ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸੁਖਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਪੁਰ੍ ਵਿਦੁਃ । ਤਦ੍ ਦृਸ਼੍ਯਾਵਲਿਤਂ ਬਦ੍ਧਂ ਤਨ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੰਧਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸੁਖਸਂਵਿਦ੍ ਅਨਾਮਯਾ । ਕ੍ਸ਼ਯਾਤਿਸ਼ਯਮੁਕ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ ਤਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਸੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਸੁਖ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਵਾਧਾ-ਘਟਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਕਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਯਾਨੁਭੂਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਗੋਚਰਾ । ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਤਾਮ੍ ਆਲਮ੍ਬ੍ਯ ਭਵਾਭਵਃ
ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੌषੁਪ੍ਤੀ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਏषਾ ਹਿ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾਮ੍ । ਏਵਂ ਚ ਯਾਤਿ ਤੁਰ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਂ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਹ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ 'ਤੁਰਿਆ' ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮੁਕ੍ਤਾਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਾਯਾਂ ਪਰਯਾ ਧਿਯਾ । ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸਂਵਿਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਰਾਘਵ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਥੂਲੋ ਨ ਚੈਵਾਣੁਰ੍ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਚੇਤਨਃ । ਨਾਚੇਤਨੋ ਨ ਚ ਜਡੋ ਨ ਚੈਵਾਸਨ੍ ਨ ਸਨ੍ਮਯਃ
ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਮੋਟਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ, ਨਾ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ ਯੋਗ, ਨਾ ਚੇਤਨ, ਨਾ ਅਚੇਤਨ, ਨਾ ਜੜ, ਨਾ ਗੈਰ ਮੌਜੂਦ, ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨਾਹਂ ਨਾਨ੍ਯੋ ਨ ਚੈਵੈਕੋ ਨਾਨੇਕੋ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਵਾਨ੍ । ਨਾਭ੍ਯਾਸ਼ਸ੍ਥੋ ਨ ਦੂਰਸ੍ਥੋ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ
ਨਾ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਨਾ ਇਕਲਾ, ਨਾ ਕਈ, ਨਾ ਬਹੁਤਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਨੇੜੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਦੂਰ, ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੈਰ ਮੌਜੂਦ।
ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋ ਨਾਪਿ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋ ਨ ਚਾਸਰ੍ਵੋ ਨ ਸਰ੍ਵਗਃ । ਨ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ਨਾਪਦਾਰ੍ਥੋ ਨਾਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਨ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਮੈਂ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ, ਨਾ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ; ਮੈਂ ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹਾਂ, ਨਾ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ; ਨਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹੀ ਹਾਂ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਤਦਤੀਤਂ ਪਦਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਵੇਹਿਤਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਹਦ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਜਗਤ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਵਿਦ੍ਵਨ੍ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਮਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮ-ਮਯਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਵੀ ਆਤਮ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ।
ਕਾਠਿਨ੍ਯਦ੍ਰਵਣਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਵਾਵਕਾਸ਼ਾਵਲੋਕਨੇ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਵਾਰ੍ਯਨਿਲਖਾਗ੍ਨਿषੁ
ਸਖ਼ਤੀ, ਪਘਲਣ, ਹਿਲਚਲ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ—ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਅਕਾਸ਼—ਸਭ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਯਯਾ ਨਾਮ ਵਿਨਾ ਚਿਤਾ । ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤਤੋ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰੋਨ੍ਮਤ੍ਤਜਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੋਚਣਾ, ਪਾਗਲ ਦੀ ਬਕਵਾਸ ਸਮਝੋ।
ਏਕੋ ਜਗਨ੍ਤਿ ਸਕਲਾਨਿ ਸਮਸ੍ਤਕਾਲਕਲ੍ਪਕ੍ਰਮਾਨ੍ਤਰਗਤਾਨਿ ਗਤਾਗਤਾਨਿ । ਆਤ੍ਮੈਵ ਨੇਤਰਕਲਾਕਲਨਾਸ੍ਤਿ ਕਾਚਿਦ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ਮਤਿਰ੍ ਭਵ ਭਵਾਤਿਗਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍
ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਮਝ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਹੋਣ-ਅਹੋਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾ।
ਏਵਂਵਿਚਾਰਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਦ੍ਵੈਤਤ੍ਯਾਗੇਨ ਰਾਘਵ । ਸ੍ਵੋ ਭਾਵਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਦਵੈਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਸੁਭਾਵ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਪਥਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਅਥੇਮਾਮ੍ ਅਪਰਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮਾਨਯਾ ਯਥਾ । ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਚਲਂ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਦृਕ੍
ਹੁਣ ਇਹ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਸੁਣ, ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਵੇਖੇਗਾ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਹਂ ਖਮ੍ ਅਹਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਦਿਸ਼ੋ ऽਹਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਧਃ । ਅਹਂ ਦੈਤ੍ਯਾ ਅਹਂ ਦੇਵਾਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾਸ਼੍ ਚਾਹਮ੍ ਅਹਂ ਮਹਃ
ਮੈਂ ਆਸਮਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਦੈਤ ਹਨ, ਮੈਂ ਦੇਵ ਹਨ, ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵੀ ਹਾਂ।
ਤਮੋ ऽਹਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਭ੍ਰਾਣਿ ਭੂਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ । ਰਜੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਅਥਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ ਚ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍
ਮੈਂ ਹਨੇਰਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੱਦਲ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਜੋਸ਼ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ऽਹਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ ਆਤ੍ਮੈਵ ਕਿਲ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਕੋ ऽਹਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਇਹ ਹਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਏਕਸ੍ਯ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍
ਤਿੰਨੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਜੋਂ ਉਹ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ? ਇਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨੂਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਤਯਾ ਜਗਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਨਾਵਸ਼ਃ ਪਰਿਭੂਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਬਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮਨ੍ਮਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਲ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ऽਨਘ । ਕਿਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਪਰਂ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣ ਕਥ੍ਯਤਾਮ੍
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਜਦ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਮੇਰਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਪਰਾਇਆ? ਹੇ ਕਮਲ-ਅੱਖ, ਆਖੋ।
ਕਿਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ ਉਪਾਗਮੇ । ਹਰ੍षਮ੍ ਏਤੁ ਵਿषਾਦਂ ਵਾ ਵਿਨਾਸ਼ੇ ਜ੍ਞੋ ਜਗਨ੍ਮਯਃ
ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਗਤ-ਸਰੂਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਦृਸ਼ਾਵ੍ ਏਤੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦੇ ਪਾਰਮਾਰ੍ਥਿਕੇ
ਇਹ ਦੋ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਤਵਿਕ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
ਪਰੋ ऽਣੁਸ੍ ਸਕਲਾਤੀਤਰੂਪੋ ऽਹਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਃ । ਪ੍ਰਥਮਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਪਹਿਲਾ ਹੈ—'ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਾਂ'; ਦੂਜਾ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਂ'।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਦृਗ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਤੁ ਤृਤੀਯਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ऽਨਘ । ਦੇਹੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਤਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ
ਹੋਰ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਹਾਂ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
ਅਥ ਵੈਤਤ੍ ਤ੍ਰਯਮ੍ ਅਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਕਲਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਯਥੇਚ੍ਛਂ ਤਦ੍ ਉਪਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਤਿष੍ਠਾਵष੍ਟਬ੍ਧਤਤ੍ਪਦਃ
ਪਰ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਰਾਹ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਉਸ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾ।
ਸਰ੍ਵਾਤੀਤਸ੍ਵਰੂਪੋ ऽਪਿ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਤਿਗੋ ऽਪਿ ਚ । ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਪੂਰਿਤਜਗਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਅਸਲਤ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚਾਨਣ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯੈਵ ਪਸ਼੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ ਏਵਾਸਿ ਸਦੋਦਿਤਃ । ਸਂਸ਼ਯਂ ਹृਦਯਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਤ੍ਯਜ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਵੇਖ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਹੈਂ ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਗੰਢ ਛੱਡ ਦੇ।
ਨਾਤ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਮਯਾ ਰਾਮ ਨ ਚਾਪ੍ਤਵਚਨਾਦਿਨਾ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਨੁਭੂਤਿਤਃ
ਰਾਮਾ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾਂ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ। ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧਾ ਤਜਰਬਾ ਹੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਤ੍ ਸਂਵਿਦਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਲਚਲ ਹੈ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ।
ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਅਸੌ ਦੇਵੋ ਨਾਣੁਰ੍ ਨਾਪਿ ਮਹਾਨ੍ ਅਸੌ । ਨਾਪ੍ਯ੍ ਏਤਯੋਰ੍ ਦृਸ਼ੋਰ੍ ਮਧ੍ਯਂ ਸ ਏਵੇਦਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਉਹ ਨਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲਾ; ਨਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ; ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।