ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਾਨ੍ਤੇਨ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਨਨ੍ਦਮਨ੍ਥਰਃ । ਵਧੂਲੋਕੋ ਵ੍ਯਸਨਵਾਨ੍ ਦੁਃਖਜਾਲੈਰ੍ ਨ ਖੇਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ, ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਥਾ ਵਿਗਲਿਤਾਵਿਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਦृष੍ਟਿਸਮਾਚਾਰੋ ਮੁਦਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਸਦਾ ਆਚਰਨ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਨਿਕृਤ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਗਲਦਸ੍ਰੁਰ੍ ਨ ਰੋਦਿਤਿ । ਦਹ੍ਯਤੇ ਨ ਪ੍ਰਦਗ੍ਧੋ ऽਪਿ ਨष੍ਟੋ ऽਪਿ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਟਦਾ; ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ; ਸੜ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਸੜਦਾ ਨਹੀਂ; ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵ੍ਯਪਗਤਸੁਖਦੁਃਖਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ ਵਿਧਿਵਿਧੁਰੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸਙ੍ਕਟੇष੍ਵ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਃ । ਨਿਵਸਤੁ ਸਦਨੇ ਪੁਰੋਤ੍ਤਮੇ ਵਾ ਵਿਤਤਗਿਰੌ ਵਿਪਿਨੇ ਤਪੋਵਨੇ ਵਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਖੀ ਜਾਂ ਬੇਕਾਇਦਾ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੇ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਵਧੀਆ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਚੌੜੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਅਡੋਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਨਕਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਜ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਵਿਗਤਜ੍ਵਰ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਨਾਕੁਲਮਤਿਸ੍ ਸਦਾ
ਜਨਕ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਚੈਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
ਪਿਤਾਮਹੋ ਦਿਲੀਪਸ੍ ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਵੀਤਰਾਗਤਯੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਬੁਭੁਜੇ ਮੇਦਿਨੀਂ ਚਿਰਮ੍
ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਦਿਲੀਪਾ, ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਕृਤਿਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਜੋ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਪਾਲਯਤ੍
ਅਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਰਾਜ ਪਾਲਦਾ ਸੀ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਬਲਯੁਦ੍ਧੇषੁ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਭੂਰਿषੁ । ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਸੁਚਿਰਂ ਤਿष੍ਠਂਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਨ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਕਦੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ।
ਬਡਿਃ ਪਾਤਾਲਪੀਠਸ੍ਥਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਵਾਂ ਦਿਵਸਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਸਦਾਤ੍ਯਾਗੀ ਸਦਾਸਕ੍ਤੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਬੜੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਨਮੁਚਿਰ੍ ਦਾਨਵਾਧੀਸ਼ੋ ਦੇਵਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਪਰਸ੍ ਸਦਾ । ਨਾਨਾਚਾਰਵਿਹਾਰੇषੁ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਤਪ੍ਯਤ
ਨਮੁਚਿ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ ਤੇ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਾਂ ਤੇ ਚਲਣਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਵਾਸਵਾਜੌ ਤਨੁਤ੍ਯਾਗੀ ਵृਤ੍ਰੋ ਵਿਤਤਮਾਨਸਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਮਨਾ ਮਾਨੀ ਚਕਾਰ ਸੁਰਸਙ੍ਗਰਮ੍
ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁੱਲਾ ਤੇ ਠੰਢਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਤਮ-ਗਰਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਰਿਹਾ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਦਾਨਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਪਾਤਾਲਤਲਪਾਲਕਃ । ਅਨਪਾਯਂ ਨਿਰਾਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋ ਹ੍ਲਾਦਮ੍ ਆਗਤਃ
ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਰੱਖਵੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਅਟੱਲ ਤੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।
ਸ਼ਮ੍ਬਰੈਕਪਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਮ੍ਬਰੈਕਤਯੋਦਿਤਃ । ਸਂਸਾਰਸ਼ਮ੍ਬਰਂ ਰਾਮ ਸ਼ਮ੍ਬਰਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਇਦਮ੍
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸ਼ੰਬਰ ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਅਸਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਹਰਿਣਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਦਾਨਵਸਙ੍ਗਰਮ੍ । ਪਰਾਂ ਸਂਵਿਦਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਮੁਸਲਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਾਂਸ੍ ਤਨੁਮ੍
ਹਰਿ ਨੇ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਮਨ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
ਸਰ੍ਵਾਮਰਮੁਖਂ ਵਹ੍ਨਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਜਾਲਪਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਤਿ । ਯਜ੍ਞਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਚਿਰਂ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵੇਹ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਅੱਗ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਜਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੀਯਮਾਨਸ੍ ਸੁਰੈਸ੍ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ ਸੋਮਸ੍ ਸਮਰਸਾਸ਼ਯਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਏਤਿ ਨ ਸਂਸਙ੍ਗਮ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰਂ ਯਥਾ
