ਕਾਯਜੀਰ੍ਣਤਰੋਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਬਾਨ੍ਧਵਾਕ੍ਰਨ੍ਦषਟ੍ਪਦਾਤ੍ । ਜਰਾਪੁष੍ਪਸਿਤੋਦੇਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਮਰਣਮਞ੍ਜਰੀ
ਇਸ ਵਧੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਹ-ਕੰਨ ਖੜ-ਖੜੀ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਧਾਪੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਉੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੁਕ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਤਰ੍ਤੁਵਿਰਸਾ ਪੁਰਾਣਦਿਵਸੋਮ੍ਭਿਤਾ । ਨੀਯਤੇ ਨੀਰਸਪ੍ਰਾਯਾ ਪੁਨਸ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਵਲੀ
ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬੇਜਾਨ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਹਾਦਰੀषੁ ਦੇਹਾਦ੍ਰੇਸ੍ ਤृष੍ਣਾਕਣ੍ਟਕਿਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿ । ਹੇਲਾਵ੍ਯਾਲਾਸੁ ਚ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਪਰਿਲੁਪ੍ਯਤੇ
ਸਰੀਰ-ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਚੁਭੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖੈਸ੍ ਸੁਖਲਵਾਕਾਰੈਰ੍ ਦੀਰ੍ਘਦੀਰ੍ਘੈਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਃ । ਅਪਰ੍ਯਸ੍ਤਾਗਮਪ੍ਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਰਾਤ੍ਰਯਃ
ਰਾਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਲੰਬੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਯਥਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਭੈਃ ਕਦਾਸ਼ਾਵੇਸ਼ਪਲ੍ਲਵੈਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ ਤੁਚ੍ਛੈਰ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਹਤਕਰ੍ਤृਭਿਃ
ਜੀਵਨ ਬੇਮਤਲਬ ਕੰਮਾਂ, ਗਲਤ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਕੋਪਲੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਹੀ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਮੂਲਿਤਾਸ਼ਯਾਲਾਨੋ ਮਨੋਮਤ੍ਤਮਤਙ੍ਗਜਃ । ਤृष੍ਣਾਕਰੇਣੁਕੋਤ੍ਤਬ੍ਧੋ ਦੂਰਂ ਵਿਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਖੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਹਾਥੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹ੍ਵਾਦਲਲਤਾਲਗ੍ਨਃ ਕਾਯਦ੍ਰੁਮਗੁਹਾਲਯੇ । ਯਤ੍ਰਚਿਨ੍ਤਾਮਣੌ ਵृਦ੍ਧੋ ਗਰ੍ਧਗृਧ੍ਰੋ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿਹਵਾ ਤੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿੱਧ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਰਸਾ ਨਿਸ੍ਸੁਖਾ ਲਘ੍ਵੀ ਪਤਤ੍ਪੇਲਵਗਾਤ੍ਰਿਕਾ । ਜੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਸਵਰ੍ਣੇਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਦਿਵਸਾਵਲੀ
ਇਹ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਪਮਾਨਰਜੋਧ੍ਵਸ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਵਪੁਸ਼੍ਸ਼੍ਰਿ ਚ । ਮੁਖਂ ਧੂਸਰਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਹਿਮੈਃ ਪਦ੍ਮਮ੍ ਇਵਾਹਤਮ੍
ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰੂਪ ਵੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਫਿਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ।
ਸ਼ੁष੍ਯਤਃ ਕਾਯਸਰਸਃ ਪ੍ਰਗਲਦ੍ਯੌਵਨਾਮ੍ਭਸਃ । ਰਾਜਹਂਸਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਆਯੁਰ੍ ਅਨਾਵਰ੍ਤਿ ਪਲਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹੰਸ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਕਾਲਾਨਿਲਬਲੋਦ੍ਧੂਤਾਜ੍ ਜਰ੍ਜਰਾਜ੍ ਜੀਵਿਤਦ੍ਰੁਮਾਤ੍ । ਭੋਗਪੁष੍ਪਾਣਿ ਦਿਵਸਪਰ੍ਣਾਨਿ ਨਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਕਾਲ ਦੇ ਹਵਾ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸੁੱਕਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸੁਖ ਦੇ ਫੁੱਲ—ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ—ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭੋਗਭੋਗਿਸ਼੍ਰਿਤੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਦੁਃਖਦਰ੍ਦੁਰਵਾਰਿषੁ । ਮਨੋ ਮੋਹਾਨ੍ਧਕੂਪੇषੁ ਦੂਰੇषੁ ਵਿਨਿਮਜ੍ਜਤਿ
ਭੋਗ-ਚਾਹ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਚ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ 'ਚ, ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹਾਂ 'ਚ ਮਨ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਨੁਰਞ੍ਜਨਾ ਸ੍ਪष੍ਟਾ ਤृष੍ਣਾ ਤਰਲਪੇਲਵਾ । ਚੈਤ੍ਯਮਗ੍ਨਪਤਾਕੇਵ ਦੂਰਂ ਸਮਧਿਰੋਹਤਿ
ਤਰਲ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੁਣ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਝੰਡਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਵੀ ਦੂਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਬृਹਤ੍ਕਾਲਬਿਲਾਸ੍ਪਦਃ । ਜੀਵਿਤਾਸ਼ਾਮਯਾਂਸ੍ ਤਨ੍ਤੂਨ੍ ਅਨ੍ਤਕਾਖੁਰ੍ ਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਡਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਖੱਡ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ; ਮੌਤ ਦੇ ਨਖ਼ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਆਸ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯੌਵਨੋਤ੍ਫਾਲਕਲ੍ਲੋਲਾ ਬਹਲੋਲ੍ਲਾਸਫੇਨਿਲਾ । ਪਰਾਵਰ੍ਤਮਹਾਵਰ੍ਤਾ ਯਾਤਿ ਜੀਵਿਤਦੁਰ੍ਨਦੀ
ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਦੀ, ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਫੇਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲਾਕੁਲਕਲਤ੍ਕਾਰ੍ਯਕਲ੍ਲੋਲਕੁਲਸਙ੍ਕੁਲਾ । ਕ੍ਰਿਯਾਸਰਿਦ੍ ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਵਹਤ੍ਯ੍ ਆਕੁਲਕੋਟਰਾ
