ਅਜ੍ਞਾਤੈषਾ ਮਨੋਮਤ੍ਤਮृਗਂ ਵਿषਯਤਰ੍षੁਲਮ੍ । ਅਸਤ੍ਯੈਵ ਹਿ ਸਤ੍ਯੇਵ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਕਰ੍षਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ (ਅਗਿਆਨ) ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਚੁਭੀ ਹੋਈ, ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਝੂਠ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ, ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਕੇ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਸਤ੍ਯਰੂਪੇਯਂ ਨਾਸ਼ਂ ਯਾਤਿ ਪਲਾਯਤੇ । ਵਿਪ੍ਰਮਧ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਯਥਾ ਚਣ੍ਡਾਲਕਨ੍ਯਕਾ
ਜਦੋਂ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਛਾਣੀ ਗਈ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਸਮ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਨ ਮਨਃ ਪਰਿਕਰ੍षਤਿ । ਮृਗਤृष੍ਣਾ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਤਰ੍षੁਲਂ ਨਾਪਕਰ੍षਤਿ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਿਆਸਾ ਉਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਦਾ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਵਬੋਧੇਨ ਸਮੂਲਂ ਰਾਮ ਵਾਸਨਾ । ਦੀਪੇਨੇਵਾਨ੍ਧਕਾਰਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਗਲਤ੍ਯ੍ ਆਲੋਕ ਏਤਿ ਚ
ਰਾਮਾ, ਉੱਚਤਮ ਸੱਚ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਜੜ ਤੋਂ ਉਖੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਤਃ । ਗਲਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਤਾਪੇਨ ਤੁषਾਰਕਣਿਕਾ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਰਕ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਸਚੇ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਿਆਨ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਡਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਕਿਂ ਭੋਗੈਰ੍ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ । ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ਾਮਯਂ ਜ੍ਞਾਨੀ ਪਞ੍ਜਰਂ ਕੇਸਰੀ ਯਥਾ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਲਈ ਰਸ-ਵਿਲਾਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਪਰਿਕਰੇ ਰਾਮ ਨੂਨਂ ਪਰਿਹृਤੇ ਹृਦਃ । ਪੁਮਾਨ੍ ਆਗਤਸੌਨ੍ਦਰ੍ਯੋ ਹ੍ਲਾਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍
ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਮਨੋਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸਚਮੁਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਾਂ ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਵृष੍ਟਿਧੌਤ ਇਵਾਚਲਃ । ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਪਰਮਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਾਜ੍ਯ ਇਵਾਧਨਃ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਠੰਡਕ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਪਹਾੜ; ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।
ਸ਼ੋਭਤੇ ऽਮਲਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸ਼ਰਦੀਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਮਾਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਃ ਕਲ੍ਪਸ੍ਯਾਨ੍ਤ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਆਕਾਸ਼; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਪੇਤਸਂਰਮ੍ਭੋ ਵृष੍ਟਮੂਕ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਂਵੇਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ ਇਵ ਵਾਰਿਧਿਃ
ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ।
ਪਰਂ ਧੈਰ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਮੇਰੁਰ੍ ਇਵਾਚਲਃ । ਰਾਜਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਨ੍ਧਨ ਇਵਾਨਲਃ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੌਸਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦਾ ਇੰਧਨ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਅੱਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤ ਇਵ ਦੀਪਕਃ । ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਨਰਃ ਪੀਤਾਮृਤੋ ਯਥਾ
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੁਕਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਲਏ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਦੀਪੋ ਘਟ ਇਵ ਮਧ੍ਯਜ੍ਵਾਲ ਇਵਾਨਲਃ । ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਦੀਪ੍ਤਿਰ੍ ਮਣਿਰ੍ ਇਵ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਵਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚਕਾਰ ਲਪਟ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਣੀ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਨਾਯਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਾਕਾਰਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਹਸਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਅਤੀਤਾਸ੍ ਤਾਃ ਪੇਲਵਾ ਦਿਵਸਾਵਲੀਃ । ਯਾਸੁ ਸ੍ਮਰਸ਼ਰਸ਼੍ਰੇਣੀਚਪਲਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਚ੍ਛਿਨਤ੍
