ਐਹਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੋ ऽਦ੍ਯਤਨਂ ਬਲਾਤ੍ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਨੁਦ੍ਵੇਗਵਾਞ੍ ਜਯੀ
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਦ੍ਯਤਨਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਬਲਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ । ਦੈਵਂ ਜੇਤੁਮ੍ ਅਤੋ ਯਤ੍ਨੈਰ੍ ਬਾਲੋ ਯੂਨੇਵ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਚੋਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੇਘੇਨ ਨੀਯਤੇ ਯਦ੍ ਵਾ ਵਤ੍ਸਰੋਪਾਰ੍ਜਿਤਾ ਕृषਿਃ । ਮੇਘਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੋ ऽਸੌ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਕਯਤ੍ਨਵਾਨ੍
ਜੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਗਾਈ ਫਸਲ ਬੱਦਲ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜੇ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਾਰ੍ਜਿਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਨष੍ਟੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨ ਖੇਦਿਤਾ । ਨ ਬਲਂ ਯਤ੍ਰ ਮੇ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜਦੋਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਖੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਯਨ੍ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਯਦਿ ਦੁਃਖਂ ਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਮਾਨਿਤਮृਤ੍ਯੋਰ੍ ਮੇ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਰੋਦਨਮ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਉਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੌਤ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਵਾਪਸੀ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਵਸ਼ਤੋ ਵਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਕਯਤ੍ਨਵਾਨ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ ਸਤ੍ਸਮਾਗਮੈਃ । ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਮ੍ ਅਮਲਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਿਧਿਂ ਤਰ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਸ਼੍ ਚੈਹਿਕਸ਼੍ ਚੇਮੌ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੌ ਫਲਦ੍ਰੁਮੌ । ਐਹਿਕਃ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਧਿਕਸ੍ ਤਯੋਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹਨ; ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮ ਯਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਤੁਚ੍ਛਂ ਨ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਭੇਹਿਤੈਃ । ਅਜ੍ਞੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਅਨੀਸ਼ੋ ऽਸੌ ਵਾਙ੍ਮਨਸ੍ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ
ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਯਸ੍ ਤੂਦਾਰਚਮਤ੍ਕਾਰਸ੍ ਸਦਾਚਾਰਵਿਹਾਰਵਾਨ੍ । ਸ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਜਗਨ੍ਮੋਹਾਨ੍ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਞ੍ਜਰਾਦ੍ ਇਵ
ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਚੀ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਐਸਾ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਾਂ ਪ੍ਰੇਰਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਕੁਕਲ੍ਪਨੇ । ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦृष੍ਟਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯੋ ऽਸੌ ਦੂਰਤੋ ऽਧਮਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ 'ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ', ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਬੜੀ ਗਲਤ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇਨ੍ਹਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਛੱਡ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਨਿਕੰਮਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯਾਨ੍ਯ੍ ਉਪਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੇषੁ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਖਾਸੁਖੇ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਨੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਂ ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਸ੍ਵਾਮ੍ ਅਨੁਜ੍ਝਤਃ । ਉਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰਤ੍ਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਨਿਧੇਰ੍ ਇਵ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰੀਤ-ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਪ੍ਰਾਪਕਕਾਰ੍ਯੈਕਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪਰਤਾ ਬੁਧੈਃ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪੌਰੁषਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾ
ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇੱਕ-ਮੱਤ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ 'ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ' ਆਖਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਯਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾਭ੍ਯੂਹ੍ਯਤੇ ਧਿਯਾ
ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਚੁਸਤ ਤੇ ਜਿੰਦ-ਜਾਗਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਂ ਸਮਤਾਨਨ੍ਦਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ । ਸ ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ऽਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤੇ ਸੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਾਧਵਃ
