ਨੀਰਾਗਾ ਨਿਰੁਪਾਸਙ੍ਗਾ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਧਿਯਃ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਬਹਵਸ੍ ਸੁਹੋਤ੍ਰਜਨਕਾ ਇਵ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਗ ਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਜਨਕ ਵਾਂਗ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਵੈ ਰਾਮ ਵਿਵੇਕੋਦਿਤਧੀਰਧੀਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਹਰ ਭੋਸ੍ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉ। ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਲੋਕੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦੇਹਧਾਰਿਣਾਮ੍ । ਸਦੇਹੈਕਾ ਵਿਦੇਹਾਨ੍ਯਾ ਵਿਭਾਗੋ ऽਯਂ ਤਯੋਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ
ਦੇਹ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਦੇਹ ਸਮੇਤ, ਦੂਜੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸੁਣ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਸਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਦੇਹੇ ਸਾ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨਘਾਕृਤੇ
ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਤੂਤ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ, ਦੇਹ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਦੋਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਨੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਵਿਦੁਃ ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਭਾਵੇ ਚਾਭਾਵ ਏਵ ਚ
ਪਿਆਰ ਦੀ ਘਟਾਈ ਨੂੰ ਹੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਲੋਕ ਇਕੱਲਾਪਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ, ਦੇਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਜੀਵਤਿ ਗਤਸ੍ਨੇਹਂ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸਸ੍ਨੇਹਜੀਵਿਤੋ ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਤृਤੀਯਕਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਜੋ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਯਤ੍ਨੋ ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਯੁਕ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਯਤ੍ਨਯੁਕ੍ਤਿਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਗੋष੍ਪਦਂ ਦੁਸ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਦੁਃਖਾਯ ਵਿਪੁਲਾਤ੍ਮਨੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਵਸ਼ਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਮੋਹਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਪਰ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਮਹਦ੍ ਧੈਰ੍ਯਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮਨਸਾ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾ । ਵਿਚਾਰਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਚਿਰਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਪੱਕੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੰਮੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਧੀ ਮਿਲੇ।
ਵਿਤਤਾਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ ਭਵਤਿ ਗੋष੍ਪਦਮ੍ । ਵਿਹਤਾਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਗੋष੍ਪਦਂ ਵੈ ਜਗਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਡਿਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਉਪਗਤਸ੍ ਸੁਗਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਦ੍ ਉਪਗਤੋ ਧ੍ਰੁਵਤਾਂ ਨृਪਸ਼੍ ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਯਦ੍ ਉਪਗਤਾਃ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਮਹਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਤਨਕਰ੍ਮਤਰੋਰ੍ ਮਹਾਫਲਂ ਤਤ੍
ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਟੱਲਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਕਸਦ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਯਤਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਮੁਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਜਗਨ੍ਤੀਮਾਨਿ ਰਾਘਵ । ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਵੇਕੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਵੇਕਤਃ
ਰਾਘਵ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਗਜ੍ਜਾਲਜਲਾਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਰਿਧੌ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਾਸਾਂ ਚ ਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਧੂੜ ਵਰਗੀਆਂ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਗਿਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕਾਰਣਂ ਜਗਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਸਂਸਾਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਕਾਰਣਂ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਹੈ; ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਸਾਧ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਹਿ ਰਾਮ ਦੁष੍ਪਾਰੋ ਘੋਰਸ੍ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਃ । ਵਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਮ ਨ ਤੀਰ੍ਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬੜਾ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਤਰਕ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅਯਂ ਹਿ ਸਾਗਰਃ ਪੂਰ੍ਣੋ ਮੋਹਾਮ੍ਬੁਭਰਪੂਰਿਤਃ । ਅਗਾਧਮਰਣਾਵਰ੍ਤਃ ਕਲ੍ਲੋਲਾਕੁਲਕੋਟਰਃ
ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ; ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੇ ਭਵਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਉਚਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭ੍ਰਮਤ੍ਪੁਣ੍ਯਦਿਣ੍ਡੀਰੋ ਜ੍ਵਲਨ੍ਨਰਕਵਾਡਵਃ । ਤृष੍ਣਾਵਿਲੋਲਲਹਰਿਰ੍ ਮਨੋਜਲਮਤਙ੍ਗਜਃ
ਇਹ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪੁੰਨ ਦੇ ਡੰਡੀ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਨ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਆਲੀਨਜੀਵਿਤਸਰਿਦ੍ ਭੋਗਰਤ੍ਨਸਮੁਦ੍ਗਕਃ । ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਰੋਗੋਰਗਾਕੀਰ੍ਣ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹਘਰ੍ਘਰਃ
ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੁਖ-ਰਤਨ ਲੁਕਵੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਘੜ-ਘੜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਸृਤਾ ਰਾਮ ਵੀਚਯਸ਼੍ ਚਾਰੁਚਞ੍ਚਲਾਃ । ਇਮਾ ਮੁਗ੍ਧਾਙ੍ਗਨਾਨਾਮ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ਿਖਰਾਕਰ੍षਣਕ੍ਸ਼ਮਾਃ
ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਵੇਖੋ, ਲਹਿਰਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹਨ; ਇਹ ਮਾਸੂਮ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਛਦਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਰਾਗਾਢ੍ਯਾ ਨੇਤ੍ਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਕੁਲਾਃ । ਦਨ੍ਤਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਕੀਰ੍ਣਾਸ੍ ਸ੍ਮਿਤਫੇਨੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ੍ਹੇ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਨੀਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ; ਦੰਦ ਮੋਤੀ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਝੱਗ ਨਾਲ ਮੁਸਕਾਨ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਵਲਯਾ ਭ੍ਰੂਵਿਲਾਸਤਰਙ੍ਗਿਤਾਃ । ਨਿਤਮ੍ਬਪੁਲਿਨਸ੍ਫੀਤਾਃ ਕਣ੍ਠਕਮ੍ਬੁਵਿਭੂषਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ ਨੀਲਮ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਭੌਂਹਾਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਨਿੱਬੜੇ ਨਿਤੰਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਲ੍ਹੇ ਸੰਖ ਦੀਆਂ ਗਲਾਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਲਲਾਟਮਣਿਪਟ੍ਟਾਢ੍ਯਾ ਵਿਲਾਸਗ੍ਰਾਹਸਙ੍ਕੁਲਾਃ । ਕਟਾਕ੍ਸ਼ਲੋਲਸ਼ਫਰਾ ਵਰ੍ਣਕਾਞ੍ਚਨਵਾਲੁਕਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੰਚਲ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਰੇਤ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਏਵਂਵਿਲੋਲਲਹਰੀਭੀਮਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍ । ਉਤ੍ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਚੇਨ੍ ਮਗ੍ਨੇਨ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਪੌਰੁषਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਚੰਚਲ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੌਸਲਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਮਹਾਨਾਵਿ ਵਿਵੇਕੇ ਸਤਿ ਨਾਵਿਕੇ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਯੋ ਨ ਤੀਰ੍ਣੋ ਧਿਗ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੌਕਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀ ਸੂਝ ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ 'ਤੇ ਲਾਣਤ ਹੈ।
ਅਪਾਰਾਵਾਰਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਪ੍ਰਮੇਯੀਕृਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਸਂਸਾਰਾਬ੍ਧਿਂ ਗਾਹਤੇ ਯਸ੍ ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਸ ਅੰਤਹੀਣ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਰ੍ਯੈਸ੍ ਸਹਾਲੋਕ੍ਯ ਧਿਯਾ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਮ੍ । ਏਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਦਨੁ ਕ੍ਰੀਡਾ ਸ਼ੋਭਤੇ ਰਾਮ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਅਕਲਮੰਦ ਤੇ ਭਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਭਵ੍ਯੋ ਭਵਾਨ੍ ਸਾਧੋ ਵਿਚਾਰਪਰਯਾ ਧਿਯਾ । ਤ੍ਵਯਾ ਯੂਨੈਵ ਯੇਨਾਯਂ ਸਂਸਾਰਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯਤੇ
ਇਥੇ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਭਲੇ ਮਨੁੱਖਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਮੱਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ।
ਭਵਾਨ੍ ਇਵ ਵਿਚਾਰ੍ਯਾਦੌ ਸਂਸਾਰਮ੍ ਅਤਿਕਾਨ੍ਤਯਾ । ਮਤ੍ਯਾ ਯੋ ਗਾਹਤੇ ਲੋਕੇ ਨੇਹਾਸੌ ਪਰਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਵੇਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਧਿਯਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯੈਤੇ ਭੋਗਾ ਭੋਗਿਭਯਪ੍ਰਦਾਃ । ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਰਮਂ ਰਾਮ ਗਰੁਡੇਨੇਵ ਪਨ੍ਨਗਾਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਆਖਰਕਾਰ ਭੋਗਣੇ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਸੇਵ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਤਾ ਉਦਰ੍ਕੋਦਯਾ ਜਨ੍ਤੋਸ਼੍ ਸ਼ੇषਾ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਜੋ ਵੱਡੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਦੂਈ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਆਖਰਕਾਰ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।