ਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ ਚ ਤੇਜਸ਼੍ ਚ ਦृष੍ਟਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਸਵਸਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗੁਣਾ ਇਵ
ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਕਲ ਅਤੇ ਚਮਕ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਘਨਰਸਾਯਨਪੂਰਣਸ਼ੀਤਯਾ ਵਿਮਲਯਾ ਸਮਯਾ ਸਤਤਂ ਧਿਯਾ । ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ ਇਵਾਤਿਵਿਰਾਜਤੇ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਸੁਖਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਢੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਸੇਨ ਮੁਨੇ ਭੂਯੋ ਦृष੍ਟਤਤ੍ਤ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤਿਮ੍ । ਕਥਯੋਦਾਰਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ ਤੇ ਵਚਸਿ ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਮੁਨੀ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਦਭੁਤਤਾ ਦੱਸੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਚੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਕੌਣ ਰੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਕਥਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਮਯਾ । ਭੂਯੋ ऽਪਿ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਥ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ
ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਹੁਣ ਫਿਰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਵਦ੍ ਇਦਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤੈषਣਃ । ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਇਵਾਸਕ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਖਿਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਵਾਂਗ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਾਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਰਿਸੁਪ੍ਤਮਨਾ ਇਵ । ਘੂਰ੍ਣਮਾਨ ਇਵਾਨਨ੍ਦੀ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਗਤਾਤ੍ਮਦृਕ੍
ਉਹ ਐਸਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦਤ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਗृਹੀਤਮ੍ ਅਪਿ ਪਾਣਿਨਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤਯੋਦਾਤ੍ਤਰੂਪਯਾ ਸਮਯਾ ਧਿਯਾ
ਉਹ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਅੰਦਰੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਕਸਞ੍ਚਾਰ ਇਤੀਮਂ ਜਨਤਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਂਲੀਨਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਹਸਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਜਦ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਉਹ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ ਚ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਨ ਸਂਸ੍ਮਰਤ੍ਯ੍ ਅਤੀਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਪਿ ਚ ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਕਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਕਰੋਤੀਵ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨੇषਣਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਬਹਿਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਕृਤਸਰ੍ਵੇਹੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕ੍ਰਿਯੋਨ੍ਮੁਖਃ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕ੍ਰਮਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਬਾਹਰੋਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਗ੍ਰਸੁਖਭੋਗਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਉਹ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣ ਕੇ, ਹਰ ਆਸ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭੁਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਉਦਾਸੀਨਵਦ੍ ਆਸੀਨਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਕ੍ਰਮਕਰ੍ਮਸੁ । ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ
ਕੁਦਰਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਵਾਂਗ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਬਨ੍ਧਪਰੋ ਜਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਸਂਸਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ । ਭਕ੍ਤੇ ਭਕ੍ਤਸਮਾਚਾਰਸ਼੍ ਸ਼ਠੇ ਸ਼ਠ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਲਾਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲਾਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲੋ ਬਾਲੇषੁ ਵृਦ੍ਧੇषੁ ਵृਦ੍ਧੋ ਵੀਰੇषੁ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਯੁਵਾ ਯੌਵਨਵृਤ੍ਤੇषੁ ਦੁਃਖਿਤੇषੁ ਤੁ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿਚ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਵਾਕ੍ਪੁਣ੍ਯਕਥੋ ਦੈਨ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਗਤਾਸ਼ਯਃ । ਧੀਰਧੀਰ੍ ਉਦਿਤਾਨਨ੍ਦਃ ਪੇਸ਼ਲਃ ਪੁਣ੍ਯਕੀਰ੍ਤਨਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਢੀਠ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਭਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਧੁਰਃ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ ਸੁਪ੍ਰਤਿਭੋਦਯਃ । ਨਿਰਸ੍ਤਖੇਦਦੌਰ੍ਗਤ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਾਨ੍ਧਵਃ
ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੂਰਾ ਤੇ ਸੁਚੇਤਨ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਰਚਰਿਤਾਕਾਰਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸੌਖ੍ਯਮਹੋਦਧਿਃ । ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵੋਦਿਤਃ
ਉਹ ਉੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮ, ਠੰਡੀ ਛੁਹਾਵਟ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਸੁਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਭੋਗੈਰ੍ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਨ ਦੁष੍ਕृਤੈਰ੍ ਨ ਭੋਗਾਨਾਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੇਨ ਨ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ
ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ।
ਨ ਕਾਰ੍ਯਕਰਣਾਰਮ੍ਭੈਰ੍ ਨ ਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯਤਯਾ ਤਥਾ । ਨ ਬਨ੍ਧੇਨ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇਣ ਨ ਪਾਤਾਲੇਨ ਨੋ ਦਿਵਾ
ਨਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ; ਨਾ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ।
ਯਥਾਵਸ੍ਤੁ ਯਦਾ ਦृष੍ਟਂ ਜਗਦ੍ ਏਕਮਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਦਾ ਬਨ੍ਧਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕृਪਣਂ ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਕੰਗਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਯਸ੍ਯ ਦਗ੍ਧਾ ਸਨ੍ਦੇਹਜਾਲਿਕਾ । ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਕਮ੍ ਅਲਮ੍ ਉਡ੍ਡੀਨਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਵਿਹਙ੍ਗਮਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੰਛੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਡਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਮਨਸ੍ ਸਮਰਸਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨੋਦੇਤਿ ਵ੍ਯੋਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਿषੁ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਞ੍ਜੂषਾਯਾਂ ਨਿषਣ੍ਣਸ੍ਯ ਯਥਾ ਬਾਲਸ੍ਯ ਚੇष੍ਟਤੇ । ਅਙ੍ਗਾਵਲ੍ਯ੍ ਅਨੁਸਨ੍ਧਾਨਵਰ੍ਜਿਤਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵੈ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੇਟੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬਿਨਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਘੂਰ੍ਣਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਵ ਇਵਾਨਨ੍ਦੀ ਮਨ੍ਦੀਕृਤਪੁਨਰ੍ਭਵਃ । ਅਨੁਪਾਦੇਯਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਨ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯ੍ ਅਕृਤਂ ਕृਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦਾ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਨੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਨੂੰ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਚ ਜਹਾਤਿ ਚ । ਅਨੁਪਾਦੇਯਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ਬਾਲਵਚ੍ ਚ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਲਗAttachment ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੈਃ । ਨ ਕਾਰ੍ਯਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਂ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਹਿ ਗृਹ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ذਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ।
ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਕृਤਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪੁਨਰ੍ ਅਨੀਹਯਾ । ਨ ਸਤ੍ਤਾਂ ਯੋਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਨ ਫਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਧਾਵਤਿ
ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦਾ।
ਨੋਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਦੁਃਖਦਸ਼ਾਂ ਨ ਸੁਖਾਸ਼ਾਮ੍ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਕਾਰ੍ਯੋਦਯੇ ਨੈਤਿ ਮੁਦਂ ਕਾਰ੍ਯਨਾਸ਼ੇ ਨ ਖਿਦ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਕੰਮ ਨਾਕਾਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।