ਅਨਰ੍ਥਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਾਰ੍ਯੈਕਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪਰਤਾ ਤੁ ਯਾ । ਸੋਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰੋਨ੍ਮਤ੍ਤਚੇष੍ਟੇਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ऽਨਯਾ
ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਯੋਨ੍ਨੀਯਤੇ ਧਿਯਾ
ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਜੋ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਲ-ਚਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ, ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਂ ਸਮਤਾਨਨ੍ਦਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਕਂ ਵਿਦੁਃ । ਤਦ੍ ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਤੇ ਸੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਾਧਵਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸਤਿ ਨੂੰ ਅਨੰਤ, ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਮਕਸਦ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਸਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਗੁਣੋ ਮਤ੍ਯਾ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਗੁਣਾਨ੍ ਮਤਿਃ । ਵਰ੍ਧੇਤੇ ਤੇ ਮਿਥੋ ऽਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਰੋਬ੍ਦਾਵ੍ ਇਵ ਕਾਲਤਃ
ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਝੀਲ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆ ਬਾਲ੍ਯਾਦ੍ ਅਲਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਾਦਿਭਿਃ । ਗੁਣੈਃ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਵੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹਿਤਃ
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਆਸ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਜਿਤਾ ਦੈਤ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਭੁਵਨਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਰਚਿਤਾਨਿ ਜਗਨ੍ਤੀਹ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਨ ਤੁ ਦੈਵਤਃ
ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਇੱਥੇ ਜਗਤ ਰਚਿਆ; ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਜਗਤਿ ਪੁਰੁषਕਾਰਕਾਰਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੁਰੁ ਰਘੁਨਾਥ ਚਿਰਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਮ੍ । ਵ੍ਰਜਸਿ ਤਰੁਸਰੀਸृਪਾਭਿਧਾਨਾਂ ਸੁਭਗ ਯਥਾ ਨ ਦਸ਼ਾਮ੍ ਅਸ਼ਙ੍ਕ ਏਵ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਰਘੁਨਾਥ, ਤੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਿਲੋਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰ। ਫਿਰ, ਸੁਭਾਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਦਰੱਖਤ ਜਾਂ ਸੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
ਨਾਕृਤਿਰ੍ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨਾਸ੍ਪਦਂ ਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮਃ । ਤਨ੍ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਵਤ੍ ਪ੍ਰੌਢਂ ਦੈਵਂ ਨਾਮ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਨਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਕਰਮ, ਨਾ ਥਾਂ, ਨਾ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਤਾਂ ਫਿਰ, ਇਹ ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਕੀ ਹੈ?
ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਫਲਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਤੀਵ ਯਾਃ । ਗਿਰਸ੍ ਤਾ ਦੈਵਨਾਮ੍ਨੈਤਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੋਇਆ,' ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਮੰਨਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਮੂਢਮਤਿਭਿਰ੍ ਦੈਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਆਤ੍ਤੋ ਦੁਰਵਬੋਧੇਨ ਰਜ੍ਜਾਵ੍ ਇਵ ਭੁਜਙ੍ਗਮਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਮੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੀ ਦੁष੍ਕ੍ਰਿਯਾਭ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੋਭਾਂ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਯਥਾ । ਅਦ੍ਯੈਵਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜਿਵੇਂ ਕਲ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕਰਤੂਤ ਅੱਜ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ।
ਮੂਢਾਨੁਮਾਨਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਦੈਵਂ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ । ਦੈਵਾਦ੍ ਦਾਹੋ ऽਸ੍ਤੁ ਮਾ ਵੇਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੇਨ ਪਾਵਕੇ
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਣਪੜ੍ਹੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖੇ, 'ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਸੜੇ ਜਾਂ ਨਾ ਸੜੇ।'
ਦੈਵਮ੍ ਏਵੇਹ ਚੇਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਪੁਂਸਃ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਚੇष੍ਟਯਾ । ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਸ਼ਨਾਚਾਰਂ ਦੈਵਮ੍ ਏਵ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਫਿਰ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਖਾਣਾ ਤੇ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਵ ਕਰ ਲਵੇਗੀ।
ਕਿਂ ਵਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਮੂਕੋ ऽਯਂ ਪੁਰੁषਃ ਕਿਲ । ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਤੇ ਤੁ ਦੈਵੇਨ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯੇਹੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੇ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਗੂੰਗਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸ ਨੂੰ ਤੇ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ?