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਹ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ ਦੇਵਗੁਰੁਰ੍ ਦਾਰਾਰ੍ਥਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਯੋਧ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਆਚਰਨ੍ ਦਿਵਿ ਚਿਤ੍ਰੇਹਾਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਜ਼ਾਦ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ऽਮ੍ਬਰਤਲੋਦ੍ਦ੍ਯੋਤੀ ਲਬ੍ਧਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਪਾਲਕਃ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਮਤਿਃ ਕਾਲਂ ਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਸੁਰਦੈਸ਼ਿਕਃ
ਸ਼ੁਕਰ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਹਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਗਦ੍ਭੂਤਗਣਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚਿਰਂ ਸਞ੍ਚਾਰਯਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਸਞ੍ਚਾਰੀ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਸਮੀਰਣਃ
ਹਵਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਲਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਜ਼ਾਦ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਲੋਕਾਜਵਞ੍ਜਵੀਭਾਵੇ ਪ੍ਰੋਦ੍ਵੇਗਾਰ੍ਹੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਧੀਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮਮਨਾ ਰਾਮ ਕ੍ਸ਼ਪਯਤ੍ਯ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਯਤਮ੍
ਹੇ ਰਾਮ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਉਲਝਣ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ, ਆਪਣਾ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਰਾਮਰਣਯੁਦ੍ਧਾਦਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਪਞ੍ਜਰਲੀਲਯਾ । ਚਰਤੀਹ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਿਃ
ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬੁਢਾਪੇ-ਮੌਤ ਜਾਂ ਲੜਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਦੁੰਦਾਂ ਵਿਚ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤੇਨਾਪਿ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੇਣ ਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯਤਰੁਮਞ੍ਜਰੀ । ਦੇਹਾਰ੍ਧੇ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਗੌਰੀ ਕਾਮੁਕੇਨੇਵ ਕਾਮੁਕੀ
ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸੋਹਣਪ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਅੱਧੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕ੍ਤਯਾਪਿ ਗਲੇ ਬਦ੍ਧੋ ਗੌਰ੍ਯਾ ਗੌਰਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ । ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧ ਇਵ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗਣਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਿਕਲਾਮਲਃ
ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਚਿੱਟੀ ਗੌਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਪਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਿਰਮਲ ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਹੋ ਗਹਨਧੀਰ੍ ਵੀਰਸ੍ ਤਾਰਕਾਦਿਰਣਕ੍ਰਮਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਪਿ ਕृਤਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਰਤ੍ਨੈਕਸਾਗਰਃ
ਗੁਹਾ, ਜੋ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਸੀ, ਮੋਖਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤਾਰਕ ਆਦਿਕਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ।
ਭृਙ੍ਗੀਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਵਿਤੀਰ੍ਣਵਾਨ੍ । ਮੁਕ੍ਤਯੈਵ ਧਿਯਾ ਰਾਮ ਧੀਰਯਾ ਧ੍ਯਾਨਧੌਤਯਾ
ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਕਰਕੇ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁਨਿਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਪਿ ਜਗਜ੍ਜਙ੍ਗਲਖਣ੍ਡਕਮ੍ । ਨਾਰਦੋ ਵਿਜਹਾਰੇਮਂ ਲੀਲਯਾ ਕਾਰ੍ਯਸ਼ੀਲਯਾ
ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਮੋਖਸ਼ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੀਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਨਾ ਮਾਨੀ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਂ ਮਖਨਿਰ੍ਮਾਣਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸਮਧਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਤੇ ਆਪ-ਹੀ-ਸਵੈਮੀ ਸੀ, ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜਨਾ ਲਈ ਮੱਖਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਰਿਆ ਆਪ ਹੀ ਨਿਭਾਈ।
ਧਾਰਯਤ੍ਯ੍ ਅਵਨਿਂ ਸ਼ੇषਃ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕੋ ਦਿਨਾਵਲੀਮ੍ । ਯਮੋ ਯਮਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਯੈਵ ਹਿ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਮਰਾਜ ਆਪਣਾ ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਮਰਨਰਾਸੁਰਾਃ । ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਮੁਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਤਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਂਸृਤੌ
ਇਸ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼, ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇषੁ ਵਿਵਿਧਾਚਾਰਧਾਰਿषੁ । ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼ੀਤਲਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਨ੍ ਮੂਢਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਸਮਾਃ
ਕਈ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡੇ ਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਮੂਰਖ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਬੇਹਿਸ ਹਨ।