ਅਯੁਕ੍ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਤਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਪਾਪਸ੍ਯ ਹਿ ਭਯਾਲ੍ ਲੋਕੋ ਧਰ੍ਮੇ ਰਾਮ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੰਦੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮਾ, ਲੋਕ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਤਾ ਸਾਧੋ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਪਰਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮ੍ ਆਪ੍ਯਤੇ
ਓ ਸਾਧੂ, ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਲਾਸਤਃ । ਸ਼ਸ਼ਕਾਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਮ੍ਬਰਸ੍ਥਿਤੌ
ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਵਜ੍ਰਸਾਰਾਸ੍ ਸੁਦृਢਾ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਧਰਾਬ੍ਧਿਵਿਬੁਧਾਦ੍ਰਯਃ
ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਹਾੜ—all ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਾਵਾਭਾਵਭਵਕ੍ਰਮਮ੍ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿषਾਦੇਹਾਸ੍ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ।
ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਅਵਭਾਤੀਹ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚਾਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਆਸ੍ਥਾਨਾਸ੍ਥੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਸਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਇਥੇ ਝੂਠਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਵੀ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਪਾ।
ਮੁਕ੍ਤੌ ਰਾਘਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਮਗ੍ਨਾ ਹਿ ਜਨਕੋਟਯਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਅਕਲੀ ਕਰਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤੌ ਰਾਘਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ ਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਜਨਕੋਟਯਃ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਬੇਅੰਤ ਲੋਕ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਕਾਵਿਵੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਲਭਾਲਭ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾ । ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਮਨਃਕ੍ਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਂ ਤੇਨ ਦੀਪਯ
ਵਿਵੇਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਆਸਾਨ ਜਾਂ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਜਗਾਓ।
ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਭੂਤਿਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਾ । ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛੇਦ ਆਤ੍ਮਾਲੋਕੇਨ ਜਾਯਤੇ
ਜੋ繁ਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਰਾਗਾ ਨਿਰੁਪਾਸਙ੍ਗਾ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਧਿਯਃ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਬਹਵਸ੍ ਸੁਹੋਤ੍ਰਜਨਕਾ ਇਵ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਗ ਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਜਨਕ ਵਾਂਗ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਵੈ ਰਾਮ ਵਿਵੇਕੋਦਿਤਧੀਰਧੀਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਹਰ ਭੋਸ੍ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉ। ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਲੋਕੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦੇਹਧਾਰਿਣਾਮ੍ । ਸਦੇਹੈਕਾ ਵਿਦੇਹਾਨ੍ਯਾ ਵਿਭਾਗੋ ऽਯਂ ਤਯੋਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ
ਦੇਹ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਦੇਹ ਸਮੇਤ, ਦੂਜੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸੁਣ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਸਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਦੇਹੇ ਸਾ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨਘਾਕृਤੇ
ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਤੂਤ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ, ਦੇਹ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਦੋਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਨੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਵਿਦੁਃ ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਭਾਵੇ ਚਾਭਾਵ ਏਵ ਚ
ਪਿਆਰ ਦੀ ਘਟਾਈ ਨੂੰ ਹੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਲੋਕ ਇਕੱਲਾਪਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ, ਦੇਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਜੀਵਤਿ ਗਤਸ੍ਨੇਹਂ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸਸ੍ਨੇਹਜੀਵਿਤੋ ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਤृਤੀਯਕਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਜੋ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਯਤ੍ਨੋ ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਯੁਕ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਯਤ੍ਨਯੁਕ੍ਤਿਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਗੋष੍ਪਦਂ ਦੁਸ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਦੁਃਖਾਯ ਵਿਪੁਲਾਤ੍ਮਨੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਵਸ਼ਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਮੋਹਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਪਰ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਮਹਦ੍ ਧੈਰ੍ਯਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮਨਸਾ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾ । ਵਿਚਾਰਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਚਿਰਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਪੱਕੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੰਮੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਧੀ ਮਿਲੇ।
ਵਿਤਤਾਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ ਭਵਤਿ ਗੋष੍ਪਦਮ੍ । ਵਿਹਤਾਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਗੋष੍ਪਦਂ ਵੈ ਜਗਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਡਿਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਉਪਗਤਸ੍ ਸੁਗਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯਦ੍ ਉਪਗਤੋ ਧ੍ਰੁਵਤਾਂ ਨृਪਸ਼੍ ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਯਦ੍ ਉਪਗਤਾਃ ਪਦਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਮਹਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਤਨਕਰ੍ਮਤਰੋਰ੍ ਮਹਾਫਲਂ ਤਤ੍
ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਟੱਲਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਕਸਦ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਯਤਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ ਸਮੁਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਜਗਨ੍ਤੀਮਾਨਿ ਰਾਘਵ । ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਵੇਕੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਵਿਵੇਕਤਃ
ਰਾਘਵ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਗਜ੍ਜਾਲਜਲਾਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਰਿਧੌ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਾਸਾਂ ਚ ਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਚਾਨਣ ਦੀਆਂ ਧੂੜ ਵਰਗੀਆਂ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਗਿਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਕਾਰਣਂ ਜਗਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੌ । ਸਂਸਾਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਕਾਰਣਂ ਸਮ੍ਯਗੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਹੈ; ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਸਾਧ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਹਿ ਰਾਮ ਦੁष੍ਪਾਰੋ ਘੋਰਸ੍ ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਃ । ਵਿਨਾ ਯੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਮ ਨ ਤੀਰ੍ਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬੜਾ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਤਰਕ ਤੇ ਜਤਨ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਅਯਂ ਹਿ ਸਾਗਰਃ ਪੂਰ੍ਣੋ ਮੋਹਾਮ੍ਬੁਭਰਪੂਰਿਤਃ । ਅਗਾਧਮਰਣਾਵਰ੍ਤਃ ਕਲ੍ਲੋਲਾਕੁਲਕੋਟਰਃ
ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ; ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੇ ਭਵਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਉਚਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭ੍ਰਮਤ੍ਪੁਣ੍ਯਦਿਣ੍ਡੀਰੋ ਜ੍ਵਲਨ੍ਨਰਕਵਾਡਵਃ । ਤृष੍ਣਾਵਿਲੋਲਲਹਰਿਰ੍ ਮਨੋਜਲਮਤਙ੍ਗਜਃ
ਇਹ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪੁੰਨ ਦੇ ਡੰਡੀ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਨ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਆਲੀਨਜੀਵਿਤਸਰਿਦ੍ ਭੋਗਰਤ੍ਨਸਮੁਦ੍ਗਕਃ । ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਰੋਗੋਰਗਾਕੀਰ੍ਣ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਹਘਰ੍ਘਰਃ
ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੁਖ-ਰਤਨ ਲੁਕਵੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਘੜ-ਘੜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਸृਤਾ ਰਾਮ ਵੀਚਯਸ਼੍ ਚਾਰੁਚਞ੍ਚਲਾਃ । ਇਮਾ ਮੁਗ੍ਧਾਙ੍ਗਨਾਨਾਮ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ਿਖਰਾਕਰ੍षਣਕ੍ਸ਼ਮਾਃ
ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਵੇਖੋ, ਲਹਿਰਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਚੰਚਲ ਹਨ; ਇਹ ਮਾਸੂਮ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਛਦਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਰਾਗਾਢ੍ਯਾ ਨੇਤ੍ਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਕੁਲਾਃ । ਦਨ੍ਤਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਕੀਰ੍ਣਾਸ੍ ਸ੍ਮਿਤਫੇਨੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ੍ਹੇ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਨੀਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ; ਦੰਦ ਮੋਤੀ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਝੱਗ ਨਾਲ ਮੁਸਕਾਨ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।