ਸ ਏਵੇਦਂ ਚ ਵਦਤਿ ਸ ਚ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਨ ਤਦਨ੍ਯਦ੍ ਇਦਂ ਨੈਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਯਾਮ੍ ਅਨਾਮਯਾਮ੍
ਉਹ ਹੀ ਇਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਲਣਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਇਸ ਨਿਰਮਲ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੇਖ।
ਨਾਤ੍ਮਾਯਮ੍ ਅਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਭੇਦ ਇਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤੇਨੈਵ ਸਰ੍ਵਗਤਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ; ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿषੁ ਕਾਲੇषੁ ਭਾਸੁਰਃ । ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਕੇਵਲਂ ਨ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤਿੰਨੋ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਨਰਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇਪਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਨਨ੍ਤਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਜੀਵਤ੍ਵੇਨਾਭਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਆਤ੍ਮਾ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਸ੍ਵਭਾਵਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਅਣਗਿਣਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਆਤਮਾ ਜੀਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ, ਆਠ-ਭਾਗੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਆਪ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕੋਦਯਾਦ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨੁਭੂਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥਃ ਖੇ ਘਨਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਇਵਾਨਿਲਃ
ਸਿਰਫ ਆਠ-ਭਾਗੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਣੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਦਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਗੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਨ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨਾਮ ਨ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਦ੍ਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਤ੍ਤਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਚਿੱਤ-ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸਤਿ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕੇ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਨੋਪਲਃ । ਸਤਿ ਵਾਯਾਵ੍ ਇਵ ਰਜਸ੍ ਸਤਿ ਦੀਪ ਇਵੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਅਠ-ਅੰਗੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹੋਣ ਤੇ ਧੂੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੀਵੇ ਹੋਣ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਯਂ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਸ੍ਯੇਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਸਤਿ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਭਾਨਾਵ੍ ਇਵ ਜਨੈषਣਾ
ਇਹ ਅਠ-ਅੰਗੀ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਜਾਗਦੀ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਤਦ੍ਵਸ਼ੋਦਿਤਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ऽਯਂ ਭਾਸ੍ਵਤਃ ਕਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍
ਜੇ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਵੇ ਤਤ੍ਸਤ੍ਤਾਲਬ੍ਧਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਦੇਹੋ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ ਕਿਮ੍ ਉਨ੍ਨष੍ਟਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਗੁਆਚਦਾ ਹੈ?
ਨ ਜਾਯਤੇ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨੋਜ੍ਝਤਿ । ਨ ਮੁਕ੍ਤੋ ਨ ਚ ਬਦ੍ਧੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਚਾਹਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਵਬੋਧਾਭ੍ਯੁਦਿਤਾ ਨਿਰਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਤਾਂ ਗਤਾ । ਸਰ੍ਪਰਜ੍ਜੁਭ੍ਰਮਾਕਾਰਾ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮ-ਚੇਤਨਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਤਮ-ਭਾਵ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭਰਮ, ਇਹ ਭਟਕਣਾ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਜਾਤੋ ऽਯਮ੍ ਅਜਾਤਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤੁ ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਾਤ੍
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਤਮਾ ਅਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੇ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛੇਦਾਨ੍ ਨ ਬਦ੍ਧੋ ऽਯਂ ਕਦਾਚਨ । ਬਨ੍ਧਾਭਾਵੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੁਕਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਙ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ਿष੍ਟੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਅਵਿਚਾਰਵਸ਼ਾਨ੍ ਮੂਢੋ ਲੋਕੋ ऽਯਂ ਪਰਿਰੋਦਿਤਿ
ਇਹ ਆਤਮਾ, ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਕਿਤਾਸ਼ੇषਪੂਰ੍ਵਾਪਰਜਗਤ੍ਕ੍ਰਮਃ । ਮਾ ਸ਼ੋਕਂ ਗਚ੍ਛ ਸੁਮਤੇ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੋਪਹਤਲੋਕਵਤ੍
ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਸੁਮਤਿ, ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ।
ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਕਲਨੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਮਿਕੇ ਸਦਾ । ਵਿਦੁषਾ ਵ੍ਯਵਹਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣੇਵਾਤ੍ਮਮੌਨਿਨਾ
ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਵਿਆਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨਭਸਃ ਪृष੍ਠੇ ਨ ਪਾਤਾਲੇ ਨ ਭੂਤਲੇ । ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹਿ ਚੇਤੋ ਵਿਮਲਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਵਬੋਧਿਤਮ੍
ਮੁਕਤੀ ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਉਪਰ ਹੈ, ਨਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ। ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਸਕਲਾਸ਼ਾਸ੍ਵ੍ ਅਸਂਸਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਚੇਤਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਥਿਤਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੈਰ੍ ਆਤ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਤੋਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਬੋਧੋ ਵਿਮਲੋ ਨੋਦਿਤਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਸਃ । ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਦੀਨਤਯਾ ਰਾਮ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਭਿਵਾਞ੍ਛ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤੇ ऽਵਿਤਤਤਾਂ ਗਤੇ । ਦਸ਼ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾ ਨ ਵਾਞ੍ਛ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਿਮ੍ ਉਤੈਕੋ ਹਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਃ
ਜਦੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਦਸ ਮੁਕਤੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਇੱਕ ਦੀ।
ਅਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਂ ਬਨ੍ਧਃ ਪੇਲਵਾਂ ਕਲਨਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍ । ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਯਾਗੀ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਭਵਾਭਵਃ
ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਬੰਧਨ ਹੈ—ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਜੀਵਨ ਹੈਂ।
ਪਰਿਗਲਿਤਵਿਕਲ੍ਪਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ ਸਗਰਸੁਤੌਘਨਿਖਾਤਮੇਖਲਾਙ੍ਕਮ੍ । ਅਵਨਿਵਲਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਸ੍ਤਸਙ੍ਗਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਅਨੁਪਾਲਯ ਸਰ੍ਵਦੋਦਿਤਸ਼੍ਰੀਃ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀ ਲਗਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਠਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖ।
ਲੀਲਯਾਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਪੁਃ ਕਲਨਾਤ੍ਮਨਿ ਜਾਯਤੇ । ਰਮ੍ਯਸ੍ਯਾਪਸ਼੍ਯਤੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਹृਦਿ ਦੌਰੂਪ੍ਯਧੀਰ੍ ਇਵ
ਖੇਡ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਘਟੀਆਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਟੀਆ ਧਾਤ ਹੋਵੇ।
ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਯਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਮਹਤੀ ਮੇਦੁਰੋਦਰਾ । ਮਾਯਾ ਮਦਮਹਾਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਸੁਰਾਸ੍ਵਾਦਲਵਾਦ੍ ਇਵ
ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡੀ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਪੇਟ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ—ਮਾਇਆ, ਮਦ ਤੇ ਵਹਿਮ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਪੀਣ ਦੀ ਲਤ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਯਾਨਯਾ ਵਿਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਤਦਤਦ੍ਭਾਵਭੂਤਯਾ । ਇਦਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਤਾਪਾਦ੍ ਇਵ ਮਰੌ ਪਯਃ
ਇਹ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਸੱਚੀ, ਕਦੇ ਝੂਠੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਜ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਵਾਸਨਾਸ਼੍ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਏਵਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਨਾਮਾਙ੍ਕਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਬ੍ਧਿਰ੍ ਅਮ੍ਬੁਭਿਃ
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ—all ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਾਹਙ੍ਕਾਰਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਂ ਵਚਸ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ ਹ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ਯੋ ऽਹਙ੍ਕਾਰੋ ਮਨੋ ਹਿ ਤਤ੍
ਮਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਦੂਜੀਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ; ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਹੈ।
ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਹਿਮਾਚ੍ ਛੌਕ੍ਲ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਯਥਾ । ਮੁਧੈਵ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਭੇਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਹਙ੍ਕਾਰਯੋਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਹਿਮ ਤੋਂ ਚਿੱਟਾ ਪਨ ਵੱਖਰਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਭੇਦ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਮਨੋऽਹਙ੍ਕਾਰਯੋਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਏਕਤਰਕ੍ਸ਼ਯੇ । ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦ੍ਵੇ ਏਵ ਹਿ ਯਥਾ ਪਟਸ਼ੌਕ੍ਲ੍ਯੇ ਪਟਕ੍ਸ਼ਯੇ
ਮਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਮਿਟ ਗਈ ਤਾਂ ਕਪੜਾ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।