ਪਰਸ੍ਪਰਨਿਗੀਰ੍ਣਾਙ੍ਗੀ ਜਨਤਾ ਜਾਡ੍ਯਜਰ੍ਜਰਾ । ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭ੍ਰਮਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਣਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਖਾ ਕੇ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਵਧਾਪੇ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਚਕ੍ਰਂ ਗਗਨੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾਮषਕਸਨ੍ਤਤਮ੍ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਵਰ੍ਤਵृਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਪਾਤਾਲਗਜਲੌਘਵਤ੍
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਝਲਮਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਗਦੀ ਹੋਵੇ।
ਪਾਤੋਤ੍ਪਾਤਦਸ਼ਾਜੀਰ੍ਣਂ ਕਾਲਬਾਲਕਕਨ੍ਦੁਕਮ੍ । ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਨ ਜਹਾਤੀਨ੍ਦੁਰ੍ ਜਡਿਮ੍ਨਾ ਮਲਿਨਂ ਵਪੁਃ
ਚੰਦ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ, ਘਟਣ-ਵਧਣ ਦੀਆਂ ਦਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਲਿਨ ਤੇ ਸੁਸਤ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਨਾਨਾਯੁਗਪਰਾਵਰ੍ਤਦੁਃਖਾਲੋਕਨਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍ । ਨ ਲੁਨਾਤਿ ਮਨष੍षਣ੍ਡਂ ਦਿਵਿ ਗੀਰ੍ਵਾਣਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਅਨੇਕ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਹੋਏ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਵਸ਼ਤਃ ਪਰੇ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਇਦਮ੍ ਆਰਚਿਤਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ
ਰਾਘਵ, ਦੇਖੋ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਕੇਵਲ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਸਙ੍ਗੈਕਰਙ੍ਗੇਣ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਜਗਨ੍ਮਯਮ੍ । ਯਦ੍ ਇਦਂ ਰਚਿਤਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਨ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਕਦਾਚਨ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨ ਦੇ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਅਜੀਬ ਜਹਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਂਸਕ੍ਤਮਨਸਾਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸਾਰੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਾਮ੍ । ਅਤ੍ਤਿ ਤृष੍ਣਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਤृਣਾਨ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾ ਯਥਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਘਾਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਸਕ੍ਤਮਤੇਰ੍ ਦੇਹਾਨ੍ ਸਿਕਤਾਃ ਪਤ੍ਯੁਰ੍ ਅਮ੍ਭਸਾਮ੍ । ਕਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਪਰਮਾਣੁਗਣਂ ਤਥਾ
ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਗਿਣਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮੁਕ੍ਤਾਲਤਾਯਾ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਮੇਰੋਰ੍ ਆਪਾਦਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਤਰਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤਾ ਗਣ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਦੇਹਾਸ੍ ਸਕ੍ਤਚੇਤਸਃ
ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ।
ਸਂਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾ ਦੁਃਖਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਜਡਕਲ੍ਲੋਲਵਲਿਤਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧਿਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਕ੍ਤਮਨਸਾਮ੍ ਏਤਾ ਰਮ੍ਯਾਨ੍ਤਃਪੁਰਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਰਚਿਤਾ ਰੌਰਵਾਵੀਚਿਕਾਲਸੂਤ੍ਰਾਦਿਨਾਮਿਕਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੌਰਵ, ਅਵੀਚੀ, ਕਾਲਸੂਤਰ ਆਦਿ ਹਨ।
ਸਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਜਨਂ ਦੁਃਖਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਇਨ੍ਧਨਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਜ੍ਵਲਤਾਂ ਨਰਕਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤੇਨ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਢੇਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਸ ਜੁੜਾਅ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੜਦੇ ਹਨ।
ਦੁਃਖਜਾਲਮ੍ ਇਦਂ ਰਾਮ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤੀਗਤਮ੍ । ਸਂਸਕ੍ਤਮਨਸਾਮ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ — ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਸਂਸਙ੍ਗਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਭਾਰਭੂਤਸ਼ਰੀਰਯਾ । ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਦਸ਼ਾਰ੍ਥਿਨ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਯਾ
ਅਗਿਆਨ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਮਨ ਦੀ ਲਗਾਵਟ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵਧਦੀਆਂ ਤੇ ਘਟਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸਂਸਙ੍ਗੇਨ ਭੋਗਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾ ਰਾਮ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਮਹਾਪਗਾਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਚੌੜੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਂਸਙ੍ਗਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਾਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ । ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਸਙ੍ਗਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਮ ਰਸਾਯਨਮ੍