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਬੇਅੰਤ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਖੱਡ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਨਨ੍ਤਾ ਬਨ੍ਧੁਜਨਤਾਨਦ੍ਯੋ ਗਮ੍ਭੀਰਕੋਟਰੇ । ਅਜਸ੍ਰਂ ਨਿਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾ ਵਿਤਤੇ ਕਾਲਸਾਗਰੇ
ਅੰਤਹੀਣ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਡੂੰਘੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਰੁਕਣ ਬਿਨਾ ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੇਹਰਤ੍ਨਸ਼ਲਾਕੇਯਂ ਨਾਸ਼ਪਙ੍ਕਾਰ੍ਣਵੋਦਰੇ । ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕ੍ਵ ਮਗ੍ਨੇਤਿ ਤਾਤ ਜਨ੍ਮਨਿ ਜਨ੍ਮਨਿ
ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਪੇਟੀਆ ਹੈ, ਨਾਸ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।
ਚਿਨ੍ਤਾਚਕ੍ਰੇ ਚਿਰਂ ਚਞ੍ਚਚ੍ਚਕ੍ਰਿਕਾਚਾਰਚਞ੍ਚੁਰੇ । ਚੇਤੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਸਾਮੁਦ੍ਰੇ ਗਰ੍ਤਾਵਰ੍ਤੇ ਤृਣਂ ਯਥਾ
ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਮਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਬੜੀ ਬੇਚੈਨ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਘੁੰਮਣੀ ਵਿਚ ਪਏ ਘਾਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨ ਵੀ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੇषੁ ਚੇਤਃ ਕਾਰ੍ਯਮਹੋਰ੍ਮਿषੁ । ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਚਿਨ੍ਤਾਤਾਣ੍ਡਵਿਤਾਸ਼ਯਮ੍
ਅਣਗਣੇ ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਤਾਲ ਵਿਚ ਮਨ ਦੀ ਆਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਇਦਂ ਕृਤਂ ਕਰੋਮੀਦਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮੀਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕਲਨਾਜਾਲਵਲਿਤਾ ਮੂਰ੍ਛਿਤਾ ਮਤਿਪਕ੍ਸ਼ਿਣੀ
ਇਹ ਕੀਤਾ, ਹੁਣ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਪੰਛੀ ਮੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੁਹृਦ੍ ਅਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ ਇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮਹਾਮਯਃ । ਵਿਨਿਕृਨ੍ਤਤਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਨਵਾਨੀਵੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਮੇ
ਇਹ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਹੈ — ਦਵੈਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਜੁਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਾਤੁਣ੍ਡ੍ਯਾ ਮਦਾਵਰ੍ਤਵੀਚ੍ਯੈਕਨਿਚਯਂ ਚਰਨ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਮਾਨਮੀਨਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਤਿਮ੍
ਗਰੂਰ ਦੀ ਮਛੀ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਭੰਵਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੀ, ਸੋਚ ਦੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮੀਯਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬਹੂਨ੍ਯ੍ ਏਵਂਵਿਧਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਆਤ੍ਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਚਿਨ੍ਵਾਨੋ ਜਨੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦੀਨਤਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਐਸੇ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਵਿਧਸੁਖਦੁਃਖਮਧ੍ਯਪਾਤੀ ਵਿਤਤਜਰਾਮਰਣਪ੍ਰਪਾਤਭਗ੍ਨਃ । ਜਗਦੁਦਰਗਿਰੌ ਲੁਠਞ੍ ਜਨੋ ऽਯਂ ਗਤਰਸਪਰ੍ਣਵਦ੍ ਏਤਿ ਜਰ੍ਜਰਤ੍ਵਮ੍
ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਝੂਲਦਾ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਖੱਡ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਲੁੱਟਦਾ, ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੌ ਕੁਸ਼ਲਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਕृਤਵਨ੍ਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਕਾਲੇਨਾਸਾਦ੍ਯ ਵਿਮਲਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤੋ ਗਤੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਅਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਥਾ ਜ੍ਞਾਨੇਤਰਾ ਗਤਿਃ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸਾਰਤਰਣੇ ਪਾਸ਼ਬਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੇਤਸਃ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨ ਲਈ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
ਇਦਂ ਭਵ੍ਯਮਤੇਰ੍ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਪੇਲਵਮ੍ । ਕੁਖਗਸ੍ਯਾਤਰੋ ऽਮ੍ਭੋਧਿਸ੍ ਸਰ੍ਪਾਰੇਰ੍ ਗੋष੍ਪਦਾਯਤੇ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹਲਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਦਿਲ ਦੀ ਖੋਹ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹਾਤੀਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਦੂਰਦ੍ ਦੇਹਂ ਹਸਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਰ੍ਕੋ ਜਨਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਦੁਃਖਿਨਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੇ ਕਾ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਿਰ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ । ਰਥੇ ਵਿਧੁਰਿਤੇ ਭਗ੍ਨੇ ਸਾਰਥੇਃ ਕੇਵ ਖਣ੍ਡਨਾ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਘਾਟਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?