ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਫਲਤ੍ਯਾਗੀ ਸਰ੍ਵੋਪਾਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੈषਣਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚੇਤਸਾ ਭਵ ਮੌਨਵਾਨ੍ । ਧਾਰਾ ਨਿਰਵਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਯੋਧਰਃ
ਸਾਰੇ ਲਾਲਚ ਮਨੋਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੁਪਚਾਪ ਰਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਨ ਸੁਖਯਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਸਂਲਗ੍ਨਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ । ਯਥਾ ਸੁਖਯਤਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਸ਼ੀਤਾ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ
ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਉਹ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡਕ ਤੇ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਥੇਨ੍ਦੁਸ੍ ਸੁਖਯਤਿ ਕਣ੍ਠਲਗ੍ਨੋ ऽਪਿ ਰਾਘਵ । ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਂ ਸੁਖਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਸਕਲਸ਼ੀਤਲਮ੍
ਰਾਘਵ, ਚੰਦ ਚਾਹੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਠੰਡਕ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪਘੂਰ੍ਣਨ੍ਨਵਲਤੋ ਨ ਤਥਾ ਰਾਜਤੇ ਮਧੁਃ । ਯਥੋਦਾਰਮਤਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਸਮਮਾਨਸਃ
ਤਾਜ਼ਾ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਵਿਚ ਮਧੁ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਚੁਪ ਤੇ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨ ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਨ ਮੁਕ੍ਤਾਭ੍ਯੋ ਨ ਰਮ੍ਭਾਭ੍ਯੋ ਨ ਚਨ੍ਦਨਾਤ੍ । ਨ ਤਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਸ਼੍ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਯਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮੋਤੀ, ਕੇਲਾ, ਚੰਦਨ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਠੰਡਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਪਿ ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦ੍ ਅਪੀਨ੍ਦੋਰ੍ ਅਪਿ ਮਾਧਵਾਤ੍ । ਅਪਿ ਕਾਨ੍ਤਾਸਮਾਸਙ੍ਗਾਨ੍ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍
ਰਾਜ, ਸੁਰਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਬਸੰਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤृਣਵਨ੍ ਨੋਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਯਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਸਾ ਪਰਾ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਸ੍ ਸਾਧੋ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵੀ ਘਾਹ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਕਰਞ੍ਜਪਰਸ਼ੁਂ ਪਰਾਯਾ ਨਿਰ੍ਵृਤੇਃ ਪਦਮ੍ । ਪੁष੍ਪਗੁਚ੍ਛਂ ਸ਼ਮਤਰੋਰ੍ ਆਲਮ੍ਬਸ੍ਵ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾਮ੍
ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵਜੋਂ ਵਿਰਾਗ ਲੈ ਲੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਵਜੋਂ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਵਧੋ।
ਗੋष੍ਪਦਂ ਪृਥਿਵੀ ਮੇਰੁਸ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਆਸ਼ਾਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਗਿਕਾਃ । ਤृਣਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਰਾਮ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਲਙ੍ਕृਤਾਕृਤੇਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਥੂੰਹ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੰਦੂਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਘਾਸ ਹਨ।
ਦਾਨਾਦਾਨਸਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਵਿਭਵਾਦਿਕਾਃ । ਕ੍ਰਿਯਾ ਜਗਤਿ ਹਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ੈਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੈਃ
ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਲੈਣਾ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ, ਮੌਜ ਮਸਤ ਕਰਨਾ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਰੱਖਣਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਉਡਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।
ਪਦਂ ਯਸ੍ਯ ਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਲਨਾ ਹृਦਿ । ਤृਣੀਕृਤਤ੍ਰਿਭੁਵਨਃ ਕੇਨਾਸਾਵ੍ ਉਪਮੀਯਤੇ
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਾਸ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਇਦਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਦਂ ਮਾਸ੍ਤੁ ਮਮੇਤਿ ਹृਦਿ ਰਞ੍ਜਨਾ । ਨ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਸ਼ਂ ਤੋਲਯਨ੍ਤਿ ਕਥਂ ਜਨਾਃ
ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਇਹ ਹੋਵੇ', 'ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ', 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਵਰਗੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਲੋਕ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਟਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਟਮਲਂ ਸੁਖਮ੍ । ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯਤਾਮ੍
ਸਭ ਤਕਲੀਫਾਂ ਤੋਂ ਪਰੀ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਖ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਸੀਬ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਲ ਨੂੰ ਵਿਰਾਗ ਦੇ ਆਸਰੇ ਮਿਲੇ।
ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤੇਹ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਿਥ੍ਯਾਭ੍ਰਮਂ ਜਗਤ੍ । ਵਹਦ੍ਰਥਸ੍ਥਦਿਕ੍ਚਕ੍ਰਨੇਮ੍ਯਾਵਰ੍ਤਵਦ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਥੇ ਤੂੰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਕਲੀ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ, ਜਾਣ ਲੈ, ਜੋ ਚਲਦੀ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਘੁੰਮਣ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਿਂ ਮੁਹ੍ਯਸਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮੂਰ੍ਖਵਤ੍ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਮਮੇਦਂ ਤਦ੍ ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ
ਏ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੂਰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ', 'ਉਹ ਉਹ ਹੈ', 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਆਦਿ ਵਿਚ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਨਾਤੇਹ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਏਕਰੂਪਂ ਜਗਜ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਧੀਰੈ ਰਾਮ ਨ ਖਿਦ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਜਾਣ ਕੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਰਾਮਾ, ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਯਥਾਭੂਤਪਦਾਰ੍ਥੌਘਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ ਏਵ ਰਾਘਵ । ਪਰਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਂ ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਰਾਘਵ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਸਂਵਾਦਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਤਤ੍ ਸਮਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕੁਰੁ
ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਓ।
ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਧੀਰਮਨਸੋ ਮਾਯੇਯਮ੍ ਅਤਿਮੋਹਿਨੀ । ਪਲਾਯ੍ਯ ਯਾਤਿ ਸਂਸਾਰੀ ਮृਗੀ ਕੇਸਰਿਣੋ ਯਥਾ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਵੈਰਾਗੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਨ੍ਤਾਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਮਦਨਾਂ ਲੋਲਾਂ ਵਨਲਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਜਰ੍ਜਰੋਪਲਪਾਲੀਂ ਚ ਸਮਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਧੀਰਧੀਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨਾਰੀ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦੀ ਬੇਲ, ਜਾਂ ਟੁੱਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗਾ ਨਾਨਨ੍ਦਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਖੇਦਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚਾਪਦਃ । ਦृਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿਯੋ ਹਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਨ ਜ੍ਞਮ੍ ਅਦ੍ਰਿਮ੍ ਇਵਾਨਿਲਾਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੁਖ-ਸੰਪਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਰਕ੍ਤਬਾਲਾਙ੍ਗਨਸ੍ਯਾਪਿ ਜ੍ਞਸ੍ਯੋਦਾਰਧਿਯੋ ਮੁਨੇਃ । ਕਣਸ਼ਃ ਖਣ੍ਡਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਨਸਿ ਸ੍ਮਰਸਾਯਕਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵੀ, ਉੱਚ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषੈਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਜ੍ਞੋ ਨਾਵਸ਼ਃ ਪਰਿਕृष੍ਯਤੇ । ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਏਵਾਸ੍ਯ ਨੈਤਾਭ੍ਯਾਂ ਕਿਮ੍ ਉਤਾਕ੍ਰਮਣਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਗ ਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਵਲੋਂ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਸਮਦृष੍ਟਲਤਾਲੋਲਵਨਿਤਾਦ੍ਰਿਸ਼ਿਲਾਦਿषੁ । ਰਮਤੇ ਨੈष ਭੋਗੇषੁ ਪਾਨ੍ਥੋ ਮਰੁਮਹੀष੍ਵ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਲਤਾ, ਨਾਰੀ, ਪਹਾੜ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੀ ਰੇਤਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਅਯਤ੍ਨੋਪਨਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਲੀਲਯਾ ਮੁਕ੍ਤਮਾਨਸਃ । ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਭੋਗਭਰਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਲੋਕਮ੍ ਇਵ ਲੋਚਨਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਭੋਗਾਲੀ ਲਲਨਾਦਿਕਾ । ਸੇਵਿਤਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨ ਦੁਃਖਾਯ ਨ ਤੁष੍ਟਯੇ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਤੇ ਫਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਔਰਤ ਆਦਿ ਯਾਦਰਚਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਤੇ ਨਾ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦृष੍ਟਪਦਾਰ੍ਥਂ ਜ੍ਞਂ ਸੁਖਦੁਃਖਗਤੀ ਮਨਾਕ੍ । ਦ੍ਵੇ ਵੀਚ੍ਯਾਵ੍ ਇਵ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਨੇਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੁਤਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਾਹ ਓਹਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਲਹਿਰਾਂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ।
ਹੇਲਯਾਲੋਕਯਨ੍ ਭੋਗਾਨ੍ ਮृਦੁਰ੍ ਦਾਨ੍ਤੋ ਗਤਜ੍ਵਰਃ । ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪਦਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ-ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਗਤਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਵ੍ਯਗ੍ਰਯਾਪਿ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਜਗਨ੍ਤਿ ਜਨਯਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਵਾਤ੍ਮਪਰਾਯਣਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ ਜਗਤ ਰਚਦਾ ਹੈ।