ਸਂਸਕ੍ਤਮਨਸਾਮ੍ ਏਤਾ ਰਮ੍ਯਾਨ੍ਤਃਪੁਰਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਰਚਿਤਾ ਰੌਰਵਾਵੀਚਿਕਾਲਸੂਤ੍ਰਾਦਿਨਾਮਿਕਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੌਰਵ, ਅਵੀਚੀ, ਕਾਲਸੂਤਰ ਆਦਿ ਹਨ।
ਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਜਨਂ ਦੁਃਖਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਇਨ੍ਧਨਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਜ੍ਵਲਤਾਂ ਨਰਕਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤੇਨ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਢੇਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਸ ਜੁੜਾਅ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੜਦੇ ਹਨ।
ਦੁਃਖਜਾਲਮ੍ ਇਦਂ ਰਾਮ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤੀਗਤਮ੍ । ਸਂਸਕ੍ਤਮਨਸਾਮ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ — ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਸਂਸਙ੍ਗਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਭਾਰਭੂਤਸ਼ਰੀਰਯਾ । ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਦਸ਼ਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ
ਅਗਿਆਨ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਮਨ ਦੀ ਲਗਾਵਟ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵਧਦੀਆਂ ਤੇ ਘਟਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗੇਨ ਭੋਗਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾ ਰਾਮ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਮਹਾਪਗਾਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਚੌੜੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਂਸਙ੍ਗਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਸਙ੍ਗਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਮ ਰਸਾਯਨਮ੍
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਗਾਵਟ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਂਸਙ੍ਗੇਨਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥੇਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ੍ਵਫਲੋਤ੍ਥੇਨੈਡਕਾਕ੍ਸ਼ੀ ਪਾਵਕੇਨ ਯਥੌषਧਿਃ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਗਾਵਟ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਸ ਅਤੇ ਘਸਾਈ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼ਕ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸਦਾਭਾਸਂ ਸੁਖਾਯੈਵ ਮਨੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਮੁਹਤਾਜ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਾਹ ਜੁੜੇ, ਸਦਾ ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਦृਸ਼ਿ ਪ੍ਰੋਦਯਮ੍ ਆਗਤੇਨ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿषਯਂ ਗਤੇਨ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸਕ੍ਤਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇਨ ਸ੍ਵਚੇਤਸਾ ਤਿष੍ਠਤਿ ਯਸ੍ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਲਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥੇਨ ਸਰ੍ਵੇਣ ਸਹ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਰਤੇਨਾਪਿ ਮਨਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਹਮੇਸ਼ਾ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਨ ਸਕ੍ਤਮ੍ ਇਹ ਚਿਨ੍ਤਾਸੁ ਨ ਚੇष੍ਟਾਸੁ ਨ ਵਸ੍ਤੁषੁ । ਨਾਕਾਸ਼ੇ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਧੋਭਾਗੇ ਨ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਨ ਲਤਾਸੁ ਚ
—ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਕੰਮਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ; ਨਾਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਹ ਹੇਠਾਂ, ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ, ਨਾਹ ਬੇਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਨ ਬਹਿਰ੍ ਵਿਪੁਲਾਭੋਗੇ ਨ ਚੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਨ ਚ ਪ੍ਰਾਣੇ ਨ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਨ ਤਾਲੁਨਿ
ਨਾ ਬਾਹਰ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਸਾਸ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਿਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਜੀਭ ਦੇ ਪੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ।
ਨ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯੇ ਨ ਨਾਸਾਨ੍ਤੇ ਨ ਮੁਖੇ ਨ ਖਤਾਰਕੇ । ਨਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਨ ਚਾਭਾਸੇ ਨ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਹृਦਯਾਮ੍ਬਰੇ
ਨਾ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਗਲੇ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਦਿਲ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ।
ਨ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਨ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨ ਸੁषੁਪ੍ਤੇ ਨ ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਨਾਸਿਤੇ ਨ ਚ ਵਾ ਪੀਤੇ ਰਕ੍ਤਾਦੌ ਸ਼ਬਲੇ ऽਪਿ ਚ
ਨਾ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਾਫ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਖਾਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪੀਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਲਾਲ ਜਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਨ ਸ੍ਥਿਰੇ ਨ ਚਲੇ ਨਾਦੌ ਨ ਮਧ੍ਯੇ ਨੇਤਰਤ੍ਰ ਚ । ਨ ਦੂਰੇ ਨਾਨ੍ਤਿਕੇ ਨਾਙ੍ਗੇ ਨ ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਿ
ਨਾ ਠੋਸ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਚਲਦੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਨਾ ਦੂਰ, ਨਾ ਨੇੜੇ, ਨਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ।