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਗਾਵਟ ਅੱਗ ਦੇ ਕੋਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਰਾਮਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸਂਸਙ੍ਗੇਨਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥੇਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ੍ਵਫਲੋਤ੍ਥੇਨੈਡਕਾਕ੍ਸ਼ੀ ਪਾਵਕੇਨ ਯਥੌषਧਿਃ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਗਾਵਟ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਸ ਅਤੇ ਘਸਾਈ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਮ੍ ਆਸ਼ਕ੍ਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸਦਾਭਾਸਂ ਸੁਖਾਯੈਵ ਮਨੋ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਮੁਹਤਾਜ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਾਹ ਜੁੜੇ, ਸਦਾ ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਦृਸ਼ਿ ਪ੍ਰੋਦਯਮ੍ ਆਗਤੇਨ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿषਯਂ ਗਤੇਨ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸਕ੍ਤਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇਨ ਸ੍ਵਚੇਤਸਾ ਤਿष੍ਠਤਿ ਯਸ੍ ਸ ਮੁਕ੍ਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਲਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥੇਨ ਸਰ੍ਵੇਣ ਸਹ ਤਿष੍ਠਤਾ । ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਰਤੇਨਾਪਿ ਮਨਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ
ਹਮੇਸ਼ਾ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—
ਨ ਸਕ੍ਤਮ੍ ਇਹ ਚਿਨ੍ਤਾਸੁ ਨ ਚੇष੍ਟਾਸੁ ਨ ਵਸ੍ਤੁषੁ । ਨਾਕਾਸ਼ੇ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਧੋਭਾਗੇ ਨ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਨ ਲਤਾਸੁ ਚ
—ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਕੰਮਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ; ਨਾਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨਾਹ ਹੇਠਾਂ, ਨਾਹ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ, ਨਾਹ ਬੇਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਨ ਬਹਿਰ੍ ਵਿਪੁਲਾਭੋਗੇ ਨ ਚੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਨ ਚ ਪ੍ਰਾਣੇ ਨ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਨ ਤਾਲੁਨਿ
ਨਾ ਬਾਹਰ ਵੱਡੀਆਂ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਸਾਸ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਿਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਜੀਭ ਦੇ ਪੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ।
ਨ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯੇ ਨ ਨਾਸਾਨ੍ਤੇ ਨ ਮੁਖੇ ਨ ਖਤਾਰਕੇ । ਨਾਨ੍ਧਕਾਰੇ ਨ ਚਾਭਾਸੇ ਨ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਹृਦਯਾਮ੍ਬਰੇ
ਨਾ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਗਲੇ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਦਿਲ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ।
ਨ ਜਾਗ੍ਰਤਿ ਨ ਚ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨ ਸੁषੁਪ੍ਤੇ ਨ ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਨਾਸਿਤੇ ਨ ਚ ਵਾ ਪੀਤੇ ਰਕ੍ਤਾਦੌ ਸ਼ਬਲੇ ऽਪਿ ਚ
ਨਾ ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਾਫ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਖਾਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪੀਣ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਲਾਲ ਜਾਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਨ ਸ੍ਥਿਰੇ ਨ ਚਲੇ ਨਾਦੌ ਨ ਮਧ੍ਯੇ ਨੇਤਰਤ੍ਰ ਚ । ਨ ਦੂਰੇ ਨਾਨ੍ਤਿਕੇ ਨਾਙ੍ਗੇ ਨ ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਨ ਚਾਤ੍ਮਨਿ
ਨਾ ਠੋਸ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਚਲਦੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਨਾ ਦੂਰ, ਨਾ ਨੇੜੇ, ਨਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ।
ਨ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪੇषੁ ਨ ਮੋਹਾਨਨ੍ਦਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਨ ਗਮਾਗਮਚੇष੍ਟਾਸੁ ਨ ਕਾਲਕਲਨਾਸੁ ਚ
ਨਾ ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ; ਨਾ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।
ਕੇਵਲਂ ਚਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਾਵਲਮ੍ਬਤਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨੀਰਸਮ੍ ਇਵ ਤਿष੍ਠਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਰਸਂ ਮਨਃ
ਮਨ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰੇ, ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇ; ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਸਵਾਦ ਵਾਂਗ ਰਹੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਰਹੇ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਗਤਾਸਙ੍ਗੋ ਜੀਵੋ ऽਜੀਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਃ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਮ੍ ਇਮਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾ ਕਰੋਤੁ ਕਰੋਤੁ ਵਾ
ਉਥੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।
ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾਪਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਾ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਫਲੈਰ੍ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਖਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦੈਃ
ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ।
ਅਥ ਵਾ ਤਮ੍ ਅਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚੇਤ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚਿਦ੍ਘਨਃ । ਜੀਵਸ੍ ਤਿष੍ਠਤੁ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ ਮਣਿਰ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਾਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੀਵ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਦੇ ਗੁੱਝ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣਕਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।