ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਗਤਸ੍ ਸਤਤੋਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਜੀਵੋ ਭੁਵਿ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਰਾਮਭਦ੍ਰ । ਨਾਸਙ੍ਗਮ੍ ਏਤਿ ਗਤਸਙ੍ਗਤਯਾ ਫਲੇਨ ਕਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵੇਨ ਹਸਤੀਵ ਚ ਦੇਹਮ੍ ਆਰਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾ ਲਿਆ, ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਭਦਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ; ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਬੇਅਸਰ, ਉਹ ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਸੁਖਧ੍ਯਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਭਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵੀਤਸ਼ੋਕੈਰ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਅਸੰਗਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਵਿਸਂਵੇਦਨਸਂਵਿਦਃ । ਅਨ੍ਤਃਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਦਨੇ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਨ੍ਦੋਰ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਹੀਨਚਿਦਾਲਮ੍ਬਿ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਗਤਜ੍ਵਰਮ੍ । ਤੇਨਾਮ੍ਬੁ ਕਤਕੇਨੇਵ ਜਨਤਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਟਕਾ ਦੀ ਗਿਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਦृਗਾਲੀਨੋ ਜ੍ਞਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਦृਸ਼੍ਯਤ ਏਵਾਸੌ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਵਨ੍ ਮੁਧਾ
ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ—even ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਲਾਇਤ ਹੋਵੇ—ਅੰਦਰੋਂ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਕੇਵਲ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਃ ਪਰਮੋਦਯਾਃ । ਬਹਿਃ ਪਿਞ੍ਛਾਗ੍ਰਤਰਲਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮੇਰੁਰ੍ ਇਵਾਚਲਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਤੇ ਹੌਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨੁਰਞ੍ਜਨਾਮ੍ । ਨੋਪੈਤਿ ਰਙ੍ਗਸਂਯੋਗਂ ਮਸृਣਸ੍ ਸ੍ਫਟਿਕੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਰਲਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਸਫ਼ੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰੋਲ ਤੇ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਦृष੍ਟਿਰ੍ ਉਦਿਤਾ ਜ੍ਞਾਤਲੋਕਪਰਾਵਰਮ੍ । ਨ ਰਞ੍ਜਯਤਿ ਸਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਲਲੇਖਾ ਯਥਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਹੇਠੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨੂੰ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ।
ਆਤ੍ਮਧ੍ਯਾਨਮਯੋ ऽਧ੍ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਬੋਧਂ ਪਰਮ੍ ਆਗਤਃ । ਕਲਨਾਮਲਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਕ੍ਤ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਆਤਮ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਸਕਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਤਯਾ ਜੀਵੋ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਸਂਸਕ੍ਤਤਾਮ੍ ਇਹ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ ਤਨੁਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਅਸਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਕ ਲਗਾਵ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥੋ ਜੀਵੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਦृਸ਼ਿ ਗਤਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨਸ੍ਤਮਯੋਦਯਃ
ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੀਵ ਸੁੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਦੁਵੈਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਡੁੱਬਣ ਜਾਂ ਉਗਣ ਨਹੀਂ।
ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰੌਢਿਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਸ੍ ਤੁਰ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਾਵਨੀਮ੍ । ਪਰਿਣਾਮਵਸ਼ਾਦ੍ ਇਨ੍ਦੁਰ੍ ਅਮਾਵਸ੍ਯਾਰ੍ਕਤਾਮ੍ ਇਵ
ਇਥੇ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਪਕਵਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਬ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ 'ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚੇਤ੍ਯਦਸ਼ਾਹੀਨੇ ਯਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਚੇਤਸਃ । ਸੋਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਕਲਨਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਤਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਤੂਵਾਦੀ ਹਾਲਤ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਂ ਚ ਸੁਪ੍ਤਦਸ਼ਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਜੀਵਨ੍ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ ਨਰਃ । ਸੁਖਦੁਃਖਵਰਤ੍ਰਾਭਿਰ੍ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕृष੍ਯਤੇ
ਉਸ ਸੁੱਤੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥੋ ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਤਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ ਇਵ ਨਾਯਾਤਿ ਸੁਖਦੁਃਖਦृਕ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁੱਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪਟਲੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਲੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਧਿਕਾ ਸਕ੍ਤਿਰ੍ ਭਾਵਾਭਾਵੋਪਤਾਪਦਾ । ਆਤ੍ਮਤਾਮ੍ ਆਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕਸ੍ਯ ਕਿਂ ਬਾਧਤੇ ਕਥਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਲਗਨ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪ ਦੀ ਸਚਾਈ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਸ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸੁषੁਪ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪੂਰ੍ਵਹੇਵਾਕਹੇਲਯਾ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨ ਬਧ੍ਯਤੇ ਜੀਵੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਜੀਵ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੌषੁਪ੍ਤੀਂ ਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਰੁ ਮਾ ਕੁਰੁ ਵਾਨਘ । ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਕृਤਿਹੇਵਾਕਵਸ਼ਾਦ੍ ਉਪਗਤਂ ਸ੍ਵਕਮ੍
ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਦਾਨਂ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਕਰ੍ਮਣੋ ਜ੍ਞਾਯ ਰੋਚਤੇ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਗਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਛੱਡਣਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਕਰ੍ਤਾਸਿ ਸੁषੁਪ੍ਤੈਕਸ੍ਥਯਾ ਧਿਯਾ । ਅਕਰ੍ਤਾਪਿ ਚ ਕਰ੍ਤਾਸਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੇ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਰਤਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਯਥਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਲਯਨ੍ ਮਞ੍ਚਕੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਤਥਾ ਫਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਕਲਯਨ੍ ਕੁਰੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਰਾਘਵ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਝ ਕਰਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਰਾਘਵ, ਫਲ ਆਦਿ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ।
ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਤ੍ਪਦਸ੍ਥਤ੍ਵਾਜ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸੁषੁਪ੍ਤਧੀਃ । ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਨ ਕਰ੍ਤृਤਾ
ਜੋ ਅਚੇਤਨ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦਸ਼ਾਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਸੌषੁਪ੍ਤੀਂ ਸ੍ਵਵਿਦੈਵ ਵਿਵਾਸਨਃ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਜ੍ਞੋ ਰਸੇਨ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ੀ
ਜਦ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਠੰਡਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਘੂਰ੍ਣਨ੍ ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਵਤ੍ । ਸਮਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਸੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਰਿਰ੍ ਯਥਰ੍ਤੁषੁ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਸਂਸ੍ਥੋ ਧੀਰਾਤ੍ਮਾ ਬਹਿਰ੍ ਆਯਾਤਿ ਲੋਲਤਾਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਨਾਨ੍ਤਰ੍ ਭੂਕਮ੍ਪਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤ ਇਵਾਚਲਃ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਬਾਹਰੋਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਚਲਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਰੋਂ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਾਵਸ੍ਥਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਃ । ਘਾਤਯਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਂ ਕਾਲਂ ਧਾਰਯ ਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਵਾਰ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰੱਖੋ।
ਏषੈਵ ਰਾਮ ਸੌषੁਪ੍ਤੀ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਪ੍ਰੌਢਾ ਸਤੀ ਤੁਰ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਕਥਿਤਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਕੋਵਿਦੈਃ
ਇਹੀ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੱਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ (ਤੁਰੀਆ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਨਨ੍ਦਮਯ ਏਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਸਕਲਾਮਯਃ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤਙ੍ਗਤਮਨਾ ਭਵਤਿ ਜ੍ਞੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਇਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬੜੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਃ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਘੂਰ੍ਣਿਤਃ । ਲੀਲਾਮ੍ ਇਵੇਮਾਂ ਰਚਨਾਂ ਸਾਂਸਾਰੀਮ੍ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਇਥੇ ਟਿਕਿਆ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਵੀਤਸ਼ੋਕਭਯਾਯਾਸੋ ਗਤਸਂਸਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ । ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਉਪਾਰੂਢੋ ਭੂਯਃ ਪਤਤਿ ਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਥਕावट ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿਗਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।