ਇਦਂ ਕृਤਂ ਕਰੋਮੀਦਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮੀਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕਲਨਾਜਾਲਵਲਿਤਾ ਮੂਰ੍ਛਿਤਾ ਮਤਿਪਕ੍ਸ਼ਿਣੀ
ਇਹ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਪੰਛੀ ਮੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੁਹृਦ੍ ਅਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ ਇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮਹਾਮਯਃ । ਵਿਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਨਵਾਨੀਵੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਮੇ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ — ਦਵੈਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਜੁਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਣ੍ਡ੍ਯਾ ਮਦਾਵਰ੍ਤਵੀਚ੍ਯੈਕਨਿਚਯਂ ਚਰਨ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮਾਨਮੀਨਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਤਿਮ੍
ਗਰੂਰ ਦੀ ਮਛੀ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਭੰਵਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀ, ਸੋਚ ਦੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮੀਯਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਏਵਂਵਿਧਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਆਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਚਿਨ੍ਵਾਨੋ ਜਨੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦੀਨਤਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਸੇ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਵਿਧਸੁਖਦੁਃਖਮਧ੍ਯਪਾਤੀ ਵਿਤਤਜਰਾਮਰਣਪ੍ਰਪਾਤਭਗ੍ਨਃ । ਜਗਦੁਦਰਗਿਰੌ ਲੁਠਞ੍ ਜਨੋ ऽਯਂ ਗਤਰਸਪਰ੍ਣਵਦ੍ ਏਤਿ ਜਰ੍ਜਰਤ੍ਵਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਝੂਲਦਾ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਖੱਡ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਲੁੱਟਦਾ, ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੌ ਕੁਸ਼ਲਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਕृਤਵਨ੍ਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਕਾਲੇਨਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਮਲਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤੋ ਗਤੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਅਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਥਾ ਜ੍ਞਾਨੇਤਰਾ ਗਤਿਃ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਤਰਣੇ ਪਾਸ਼ਬਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨ ਲਈ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਭਵ੍ਯਮਤੇਰ੍ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਪੇਲਵਮ੍ । ਕੁਖਗਸ੍ਯਾਤਰੋ ऽਮ੍ਭੋਧਿਸ੍ ਸਰ੍ਪਾਰੇਰ੍ ਗੋष੍ਪਦਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹਲਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਦਿਲ ਦੀ ਖੋਹ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹਾਤੀਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਦੂਰਦ੍ ਦੇਹਂ ਹਸਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਰ੍ਕੋ ਜਨਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਦੁਃਖਿਨਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੇ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ । ਰਥੇ ਵਿਧੁਰਿਤੇ ਭਗ੍ਨੇ ਸਾਰਥੇਃ ਕੇਵ ਖਣ੍ਡਨਾ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਘਾਟਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?
ਮਨਸਿ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਤਾਂ ਯਾਤੇ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਙ੍ਗ ਕਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਤਰਙ੍ਗੇ ਰਜਸਾ ਮ੍ਲਾਨੇ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਕਿਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਧੇਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ? ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਉਲਟਾਅ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਯਸਾਂ ਹਂਸਾਃ ਪਯਸਾਮ੍ ਉਪਲਾਸ਼੍ ਚ ਕੇ । ਕਾਸ਼੍ ਸ਼ਿਲਾਃ ਕਿਲ ਦਾਰੂਣਾਂ ਕੇ ਭੋਗਾਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਥਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੁਖ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕ ਇਵਾਗ੍ਰਾਸ਼ਾਸ਼ੈਲਾਪਰਸਮੁਦ੍ਰਯੋਃ । ਅਨ੍ਤਰੇ ਦੂਰਸਮ੍ਬਾਧੇ ਕਸ਼੍ ਚ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਬਨ੍ਧਯੋਃ
ਉਮੀਦ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ? ਦੂਰ ਤੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਨ ਦੇ ਅਸਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹੜਾ ਜੋੜ ਹੈ?
ਅਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਸਙ੍ਗੋਹ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਸਰਿਦਮ੍ਭਸਾਮ੍ । ਕਾਨਿ ਨਾਮ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵਹਿ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਸਚਮੁਚ ਇਥੇ ਸਰੀਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਸਰੀਰ ਹਨ?
ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਾਤ੍ ਕਾष੍ਠਪਯਸਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤੁਙ੍ਗਾਃ ਕਣਾਦਯਃ । ਦੇਹਾਤ੍ਮਨੋਸ੍ ਸਮਾਯੋਗਾਤ੍ ਤਥੈਤਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਬੁਲਬਲੇ ਆਦਿ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ ਦਾਰੁਪਯਸਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨਿ ਦਾਰੁਤਃ । ਯਥਾ ਪਯਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਲੱਕੜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਲੱਕੜ 'ਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ 'ਚ ਸਰੀਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ 'ਚ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦਰ੍ਪਣਵਾਰ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਨਿ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਨਾਸਤ੍ਯਾਨਿ ਨ ਸਤ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਤਥਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਜਾਂ ਪਾਣੀ 'ਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਝੂਠ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ 'ਚ ਸਰੀਰ ਵੀ ਨਾ ਸਚਮੁਚ ਹਨ, ਨਾ ਝੂਠ।
ਦਾਰੁਵਾਰ੍ਯੁਪਲਾਸ੍ਫੋਟੇ ਦੁਃਖਿਤਾ ਨ ਯਥਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸਂਯੁਕ੍ਤੇषੁ ਵਿਯੁਕ੍ਤੇषੁ ਨ ਤਥਾ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕ੍ਸ਼ਤਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪਥਰ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਦਾਰੁਸਂਵੇਲ੍ਲਿਤਾਤ੍ ਤੋਯਾਤ੍ ਕਮ੍ਪਸ਼ਬ੍ਦਾਦਯੋ ਯਥਾ । ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਹਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਪਰਿਬੋਧਿਤਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਹਿਲਾਉਣ ਤੇ ਕੰਪਨ, ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਹਿਲਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਬੁਦ੍ਧਜਡਯੋਰ੍ ਏਤਾਸ੍ ਸਂਵਿਦਸ਼੍ ਚਿਚ੍ਛਰੀਰਯੋਃ । ਏਤਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨष੍ਟੇ ਤਦ੍ ਏਵ ਤਾਃ
ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜੜ ਪਦਾਰਥ ਦੇ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਅਗਿਆਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਦਾਰੁਵਾਰਿਸ਼੍ਲੇषੇ ऽਨੁਭੂਤਯਃ । ਤਥਾ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਦੇਹਦੇਹਿਸਙ੍ਗੇ ऽਨੁਭੂਤਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਤੇ ਦੇਹੀ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਜ੍ਞਸ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾ ਦृष੍ਟਸ੍ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਤ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ । ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਯਂ ਤਥਾ ਨष੍ਟਸ੍ ਸਂਸਾਰੋ ऽਸਤ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ
ਜੋ ਅਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠਾ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਙ੍ਗਵਿਹੀਨਾਸ੍ ਤੇ ਯਥਾ ਸ੍ਨੇਹਾ ਦृषਤ੍ਤਲੇ । ਤਥਾਸਕ੍ਤਮਨੋਵृਤ੍ਤੌ ਬਾਹ੍ਯਾਭੋਗਾਨੁਭੂਤਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਉੱਤੇ ਝਲ ਦੀ ਬੂੰਦ ਵਿਚ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਲਗਨ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਙ੍ਗੇਨ ਰਹਿਤੋ ਯਦ੍ਵਤ੍ ਸਲਿਲਕਾष੍ਠਯੋਃ । ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਙ੍ਗੋ ਦੇਹਦੇਹਿਨੋਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਜੋੜ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਹ ਤੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਅਸਲ ਜੋੜ ਨਹੀਂ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਙ੍ਗੇਨ ਰਹਿਤਸ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਜਲਕਾष੍ਠਯੋਃ । ਜ੍ਞਦੇਹਦੇਹਿਨੋਸ਼੍ ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਾਮ੍ਭਸੋਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ, ਦੇਹ ਤੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸਂਵੇਦ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਦ੍ਵਿਤ੍ਵੋਪਲਾਞ੍ਛਿਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਯਾ ਦੁਸ੍ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਸੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਝੂਠੀ ਚੇਤਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਅਦੁਃਖਮ੍ ਏਤਿ ਦੁਃਖਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ ਭਵਤਿ ਵੇਤਾਲੋ ਵੇਤਾਲਤ੍ਵੇਨ ਭਾਵਿਤਃ
ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਢੰਡੀ ਪੋਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਙ੍ਗਨਾਸੁਰਤਵਤ੍ ਸ੍ਥਾਣੁਵੇਤਾਲਭਙ੍ਗਵਤ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਸੁਰ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਢੰਡੀ ਨੂੰ ਭੂਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਪ੍ਰਾਯੋ ਹਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯਥਾ ਸਲਿਲਕਾष੍ਠਯੋਃ । ਤਥੈਵ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਪਰਮਾਤ੍ਮਨੋਃ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੋੜ ਝੂਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਜੋੜ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਜੋੜ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਙ੍ਗਂ ਵਿਨਾ ਨਾਮ੍ਬੁ ਕਾष੍ਠਾਘਾਤੈਃ ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਸ੍ਸਙ੍ਗਰਹਿਤੋ ਦੇਹਦੁਃਖੈਰ੍ ਨ ਦਹ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਅੰਦਰੋਂ ਪਿਆਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਅੰਦਰੋਂ ਲੱਗਾਵ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਨਹੀਂ।