ਪਰਮਂ ਬੋਧਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਕੇਚਿਤ੍ ਕਾਨਨਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਯਥਾ ਭृਗੁਭਰਦ੍ਵਾਜਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸਹਾਦਯਃ
ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੂਝ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਭਰਦਵਾਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਦਿਕ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਰਾਜ੍ਯੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚ੍ਛਤ੍ਤ੍ਰਚਾਮਰਮਾਲਿਤਾਃ । ਯਥਾ ਜਨਕਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਮਾਨ੍ਧਾਤृਮਗਧਾਦਯਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਤਰ ਤੇ ਚਾਮਰ ਲਹਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਕ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ, ਮੰਧਾਤਾ ਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ.
ਕੇਚਿਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਧਿष੍ਣ੍ਯਚਕ੍ਰਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਥਾ ਬृਹਸ੍ਪਤ੍ਯੁਸ਼ਨਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਉਸ਼ਨਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ.
ਕੇਚਿਤ੍ ਸੁਰਪਦਂ ਯਾਤਾ ਵਿਮਾਨਾਵਲਿਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਥਾਗ੍ਨਿਵਾਯੁਵਰੁਣਯਮਤੁਮ੍ਬੁਰੁਨਾਰਦਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ, ਵਾਯੂ, ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਤੇ ਨਾਰਦ.
ਕੇਚਿਤ੍ ਪਾਤਾਲਕੁਹਰੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਥਾ ਬਡਿਸੁਹੋਤ੍ਰਾਨ੍ਧਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਹ੍ਲਾਦਪੂਰ੍ਵਕਾਃ
ਕੁਝ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਡੀ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਅੰਧ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਹਲਾਦ ਤੇ ਪੂਰਵਕ.
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸਦਾ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕृਤਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਦੇਵਯੋਨਿष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮੂਰ੍ਖਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਗਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੂਰਖ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ । ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣਿ
ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਵਿਧੇਰ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਰਮ੍ਭਮਨ੍ਥਰਾ । ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਂਸ਼ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਨੰਤ ਲੰਬੀ ਲੀਲਾ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਧਿਰ੍ ਦੈਵਂ ਵਿਭੁਰ੍ ਧਾਤਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਵ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਇਤਿ ਨਾਮਭਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਸਮਤ, ਭਾਗ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਅੰਦਰਲੀ ਸੂਝ, ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਸਿਕਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ । ਅਸ੍ਤਿ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਲਂ ਹੇਮਕਣੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਦੀ ਝਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਦੀ ਝਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯੁਕ੍ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਤਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਪਾਪਸ੍ਯ ਹਿ ਭਯਾਲ੍ ਲੋਕੋ ਧਰ੍ਮੇ ਰਾਮ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੰਦੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮਾ, ਲੋਕ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਤਾ ਸਾਧੋ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਪਰਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮ੍ ਆਪ੍ਯਤੇ
ਓ ਸਾਧੂ, ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਲਾਸਤਃ । ਸ਼ਸ਼ਕਾਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਮ੍ਬਰਸ੍ਥਿਤੌ
ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਵਜ੍ਰਸਾਰਾਸ੍ ਸੁਦृਢਾ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਧਰਾਬ੍ਧਿਵਿਬੁਧਾਦ੍ਰਯਃ
ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਹਾੜ—all ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਾਵਾਭਾਵਭਵਕ੍ਰਮਮ੍ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿषਾਦੇਹਾਸ੍ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ।
ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਅਵਭਾਤੀਹ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚਾਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਆਸ੍ਥਾਨਾਸ੍ਥੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਸਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਇਥੇ ਝੂਠਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਵੀ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਪਾ।
ਮੁਕ੍ਤੌ ਰਾਘਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਮਗ੍ਨਾ ਹਿ ਜਨਕੋਟਯਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਅਕਲੀ ਕਰਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤੌ ਰਾਘਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ ਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਜਨਕੋਟਯਃ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਬੇਅੰਤ ਲੋਕ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਕਾਵਿਵੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਲਭਾਲਭ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾ । ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਮਨਃਕ੍ਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਂ ਤੇਨ ਦੀਪਯ
ਵਿਵੇਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਆਸਾਨ ਜਾਂ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਜਗਾਓ।
ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਭੂਤਿਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਾ । ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛੇਦ ਆਤ੍ਮਾਲੋਕੇਨ ਜਾਯਤੇ
ਜੋ繁ਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੀਰਾਗਾ ਨਿਰੁਪਾਸਙ੍ਗਾ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਧਿਯਃ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਬਹਵਸ੍ ਸੁਹੋਤ੍ਰਜਨਕਾ ਇਵ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਗ ਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਜਨਕ ਵਾਂਗ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਵੈ ਰਾਮ ਵਿਵੇਕੋਦਿਤਧੀਰਧੀਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿਹਰ ਭੋਸ੍ ਸਮਲੋष੍ਟਾਸ਼੍ਮਕਾਞ੍ਚਨਃ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉ। ਮਿੱਟੀ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖ।
ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਲੋਕੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਦੇਹਧਾਰਿਣਾਮ੍ । ਸਦੇਹੈਕਾ ਵਿਦੇਹਾਨ੍ਯਾ ਵਿਭਾਗੋ ऽਯਂ ਤਯੋਸ਼੍ ਸ਼ृਣੁ
ਦੇਹ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਦੇਹ ਸਮੇਤ, ਦੂਜੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਸੁਣ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਮੁਕ੍ਤਤਾ । ਸਤ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਦੇਹੇ ਸਾ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨਘਾਕृਤੇ
ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਤੂਤ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ, ਦੇਹ ਸੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਦੋਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਨੇਹਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਵਿਦੁਃ ਕੈਵਲ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਭਾਵੇ ਚਾਭਾਵ ਏਵ ਚ
ਪਿਆਰ ਦੀ ਘਟਾਈ ਨੂੰ ਹੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਲੋਕ ਇਕੱਲਾਪਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ, ਦੇਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਜੀਵਤਿ ਗਤਸ੍ਨੇਹਂ ਸ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸਸ੍ਨੇਹਜੀਵਿਤੋ ਬਦ੍ਧੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਤृਤੀਯਕਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਜੋ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਯਤ੍ਨੋ ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਯੁਕ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਯਤ੍ਨਯੁਕ੍ਤਿਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਗੋष੍ਪਦਂ ਦੁਸ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍
ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਦੁਃਖਾਯ ਵਿਪੁਲਾਤ੍ਮਨੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਵਸ਼ਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਮੋਹਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਪਰ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਮਹਦ੍ ਧੈਰ੍ਯਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਮਨਸਾ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਾ । ਵਿਚਾਰਯਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਚਿਰਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਵੱਡੇ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਪੱਕੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੰਮੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿਧੀ ਮਿਲੇ।
ਵਿਤਤਾਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਜਗਦ੍ ਭਵਤਿ ਗੋष੍ਪਦਮ੍ । ਵਿਹਤਾਧ੍ਯਵਸਾਯਸ੍ਯ ਗੋष੍ਪਦਂ ਵੈ ਜਗਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਡਿਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।