ਸਿਆਣੇ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਸਮਾਨ ਸੁਖ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਪੌਰੁषਂ ਤਚ੍ ਚੇਦ੍ ਦੈਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਏਤਦ੍ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਾਮ੍ਨਿ ਨਾਪਵਦਾਮਹੇ
ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਜਤਨ ਨੂੰ 'ਕਿਸਮਤ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨਾਂ ਨੂੰ ਅਣਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਮੂਢੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਂ ਦੈਵਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਯੈਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਾਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਪੌਰੁषਾਦ੍ ਏਵ ਲੋਕਦ੍ਵਯਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍
ਮੂਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੀ ਦੁष੍ਕ੍ਰਿਯਾਭ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੋਭਾਂ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਯਥਾ । ਅਦ੍ਯੈਵਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਵਾਨ੍ ਭਵ
ਜਿਵੇਂ ਕਲ ਦੀ ਮਾੜੀ ਕਰਤੂਤ ਅੱਜ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਕੰਮ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰ।
ਕਰਾਮਲਕਵਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਪੌਰੁषਾਦ੍ ਏਵ ਯਤ੍ ਫਲਮ੍ । ਮੂਢਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੈਵਮੋਹੇ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਜਤਨ ਦਾ ਫਲ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਆਵਲੇ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਸਪਸ਼ਟ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਕਲਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਨਿਜਵਿਕਲ੍ਪਬਲਾਦ੍ ਉਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹਿ ਦੈਵਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਂ ਸ਼੍ਰਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ਯ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਨ-ਕਰਤੂਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਮਝ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇ; ਹੇ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਜਤਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ ਸਦਾਚਰਿਤਜृਂਭਿਤਦੇਸ਼ਧਰ੍ਮੈਰ੍ ਯਤ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਫਲਮ੍ ਅਤੀਵ ਚਿਰਪ੍ਰਰੂਢਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹृਦਿ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਨੋ ऽਪਰਮ੍ ਏਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਙ੍ਗਾਵਲੀ ਤਦਨੁ ਪੌਰੁषਮ੍ ਏਤਦ੍ ਆਹੁਃ
ਸ਼ਾਸਤਰ, ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਦੇਸ਼-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸੱਚਾ ਜਤਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਵ ਪੌਰੁषਫਲਂ ਪੁਰੁषਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਯਤ੍ਨਪਰਤੈਵ ਸਦੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾ । ਨੇਯਾ ਤਤਸ੍ ਸਫਲਤਾਂ ਪਰਮਾਮ੍ ਅਥਾਸੌ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸਾਧੁਜਨਪਣ੍ਡਿਤਸੇਵਨੇਨ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਫਲਤਾ ਸੱਚੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਦੈਵਪੌਰੁषਵਿਚਾਰਚਾਰੁਭਿਸ਼੍ ਚੇਤਸਾ ਚਰਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਪੌਰੁषਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਜਯਤੀਤਿ ਭਾਵਿਤੈਃ ਕਾਰ੍ਯ ਆਰ੍ਯਜਨਸੇਵਨੋਦ੍ਯਮਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯਤਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਬਨ੍ਧਮਯਮ੍ ਆਮਯਮ੍ ਏष ਜੀਵੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੈਹਿਕਂ ਸਹਜਪੌਰੁषਮ੍ ਏਵ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਨਯਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਤਥੇਨ ਵਰੌषਧੇਨ ਪृष੍ਟੇਨ ਤੁष੍ਟਿਪਰਪਣ੍ਡਿਤਸੇਵਨੇਨ
ਇਹ ਜੀਵ ਜਨਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਦੇਹਮ੍ ਅਲ੍ਪਾਧਿਵੇਧਿਤਮ੍ । ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਮਾਦਧ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਭੂਯੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਪੀੜਾ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸਾ ਟਿਕਾ ਲਵੇ ਕਿ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਦੈਵਂ ਪੁਰੁषਕਾਰੇਣ ਯੋ ऽਤਿਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਇਹ ਚਾਮੁਤ੍ਰ ਚ ਜਯੇਤ੍ ਸ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਸਮੁਦ੍ਯੋਗਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੈਵਪਰਾਯਣਾਃ । ਤੇ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਅਰ੍ਥਕਾਮੌ ਚ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦ੍ਵਿषਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਹੀ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਰਮ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਮਨਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਪਨ੍ਦ ਏਵ ਚ । ਏਤਾਨਿ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣ੍ਯ੍ ਏਭ੍ਯਃ ਫਲੋਦਯਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਮਨ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ — ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਸਂਵੇਦਨਂ ਚੇਤਸ੍ ਤਥਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ । ਤਥੈਵ ਕਾਯਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਤਥੈਵ ਫਲਭੋਕ੍ਤृਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿਲਚਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।