ਨ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪੇषੁ ਨ ਮੋਹਾਨਨ੍ਦਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਨ ਗਮਾਗਮਚੇष੍ਟਾਸੁ ਨ ਕਾਲਕਲਨਾਸੁ ਚ
ਨਾ ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।
ਕੇਵਲਂ ਚਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਾਵਲਮ੍ਬਤਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨੀਰਸਮ੍ ਇਵ ਤਿष੍ਠਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਰਸਂ ਮਨਃ
ਮਨ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰੇ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇ; ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਸਵਾਦ ਵਾਂਗ ਰਹੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਰਹੇ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਗਤਾਸਙ੍ਗੋ ਜੀਵੋ ऽਜੀਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਃ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਮ੍ ਇਮਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾ ਕਰੋਤੁ ਕਰੋਤੁ ਵਾ
ਉਥੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।
ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾਪਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਫਲੈਰ੍ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਖਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦੈਃ
ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ।
ਅਥ ਵਾ ਤਮ੍ ਅਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚੇਤ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਦ੍ਘਨਃ । ਜੀਵਸ੍ ਤਿष੍ਠਤੁ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ ਮਣਿਰ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਾਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੀਵ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਦੇ ਗੁੱਝ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣਕਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਗਤਸ੍ ਸਤਤੋਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਜੀਵੋ ਭੁਵਿ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਰਾਮਭਦ੍ਰ । ਨਾਸਙ੍ਗਮ੍ ਏਤਿ ਗਤਸਙ੍ਗਤਯਾ ਫਲੇਨ ਕਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵੇਨ ਹਸਤੀਵ ਚ ਦੇਹਮ੍ ਆਰਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾ ਲਿਆ, ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਭਦਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ; ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਬੇਅਸਰ, ਉਹ ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗਸੁਖਧ੍ਯਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਭਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵੀਤਸ਼ੋਕੈਰ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਅਸੰਗਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਵਿਸਂਵੇਦਨਸਂਵਿਦਃ । ਅਨ੍ਤਃਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਦਨੇ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਨ੍ਦੋਰ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਹੀਨਚਿਦਾਲਮ੍ਬਿ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਗਤਜ੍ਵਰਮ੍ । ਤੇਨਾਮ੍ਬੁ ਕਤਕੇਨੇਵ ਜਨਤਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਟਕਾ ਦੀ ਗਿਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਦृਗਾਲੀਨੋ ਜ੍ਞਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ਼੍ ਚਞ੍ਚਲੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਦृਸ਼੍ਯਤ ਏਵਾਸੌ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਵਨ੍ ਮੁਧਾ
ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ—even ਜੇਕਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਲਾਇਤ ਹੋਵੇ—ਅੰਦਰੋਂ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਕੇਵਲ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਃ ਪਰਮੋਦਯਾਃ । ਬਹਿਃ ਪਿਞ੍ਛਾਗ੍ਰਤਰਲਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮੇਰੁਰ੍ ਇਵਾਚਲਾਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਪਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਤੇ ਹੌਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨੁਰਞ੍ਜਨਾਮ੍ । ਨੋਪੈਤਿ ਰਙ੍ਗਸਂਯੋਗਂ ਮਸृਣਸ੍ ਸ੍ਫਟਿਕੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਰਲਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਸਫ਼ੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਰੋਲ ਤੇ ਅਸਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਦृष੍ਟਿਰ੍ ਉਦਿਤਾ ਜ੍ਞਾਤਲੋਕਪਰਾਵਰਮ੍ । ਨ ਰਞ੍ਜਯਤਿ ਸਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਲਲੇਖਾ ਯਥਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਹੇਠੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨੂੰ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਕਮਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ।
ਆਤ੍ਮਧ੍ਯਾਨਮਯੋ ऽਧ੍ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਬੋਧਂ ਪਰਮ੍ ਆਗਤਃ । ਕਲਨਾਮਲਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਕ੍ਤ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਆਤਮ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਮਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਸਕਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਤਯਾ ਜੀਵੋ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਸਂਸਕ੍ਤਤਾਮ੍ ਇਹ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ ਤਨੁਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਆਤਮ-ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਅਸਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਕ ਲਗਾਵ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।