ਨ ਚ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾ ਲੋਕੇ ਦृष੍ਟੇਹ ਸ਼ਵਤਾਂ ਵਿਨਾ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਸ਼੍ ਚ ਫਲਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੈਵਂ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚੁਪਚਾਪ ਹੋਣਾ ਸਿਰਫ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਿਲ-ਚਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ।
ਨ ਚਾਮੂਰ੍ਤੇਨ ਦੈਵੇਨ ਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਕਰ੍ਤृਤਾ । ਹਸ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਈਹਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਨ ਦੈਵੇਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕृਤਮ੍
ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਕਿਸਮਤ embodied ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਹੱਥ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਵਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਦੈਵਂ ਨੇਹਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਆਗੋਪਾਲਂ ਕਿਲ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਸ੍ ਤੇਨ ਦੈਵਮ੍ ਅਸਤ੍ ਸਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਗਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧੇਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਪृਥਗ੍ ਅਨ੍ਯੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸੈਵ ਚੇਤ੍ ਕਾਨ੍ਯਤਾ ਤਯੋਃ । ਕਲ੍ਪਨਾ ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚੇਤ੍ ਪੌਰੁषਂ ਕਿਂ ਨ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਬੁਧੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ? ਜੇ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ?
ਨਾਮੂਰ੍ਤੇਸ੍ ਤੇਨ ਸਙ੍ਗੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਭਸੇਵ ਵਪੁष੍ਮਤਃ । ਮੂਰ੍ਤਂ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲਗ੍ਨਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੈਵਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ ਦਾ embodied ਜੀਵ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; embodied ਜੀਵ ਚਿੱਟੇ ਹੋਏ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਵਿਨਿਯੋਕ੍ਤਾਥ ਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਸ਼ੇਰਤਾਂ ਭੂਤਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਦੈਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤਾ ਦੇਵੇ—ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰੇ।
ਦੈਵੇਨੇਤ੍ਥਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕਿਂ ਕਰੋਮੀਦृਸ਼ਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਵਾਗ੍ ਏषਾ ਨ ਦੈਵਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਥੋਂ ਇੰਝ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮੂਢੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਂ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਪਰਾਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਸ੍ ਤੁ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇਨ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਸ਼ੂਰਾ ਯੇ ਚ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯੇ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਯੇ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ । ਤੈਸ੍ ਤੈਃ ਕੈਰ੍ ਇਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਦ ਦੈਵਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ?
ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਾ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਚਿਰਜੀਵਿਤਾ । ਸ ਚੇਜ੍ ਜੀਵਤਿ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਾਸ੍ ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
ਕਾਲਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਪਾਣ੍ਡਿਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਅਨਧ੍ਯਾਪਿਤ ਏਵਾਸੌ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇਣ ਮੁਨਿਨਾ ਦੈਵਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਰਾਮ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਮੀਭਿਰ੍ ਅਪਰੈ ਰਾਮ ਪੁਰੁषੈਰ੍ ਮੁਨਿਤਾਂ ਗਤੈਃ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਚਿਰਂ ਗਗਨਗਾਮਿਤਾ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ ਸੀ।
ਉਤ੍ਸਾਦ੍ਯ ਦੇਵਸਙ੍ਘਾਤਾਂਸ਼੍ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੋਦਰੇ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਦਾਨਵੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਇਆ।
ਆਲੂਨਸ਼ੀਰ੍ਣਮ੍ ਆਭੋਗਿ ਜਗਦ੍ ਆਜਹ੍ਰੁਰ੍ ਓਜਸਾ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਦਾਨਵੇਭ੍ਯਸ੍ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਜੋ ਉਜੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ।
ਰਾਮ ਪੌਰੁषਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸਲਿਲਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਨ ਵਾ । ਚਿਰਂ ਕਰਣ੍ਡਕੇ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਾਣੀ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਢੰਗ ਕਰਕੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ।