ਜਰਾਮਰਣਯੁਦ੍ਧਾਦਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਪਞ੍ਜਰਲੀਲਯਾ । ਚਰਤੀਹ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਿਃ
ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬੁਢਾਪੇ-ਮੌਤ ਜਾਂ ਲੜਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਦੁੰਦਾਂ ਵਿਚ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤੇਨਾਪਿ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੇਣ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਤਰੁਮਞ੍ਜਰੀ । ਦੇਹਾਰ੍ਧੇ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਗੌਰੀ ਕਾਮੁਕੇਨੇਵ ਕਾਮੁਕੀ
ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸੋਹਣਪ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਯਾਪਿ ਗਲੇ ਬਦ੍ਧੋ ਗੌਰ੍ਯਾ ਗੌਰਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ । ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧ ਇਵ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗਣਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਿਕਲਾਮਲਃ
ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਚਿੱਟੀ ਗੌਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਪਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਿਰਮਲ ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਹੋ ਗਹਨਧੀਰ੍ ਵੀਰਸ੍ ਤਾਰਕਾਦਿਰਣਕ੍ਰਮਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਕृਤਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਰਤ੍ਨੈਕਸਾਗਰਃ
ਗੁਹਾ, ਜੋ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਸੀ, ਮੋਖਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤਾਰਕ ਆਦਿਕਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ।
ਭृਙ੍ਗੀਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਵਿਤੀਰ੍ਣਵਾਨ੍ । ਮੁਕ੍ਤਯੈਵ ਧਿਯਾ ਰਾਮ ਧੀਰਯਾ ਧ੍ਯਾਨਧੌਤਯਾ
ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਕਰਕੇ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁਨਿਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਪਿ ਜਗਜ੍ਜਙ੍ਗਲਖਣ੍ਡਕਮ੍ । ਨਾਰਦੋ ਵਿਜਹਾਰੇਮਂ ਲੀਲਯਾ ਕਾਰ੍ਯਸ਼ੀਲਯਾ
ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਮੋਖਸ਼ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੀਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਨਾ ਮਾਨੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਂ ਮਖਨਿਰ੍ਮਾਣਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸਮਧਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਤੇ ਆਪ-ਹੀ-ਸਵੈਮੀ ਸੀ, ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਮੱਖਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਆਪ ਹੀ ਨਿਭਾਈ।
ਧਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਅਵਨਿਂ ਸ਼ੇषਃ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕੋ ਦਿਨਾਵਲੀਮ੍ । ਯਮੋ ਯਮਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਯੈਵ ਹਿ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਮਰਾਜ ਆਪਣਾ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਮਰਨਰਾਸੁਰਾਃ । ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਮੁਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਤਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਂਸृਤੌ
ਇਸ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਵਿਵਿਧਾਚਾਰਧਾਰਿषੁ । ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼ੀਤਲਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਨ੍ ਮੂਢਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਸਮਾਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡੇ ਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੂਰਖ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਬੇਹਿਸ ਹਨ।
ਪਰਮਂ ਬੋਧਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਕੇਚਿਤ੍ ਕਾਨਨਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਯਥਾ ਭृਗੁਭਰਦ੍ਵਾਜਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸਹਾਦਯਃ
ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੂਝ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਭਰਦਵਾਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਦਿਕ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਰਾਜ੍ਯੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚ੍ਛਤ੍ਤ੍ਰਚਾਮਰਮਾਲਿਤਾਃ । ਯਥਾ ਜਨਕਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਮਾਨ੍ਧਾਤृਮਗਧਾਦਯਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਤਰ ਤੇ ਚਾਮਰ ਲਹਿਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਕ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ, ਮੰਧਾਤਾ ਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ.
ਕੇਚਿਦ੍ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਧਿष੍ਣ੍ਯਚਕ੍ਰਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਥਾ ਬृਹਸ੍ਪਤ੍ਯੁਸ਼ਨਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਉਸ਼ਨਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ.
ਕੇਚਿਤ੍ ਸੁਰਪਦਂ ਯਾਤਾ ਵਿਮਾਨਾਵਲਿਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਥਾਗ੍ਨਿਵਾਯੁਵਰੁਣਯਮਤੁਮ੍ਬੁਰੁਨਾਰਦਾਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ, ਵਾਯੂ, ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਤੇ ਨਾਰਦ.
ਕੇਚਿਤ੍ ਪਾਤਾਲਕੁਹਰੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯਥਾ ਬਡਿਸੁਹੋਤ੍ਰਾਨ੍ਧਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਹ੍ਲਾਦਪੂਰ੍ਵਕਾਃ
ਕੁਝ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਡੀ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਅੰਧ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਹਲਾਦ ਤੇ ਪੂਰਵਕ.
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸਦਾ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕृਤਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਦੇਵਯੋਨਿष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮੂਰ੍ਖਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਜਾਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਗਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੂਰਖ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਣ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਿ । ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਿਣਿ
ਹਰ ਚੀਜ਼, ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਵਿਧੇਰ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਰਮ੍ਭਮਨ੍ਥਰਾ । ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਾਂਸ਼ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਨੰਤ ਲੰਬੀ ਲੀਲਾ, ਜੋ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਧਿਰ੍ ਦੈਵਂ ਵਿਭੁਰ੍ ਧਾਤਾ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਸ਼੍ ਸ਼ਿਵ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਇਤਿ ਨਾਮਭਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਿਸਮਤ, ਭਾਗ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਅੰਦਰਲੀ ਸੂਝ, ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਸਿਕਤਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ । ਅਸ੍ਤਿ ਵਸ੍ਤੁਨ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਲਂ ਹੇਮਕਣੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਦੀ ਝਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਦੀ ਝਲਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯੁਕ੍ਤੇ ਯੁਕ੍ਤਤਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਪਾਪਸ੍ਯ ਹਿ ਭਯਾਲ੍ ਲੋਕੋ ਧਰ੍ਮੇ ਰਾਮ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤਤਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੰਦੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮਾ, ਲੋਕ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਤਾ ਸਾਧੋ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਪਰਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮ੍ ਆਪ੍ਯਤੇ
ਓ ਸਾਧੂ, ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾਈ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਲਾਸਤਃ । ਸ਼ਸ਼ਕਾਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਮ੍ਬਰਸ੍ਥਿਤੌ
ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਉਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਵਜ੍ਰਸਾਰਾਸ੍ ਸੁਦृਢਾ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਵਰ੍ਕਧਰਾਬ੍ਧਿਵਿਬੁਧਾਦ੍ਰਯਃ
ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਹਾੜ—all ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਹਾਬਾਹੋ ਭਾਵਾਭਾਵਭਵਕ੍ਰਮਮ੍ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿषਾਦੇਹਾਸ੍ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ।
ਅਸਤ੍ ਸਦ੍ ਅਵਭਾਤੀਹ ਸਦ੍ ਅਸਚ੍ ਚਾਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਆਸ੍ਥਾਨਾਸ੍ਥੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਸਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਇਥੇ ਝੂਠਾ ਵੀ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਵੀ ਝੂਠਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਮਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਪਾ।
ਮੁਕ੍ਤੌ ਰਾਘਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਮਗ੍ਨਾ ਹਿ ਜਨਕੋਟਯਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਅਕਲੀ ਕਰਕੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤੌ ਰਾਘਵ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ ਵਿਵੇਕਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚ ਜਨਕੋਟਯਃ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਬੇਅੰਤ ਲੋਕ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਿਵੇਕਾਵਿਵੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਲਭਾਲਭ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾ । ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਮਨਃਕ੍ਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵੇਕਂ ਤੇਨ ਦੀਪਯ
ਵਿਵੇਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਆਸਾਨ ਜਾਂ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਜਗਾਓ।
ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇ ਯਤ੍ਨਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਭੂਤਿਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਾ । ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛੇਦ ਆਤ੍ਮਾਲੋਕੇਨ ਜਾਯਤੇ
ਜੋ繁ਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।