ਉਹ ਹੁਣ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਨ ਜੋ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲਾਕ, ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਙ੍ਗਰਙ੍ਗਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਮਨੋਜ੍ਵਰਃ । ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਰਤਿਰ੍ ਆਸੀਨਃ ਪੂਰ੍ਣਪਾਵਨਮਾਨਸਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ, ਮਨ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਆਤਮ-ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਮृष੍ਟਕਾਮਪਙ੍ਕਾਙ੍ਕਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਨਜਨ੍ਮਨਿਬਨ੍ਧਨਃ । ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਦੋषਭਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤੀਰ੍ਣਸਂਸਾਰਸਾਗਰਃ
ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋਤੀ ਗਈ, ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਤ੍ਤਮਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਲਬ੍ਧਾਲਭ੍ਯਪਦਾਸ੍ਪਦਃ । ਅਨਿਵਰ੍ਤਿਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਃ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਐਸੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਾਰਮ੍ਭੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਵਾਞ੍ਛਤਿ । ਸਰ੍ਵਾਨੁਮੋਦਿਤਾਨਨ੍ਦੋ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਨੁਮੋਦਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਚਾਹੀ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ 'ਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਨ ਦਦਾਤਿ ਨ ਚਾਦਤ੍ਤੇ ਨ ਸ੍ਤੌਤਿ ਨ ਚ ਨਿਨ੍ਦਤਿ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਨ ਤੁष੍ਯਤਿ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ
ਉਹ ਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਡਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਿੰਦਾ; ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਉਭਰਦਾ; ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਖੀ।
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਫਲਤ੍ਯਾਗੀ ਸਰ੍ਵੋਪਾਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਾਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੈषਣਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚੇਤਸਾ ਭਵ ਮੌਨਵਾਨ੍ । ਧਾਰਾ ਨਿਰਵਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਯੋਧਰਃ
ਸਾਰੇ ਲਾਲਚ ਮਨੋਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੁਪਚਾਪ ਰਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਨ ਸੁਖਯਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗਸਂਲਗ੍ਨਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ । ਯਥਾ ਸੁਖਯਤਿ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਨ੍ਦੁਸ਼ੀਤਾ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾ
ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ ਉਹ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡਕ ਤੇ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਥੇਨ੍ਦੁਸ੍ ਸੁਖਯਤਿ ਕਣ੍ਠਲਗ੍ਨੋ ऽਪਿ ਰਾਘਵ । ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਂ ਸੁਖਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਸਕਲਸ਼ੀਤਲਮ੍
ਰਾਘਵ, ਚੰਦ ਚਾਹੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਠੰਡਕ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁष੍ਪਘੂਰ੍ਣਨ੍ਨਵਲਤੋ ਨ ਤਥਾ ਰਾਜਤੇ ਮਧੁਃ । ਯਥੋਦਾਰਮਤਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਸਮਮਾਨਸਃ
ਤਾਜ਼ਾ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਵਿਚ ਮਧੁ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਚੁਪ ਤੇ ਲਾਲਚ ਰਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨ ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਨ ਮੁਕ੍ਤਾਭ੍ਯੋ ਨ ਰਮ੍ਭਾਭ੍ਯੋ ਨ ਚਨ੍ਦਨਾਤ੍ । ਨ ਤਚ੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਸ਼੍ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਯਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮੋਤੀ, ਕੇਲਾ, ਚੰਦਨ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹ ਠੰਡਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਅਪਿ ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦ੍ ਅਪੀਨ੍ਦੋਰ੍ ਅਪਿ ਮਾਧਵਾਤ੍ । ਅਪਿ ਕਾਨ੍ਤਾਸਮਾਸਙ੍ਗਾਨ੍ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍
ਰਾਜ, ਸੁਰਗ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਬਸੰਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤृਣਵਨ੍ ਨੋਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਯਾ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਸਾ ਪਰਾ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਸ੍ ਸਾਧੋ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵੀ ਘਾਹ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਕਰਞ੍ਜਪਰਸ਼ੁਂ ਪਰਾਯਾ ਨਿਰ੍ਵृਤੇਃ ਪਦਮ੍ । ਪੁष੍ਪਗੁਚ੍ਛਂ ਸ਼ਮਤਰੋਰ੍ ਆਲਮ੍ਬਸ੍ਵ ਨਿਰਾਸ਼ਤਾਮ੍
ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਕੁਹਾੜੀ ਵਜੋਂ ਵਿਰਾਗ ਲੈ ਲੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਵਜੋਂ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਵਧੋ।
ਗੋष੍ਪਦਂ ਪृਥਿਵੀ ਮੇਰੁਸ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਆਸ਼ਾਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਗਿਕਾਃ । ਤृਣਂ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਰਾਮ ਨੈਰਾਸ਼੍ਯਾਲਙ੍ਕृਤਾਕृਤੇਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਥੂੰਹ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਸੰਦੂਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਘਾਸ ਹਨ।