ਕੇਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਵਲਯਾ ਭ੍ਰੂਵਿਲਾਸਤਰਙ੍ਗਿਤਾਃ । ਨਿਤਮ੍ਬਪੁਲਿਨਸ੍ਫੀਤਾਃ ਕਣ੍ਠਕਮ੍ਬੁਵਿਭੂषਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਨੀਲਮ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਭੌਂਹਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਨਿੱਬੜੇ ਨਿਤੰਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਲ੍ਹੇ ਸੰਖ ਦੀਆਂ ਗਲਾਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਲਲਾਟਮਣਿਪਟ੍ਟਾਢ੍ਯਾ ਵਿਲਾਸਗ੍ਰਾਹਸਙ੍ਕੁਲਾਃ । ਕਟਾਕ੍ਸ਼ਲੋਲਸ਼ਫਰਾ ਵਰ੍ਣਕਾਞ੍ਚਨਵਾਲੁਕਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੰਚਲ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਰੇਤ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਏਵਂਵਿਲੋਲਲਹਰੀਭੀਮਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍ । ਉਤ੍ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਚੇਨ੍ ਮਗ੍ਨੇਨ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪੌਰੁषਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਚੰਚਲ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੌਸਲਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਮਹਾਨਾਵਿ ਵਿਵੇਕੇ ਸਤਿ ਨਾਵਿਕੇ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਯੋ ਨ ਤੀਰ੍ਣੋ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੌਕਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਸੂਝ ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਲਾਣਤ ਹੈ।
ਅਪਾਰਾਵਾਰਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪ੍ਰਮੇਯੀਕृਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਸਂਸਾਰਾਬ੍ਧਿਂ ਗਾਹਤੇ ਯਸ੍ ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਸ ਅੰਤਹੀਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਰ੍ਯੈਸ੍ ਸਹਾਲੋਕ੍ਯ ਧਿਯਾ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਮ੍ । ਏਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦਨੁ ਕ੍ਰੀਡਾ ਸ਼ੋਭਤੇ ਰਾਮ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਅਕਲਮੰਦ ਤੇ ਭਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਭਵ੍ਯੋ ਭਵਾਨ੍ ਸਾਧੋ ਵਿਚਾਰਪਰਯਾ ਧਿਯਾ । ਤ੍ਵਯਾ ਯੂਨੈਵ ਯੇਨਾਯਂ ਸਂਸਾਰਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ
ਇਥੇ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਭਲੇ ਮਨੁੱਖਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।
ਭਵਾਨ੍ ਇਵ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਦੌ ਸਂਸਾਰਮ੍ ਅਤਿਕਾਨ੍ਤਯਾ । ਮਤ੍ਯਾ ਯੋ ਗਾਹਤੇ ਲੋਕੇ ਨੇਹਾਸੌ ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਵੇਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਧਿਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯੈਤੇ ਭੋਗਾ ਭੋਗਿਭਯਪ੍ਰਦਾਃ । ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਰਮਂ ਰਾਮ ਗਰੁਡੇਨੇਵ ਪਨ੍ਨਗਾਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਆਖਰਕਾਰ ਭੋਗਣੇ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਸੇਵ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਤਾ ਉਦਰ੍ਕੋਦਯਾ ਜਨ੍ਤੋਸ਼੍ ਸ਼ੇषਾ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਜੋ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਦੂਈ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਆਖਰਕਾਰ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧਿਸ਼੍ ਚ ਤੇਜਸ਼੍ ਚ ਦृष੍ਟਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਸਵਸਨ੍ਤਸ੍ਯ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਗੁਣਾ ਇਵ
ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਕਲ ਅਤੇ ਚਮਕ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਘਨਰਸਾਯਨਪੂਰਣਸ਼ੀਤਯਾ ਵਿਮਲਯਾ ਸਮਯਾ ਸਤਤਂ ਧਿਯਾ । ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ ਇਵਾਤਿਵਿਰਾਜਤੇ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਸੁਖਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਢੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਸੇਨ ਮੁਨੇ ਭੂਯੋ ਦृष੍ਟਤਤ੍ਤ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤਿਮ੍ । ਕਥਯੋਦਾਰਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤੇ ਕਸ੍ ਤੇ ਵਚਸਿ ਤृਪ੍ਯਤਿ
ਮੁਨੀ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਦਭੁਤਤਾ ਦੱਸੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਚੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਕੌਣ ਰੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਕਥਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਮਯਾ । ਭੂਯੋ ऽਪਿ ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕਥ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ
ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਹੁਣ ਫਿਰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਵਦ੍ ਇਦਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਗਤੈषਣਃ । ਅਸਦ੍ਰੂਪਂ ਇਵਾਸਕ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਖਿਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਵਾਂਗ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਸਾਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਪਰਿਸੁਪ੍ਤਮਨਾ ਇਵ । ਘੂਰ੍ਣਮਾਨ ਇਵਾਨਨ੍ਦੀ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਗਤਾਤ੍ਮਦृਕ੍
ਉਹ ਐਸਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲਤਾ ਮਿਲ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦਤ੍ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਗृਹੀਤਮ੍ ਅਪਿ ਪਾਣਿਨਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਤਯੋਦਾਤ੍ਤਰੂਪਯਾ ਸਮਯਾ ਧਿਯਾ
ਉਹ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਅੰਦਰੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਕਸਞ੍ਚਾਰ ਇਤੀਮਂ ਜਨਤਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਂਲੀਨਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਹਸਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਜਦ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਉਹ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ ਚ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਨ ਸਂਸ੍ਮਰਤ੍ਯ੍ ਅਤੀਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਪਿ ਚ ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਕਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨ ਕਰੋਤੀਵ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਗਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨੇषਣਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਬਹਿਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ
ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਕृਤਸਰ੍ਵੇਹੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕ੍ਰਿਯੋਨ੍ਮੁਖਃ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕ੍ਰਮਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍
ਬਾਹਰੋਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਗ੍ਰਸੁਖਭੋਗਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਉਹ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣ ਕੇ, ਹਰ ਆਸ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭੁਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਉਦਾਸੀਨਵਦ੍ ਆਸੀਨਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਕ੍ਰਮਕਰ੍ਮਸੁ । ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ
ਕੁਦਰਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਵਾਂਗ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਬਨ੍ਧਪਰੋ ਜਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਸਂਸਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ । ਭਕ੍ਤੇ ਭਕ੍ਤਸਮਾਚਾਰਸ਼੍ ਸ਼ਠੇ ਸ਼ਠ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਲਾਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲਾਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲੋ ਬਾਲੇषੁ ਵृਦ੍ਧੇषੁ ਵृਦ੍ਧੋ ਵੀਰੇषੁ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਯੁਵਾ ਯੌਵਨਵृਤ੍ਤੇषੁ ਦੁਃਖਿਤੇषੁ ਤੁ ਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿਚ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਵਾਕ੍ਪੁਣ੍ਯਕਥੋ ਦੈਨ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਗਤਾਸ਼ਯਃ । ਧੀਰਧੀਰ੍ ਉਦਿਤਾਨਨ੍ਦਃ ਪੇਸ਼ਲਃ ਪੁਣ੍ਯਕੀਰ੍ਤਨਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਢੀਠ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਭਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਧੁਰਃ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ ਸੁਪ੍ਰਤਿਭੋਦਯਃ । ਨਿਰਸ੍ਤਖੇਦਦੌਰ੍ਗਤ੍ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਾਨ੍ਧਵਃ
ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪੂਰਾ ਤੇ ਸੁਚੇਤਨ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਉਦਾਰਚਰਿਤਾਕਾਰਸ੍ ਸਮਸ੍ ਸੌਖ੍ਯਮਹੋਦਧਿਃ । ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਣਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵੋਦਿਤਃ
ਉਹ ਉੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਰਮ, ਠੰਡੀ ਛੁਹਾਵਟ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਸੁਕृਤੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨ ਭੋਗੈਰ੍ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਨ ਦੁष੍ਕृਤੈਰ੍ ਨ ਭੋਗਾਨਾਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੇਨ ਨ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ
ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ।