ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥੋ ਜੀਵੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਦृਸ਼ਿ ਗਤਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨਸ੍ਤਮਯੋਦਯਃ
ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੀਵ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਦੁਵੈਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਡੁੱਬਣ ਜਾਂ ਉਗਣ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰੌਢਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਸ੍ ਤੁਰ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਾਵਨੀਮ੍ । ਪਰਿਣਾਮਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਅਮਾਵਸ੍ਯਾਰ੍ਕਤਾਮ੍ ਇਵ
ਇਥੇ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਪਕਵਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਬ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚੇਤ੍ਯਦਸ਼ਾਹੀਨੇ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਚੇਤਸਃ । ਸੋਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਕਲਨਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਤਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਤੂਵਾਦੀ ਹਾਲਤ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਂ ਚ ਸੁਪ੍ਤਦਸ਼ਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਜੀਵਨ੍ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ ਨਰਃ । ਸੁਖਦੁਃਖਵਰਤ੍ਰਾਭਿਰ੍ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕृष੍ਯਤੇ
ਉਸ ਸੁੱਤੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥੋ ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਤਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ ਇਵ ਨਾਯਾਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਦृਕ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁੱਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪਟਲੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਲੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਧਿਕਾ ਸਕ੍ਤਿਰ੍ ਭਾਵਾਭਾਵੋਪਤਾਪਦਾ । ਆਤ੍ਮਤਾਮ੍ ਆਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਕਿਂ ਬਾਧਤੇ ਕਥਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪ ਦੀ ਸਚਾਈ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਸ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸੁषੁਪ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪੂਰ੍ਵਹੇਵਾਕਹੇਲਯਾ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨ ਬਧ੍ਯਤੇ ਜੀਵੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਜੀਵ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੌषੁਪ੍ਤੀਂ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰੁ ਮਾ ਕੁਰੁ ਵਾਨਘ । ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਕृਤਿਹੇਵਾਕਵਸ਼ਾਦ੍ ਉਪਗਤਂ ਸ੍ਵਕਮ੍
ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਦਾਨਂ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਕਰ੍ਮਣੋ ਜ੍ਞਾਯ ਰੋਚਤੇ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਗਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਛੱਡਣਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਕਰ੍ਤਾਸਿ ਸੁषੁਪ੍ਤੈਕਸ੍ਥਯਾ ਧਿਯਾ । ਅਕਰ੍ਤਾਪਿ ਚ ਕਰ੍ਤਾਸਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੇ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਰਤਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਯਥਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਲਯਨ੍ ਮਞ੍ਚਕੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਤਥਾ ਫਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਕਲਯਨ੍ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਰਾਘਵ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਕਰਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਰਾਘਵ, ਫਲ ਆਦਿ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ।
ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਤ੍ਪਦਸ੍ਥਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸੁषੁਪ੍ਤਧੀਃ । ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਨ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਜੋ ਅਚੇਤਨ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦਸ਼ਾਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਸੌषੁਪ੍ਤੀਂ ਸ੍ਵਵਿਦੈਵ ਵਿਵਾਸਨਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਜ੍ਞੋ ਰਸੇਨ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਜਦ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਠੰਡਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਘੂਰ੍ਣਨ੍ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਵਤ੍ । ਸਮਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਸੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਰਿਰ੍ ਯਥਰ੍ਤੁषੁ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਸਂਸ੍ਥੋ ਧੀਰਾਤ੍ਮਾ ਬਹਿਰ੍ ਆਯਾਤਿ ਲੋਲਤਾਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਭੂਕਮ੍ਪਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤ ਇਵਾਚਲਃ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਬਾਹਰੋਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਚਲਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਰੋਂ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਃ । ਘਾਤਯਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਂ ਕਾਲਂ ਧਾਰਯ ਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਵਾਰ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰੱਖੋ।
ਏषੈਵ ਰਾਮ ਸੌषੁਪ੍ਤੀ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਪ੍ਰੌਢਾ ਸਤੀ ਤੁਰ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਕਥਿਤਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਕੋਵਿਦੈਃ
ਇਹੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੱਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ (ਤੁਰੀਆ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਨਨ੍ਦਮਯ ਏਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਸਕਲਾਮਯਃ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤਙ੍ਗਤਮਨਾ ਭਵਤਿ ਜ੍ਞੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਇਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬੜੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਃ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਘੂਰ੍ਣਿਤਃ । ਲੀਲਾਮ੍ ਇਵੇਮਾਂ ਰਚਨਾਂ ਸਾਂਸਾਰੀਮ੍ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਥੇ ਟਿਕਿਆ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਵੀਤਸ਼ੋਕਭਯਾਯਾਸੋ ਗਤਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਉਪਾਰੂਢੋ ਭੂਯਃ ਪਤਤਿ ਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਥਕावट ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਸ੍ਵਾਂ ਪਦਵੀਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਨਵਨ੍ਤਮ੍ ਇਮਂ ਜਨਮ੍ । ਸ਼ੈਲਸਂਸ੍ਥ ਇਵਾਧਸ੍ਸ੍ਥਂ ਹਸਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਧੀਰਧੀਃ
ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸਮਝ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੱਸ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਆਨਨ੍ਦੈਕਾਨ੍ਤਲੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਾਨਨ੍ਦਪਦਂ ਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸਥਿਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਨੰਦ-ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਨਨ੍ਦਮਹਾਨਨ੍ਦਃ ਕਲਾਤੀਤਸ੍ ਤਤੋ ऽਪਿ ਹਿ । ਮੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਪਦਂ ਗਤਃ
ਜੋ ਯੋਗੀ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਆਨੰਦ-ਰਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਗਲਿਤਸਮਸ੍ਤਜਨ੍ਮਪਾਸ਼ਸ੍ ਸਕਲਵਿਹੀਨਮਨੋਮਯਾਭਿਮਾਨਃ । ਪਰਮਰਸਮਯੀਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਤ੍ਤਾਂ ਜਲਗਤਸੈਨ੍ਧਵਖਣ੍ਡਵਨ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਾ
ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਨ-ਜਨਮੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਵੀ ਮਿਟ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਰਸ ਦੀ ਸਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਦਾ ਟੋਲਾ ਘੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ ਤੁਰ੍ਯਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਕੇਵਲਤਾਪਦਮ੍ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿषਯੋ ਵਚਸਾਂ ਚ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਜਦ ਤਕ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਸੂਝ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤਕ ਕੇਵਲਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਦੇ ਤੇ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੂ ਵੰਸ਼ੀ।
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਦੇਹਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਚਸਾਂ ਤਥਾ । ਵਿषਯੋ ਨ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਾ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਪਦਵੀ ਦੂਰੇਭ੍ਯੋ ऽਪਿ ਦਵੀਯਸੀ । ਗਮ੍ਯਾ ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਖਲੇਖੇਵ ਨਭਸ੍ਵਤਾਮ੍
ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਯਾ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਤੁਰ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਤਦਨੁ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਘੂਰ੍ਣਿਤਾਃ
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਯਥਾ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਕੋਵਿਦਾਃ । ਤਥਾਧਿਗਚ੍ਛ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਪਦਂ ਰਘੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ
ਜਿਵੇਂ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਦਵੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਯਾ ਰਾਮ ਭਵ ਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਵਾਨ੍ । ਚਿਤ੍ਰੇਨ੍ਦੋਰ੍ ਇਵ ਤੇ ਨ ਸ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦ੍ਵੇਗਾਵ੍ ਅਰਿਨ੍ਦਮ
ਰਾਮਾ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੋ; ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਘਟਾਵ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਚਿੰਤਾ।