ਤੌ ਤਥਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮੁਦਿਤੌ ਮਨੋਹਰਤਰਾਕृਤੀ । ਤਸ੍ਥਤੁਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮੇ ਮੌਨੇ ਸਰੋਜ ਇਵ षਟ੍ਪਦੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਸੋਹਣੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਲੋਨੇ ਤੇ ਸਲੋਨੇ ਦੋ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਣ।
ਪ੍ਰਾਪਤੁਰ੍ ਯੌਵਨਂ ਬਾਲ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਜਨਵਲ੍ਲਭੌ । ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪਤਰੇਣੈਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਵ੍ ਇਵੋਦਿਤੌ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜਵਾਨੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਗਦੇ ਹਨ।
ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ ਦੇਹਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਤਸ੍ ਤੌ ਪਿਤਰੌ ਤਯੋਃ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਜਰਾਰ੍ਤਾਵ੍ ਉਡ੍ਡੀਯ ਨੀਡਾਦ੍ ਇਵ ਵਿਹਙ੍ਗਮੌ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ, ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਘੋਂਸਲੇ ਤੋਂ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਂ ਗਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ ਦੀਨਵਕ੍ਤ੍ਰੌ ਬਭੂਵਤੁਃ । ਸਨ੍ਨਾਙ੍ਗੌ ਵਿਗਤੋਤ੍ਸਾਹੌ ਪਦ੍ਮਾਵ੍ ਇਵ ਜਲੋਦ੍ਧृਤੌ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਨੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੇ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਰਾਤੇ ਪਰਿਦੇਵਨਮ੍ । ਲੋਕਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਅਲਙ੍ਘ੍ਯਾ ਹਿ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਮਾਨਦ
ਉਥੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਕੀਤਾ; ਕਿਉਂਕਿ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰੀਤ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ਅਥੋ ਵ੍ਯਥਯਾਭਿਭੂਤੌ ਸ਼ੋਕੋਤ੍ਥਯਾ ਕਰੁਣਮ੍ ਆਰ੍ਤਗਿਰਾ ਵਿਲਪ੍ਯ । ਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤਾਵ੍ ਇਵ ਨਿਰਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਚੇष੍ਟੌ ਤੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਸੁਸਮਸ਼ੂਨ੍ਯਹृਦਾਦਿਨਾਨ੍ਤਮ੍
ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਰੂਣ ਤੇ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਸਾਰੀ ਹਿਲ-ਚਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਦਿਲ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿਲ-ਚਲ ਦੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
ਅਥ ਸ਼ੋਕਪਰਾਭੂਤੌ ਤਸ੍ਥਤੁਰ੍ ਦृਢਤਾਪਸੌ । ਤਾਪਸਂਸ਼ੁष੍ਕਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੌ ਤਾਵ੍ ਅਰਣ੍ਯਦ੍ਰੁਮਾਵ੍ ਇਵ
ਫਿਰ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੋ ਦਰੱਖਤ ਖੜੇ ਹੋਣ।
ਵਿਰਕ੍ਤੌ ਵਿਪਿਨੇ ਕਾਲਂ ਕ੍ਸ਼ਪਯਾਮ੍ ਆਸਤੁਰ੍ ਦ੍ਵਿਜੌ । ਵਿਯੂਥਾਵ੍ ਇਵ ਸਾਰਙ੍ਗਾਵ੍ ਅਨਾਸ੍ਥਾਮ੍ ਆਗਤੌ ਪਰਾਮ੍
ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਦੋ ਹਿਰਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਦਿਨਾਨਿ ਮਾਸਾਸ਼੍ ਚ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯ੍ ਅਥ ਤਯੋਸ੍ ਤਦਾ । ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਤਾਵ੍ ਅਪਿ ਸਂਯਾਤੌ ਜਰਾਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਦ੍ਰੁਮਾਵ੍ ਇਵ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦਿਨ, ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਸਾਲ ਲੰਘਦੇ ਗਏ। ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦੋ ਖੋਖਲੇ ਦਰੱਖਤ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਮਲਜ੍ਞਾਨੌ ਚਿਰਾਜ੍ ਜਰਢਤਾਪਸੌ । ਤਾਵ੍ ਏਕਦਾ ਸਙ੍ਘਟਿਤਾਵ੍ ਇਦਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮ੍ ਊਚਤੁਃ
ਕਈ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤਪस्वੀ ਇਕ ਦਿਨ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਜੀਵਿਤੋਗ੍ਰਦ੍ਰੁਮਫਲ ਮਦਾਸ਼੍ਵਾਸਾਮृਤਾਮ੍ਬੁਧੇ । ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਬਨ੍ਧੋ ਭਾਸ ਸ੍ਵਾਗਤਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੰਧਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਤੂੰ ਜੀਵਨ-ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਸਤੀਆਂ, ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ।
ਏਤਾਵਤ੍ਯੋ ਦਿਨਾਵਲ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵਿਯੋਗਵਤਾ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਦ ਕ੍ਵ ਕ੍ਸ਼ਪਿਤਾਸ੍ ਸਾਧੋ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਤੇ ਵਿਮਲਂ ਤਪਃ
ਸਾਧੂ ਜੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਿਹਾ; ਦੱਸ, ਤੂੰ ਇਹ ਦਿਨ ਕਿੱਥੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ? ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਤਪ ਸ਼ੁੱਧ ਹੀ ਰਹੇ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਤੇ ਵਿਜ੍ਵਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਚ੍ਚਿਜ੍ ਜਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਫਲਿਤਵਿਦ੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਕੁਸ਼ਲਵਾਨ੍ ਅਸਿ
ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਫਲ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੋਵੇਂ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਸਂਸਾਰਸਮੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮ੍ ਅਲਂ ਤਦਾ । ਪ੍ਰਾਹਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਹਾਜ੍ਞਾਨਂ ਸੁਹृਤ੍ ਸੁਹृਦਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧੋ ਸ੍ਵਾਗਤਮ੍ ਅਦ੍ਯਾਙ੍ਗ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਦृष੍ਟੋ ऽਸਿ ਮਾਨਦ । ਕੁਸ਼ਲਂ ਤੁ ਕੁਤੋ ऽਸ੍ਮਾਕਂ ਸਂਸਾਰੇ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍ ਇਹ
ਸੱਜਣੋ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ, ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਵਨ੍ ਨਾਧਿਗਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਨ ਚਿਤ੍ਤਭੂਃ । ਯਾਵਤ੍ ਤੀਰ੍ਣਂ ਨ ਸਂਸਾਰਾਤ੍ ਤਾਵਨ੍ ਮੇ ਕੁਸ਼ਲਂ ਕੁਤਃ
ਜਦ ਤਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਦੀ ਮੈਦਾਨੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਦ ਤਕ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਾਵਨ੍ ਨਾਧਿਗਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਯਾਵਨ੍ ਨ ਸਮਤੋਦਿਤਾ । ਯਾਵਨ੍ ਨਾਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ਬੋਧਸ੍ ਤਾਵਨ੍ ਨਃ ਕੁਸ਼ਲਂ ਕੁਤਃ
ਜਦ ਤਕ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਜਦ ਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਉਗੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਸ਼ਾ ਯਾਵਦ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਨ ਲੂਨਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਭਵਾਃ । ਵੀਰੁਧੋ ਦਾਤ੍ਰਕੇਣੇਵ ਤਾਵਨ੍ ਨਃ ਕੁਸ਼ਲਂ ਕੁਤਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਉਮੀਦਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਕਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰ-ਫਿਰ ਉੱਗ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਲਾਭਂ ਵਿਨਾ ਸਾਧੋ ਵਿਨਾ ਜ੍ਞਾਨਮਹੌषਧਮ੍ । ਉਦੇਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਏਵੇਯਂ ਦੁਸ੍ਸਂਸृਤਿਵਿषੂਚਿਕਾ
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੇ ਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੈਸ਼ਵਾਙ੍ਕੁਰਿਤਾਰਮ੍ਭੋ ਨਵਯੌਵਨਪਲ੍ਲਵਃ । ਜਰਾਕੁਸੁਮਿਤੋ ऽਭ੍ਯੇਤਿ ਪੁਨਸ੍ ਸਂਸਾਰਦੁਰ੍ਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਰੁੱਖ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਅੰਕੁਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਨਰਮ ਪੱਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਧਾਪੇ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਯਜੀਰ੍ਣਤਰੋਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਬਾਨ੍ਧਵਾਕ੍ਰਨ੍ਦषਟ੍ਪਦਾਤ੍ । ਜਰਾਪੁष੍ਪਸਿਤੋਦੇਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਮਰਣਮਞ੍ਜਰੀ
ਇਸ ਵਧੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਹ-ਕੰਨ ਖੜ-ਖੜੀ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਧਾਪੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਮੁੜ ਉੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭੁਕ੍ਤਸ਼ੁਕ੍ਤਰ੍ਤੁਵਿਰਸਾ ਪੁਰਾਣਦਿਵਸੋਮ੍ਭਿਤਾ । ਨੀਯਤੇ ਨੀਰਸਪ੍ਰਾਯਾ ਪੁਨਸ੍ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਵਲੀ
ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਬੇਜਾਨ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਹਾਦਰੀषੁ ਦੇਹਾਦ੍ਰੇਸ੍ ਤृष੍ਣਾਕਣ੍ਟਕਿਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਤਿ । ਹੇਲਾਵ੍ਯਾਲਾਸੁ ਚ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਪਰਿਲੁਪ੍ਯਤੇ
ਸਰੀਰ-ਪਹਾੜ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਚੁਭੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖੈਸ੍ ਸੁਖਲਵਾਕਾਰੈਰ੍ ਦੀਰ੍ਘਦੀਰ੍ਘੈਸ਼੍ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਃ । ਅਪਰ੍ਯਸ੍ਤਾਗਮਪ੍ਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਰਾਤ੍ਰਯਃ
ਰਾਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਲੰਬੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਯਥਾਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਭੈਃ ਕਦਾਸ਼ਾਵੇਸ਼ਪਲ੍ਲਵੈਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ ਤੁਚ੍ਛੈਰ੍ ਆਯੁਰ੍ ਆਹਤਕਰ੍ਤृਭਿਃ
ਜੀਵਨ ਬੇਮਤਲਬ ਕੰਮਾਂ, ਗਲਤ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਕੋਪਲੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਹੀ ਹਾਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਮੂਲਿਤਾਸ਼ਯਾਲਾਨੋ ਮਨੋਮਤ੍ਤਮਤਙ੍ਗਜਃ । ਤृष੍ਣਾਕਰੇਣੁਕੋਤ੍ਤਬ੍ਧੋ ਦੂਰਂ ਵਿਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਉਖੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਭਟਕਣ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨ ਦਾ ਹਾਥੀ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹ੍ਵਾਦਲਲਤਾਲਗ੍ਨਃ ਕਾਯਦ੍ਰੁਮਗੁਹਾਲਯੇ । ਯਤ੍ਰਚਿਨ੍ਤਾਮਣੌ ਵृਦ੍ਧੋ ਗਰ੍ਧਗृਧ੍ਰੋ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਿਹਵਾ ਤੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿੱਧ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਰਸਾ ਨਿਸ੍ਸੁਖਾ ਲਘ੍ਵੀ ਪਤਤ੍ਪੇਲਵਗਾਤ੍ਰਿਕਾ । ਜੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਸਵਰ੍ਣੇਯਂ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਦਿਵਸਾਵਲੀ
ਇਹ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਪਮਾਨਰਜੋਧ੍ਵਸ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤਙ੍ਗਤਵਪੁਸ਼੍ਸ਼੍ਰਿ ਚ । ਮੁਖਂ ਧੂਸਰਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਹਿਮੈਃ ਪਦ੍ਮਮ੍ ਇਵਾਹਤਮ੍
ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰੂਪ ਵੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੂੰਹ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਫਿਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ।
ਸ਼ੁष੍ਯਤਃ ਕਾਯਸਰਸਃ ਪ੍ਰਗਲਦ੍ਯੌਵਨਾਮ੍ਭਸਃ । ਰਾਜਹਂਸਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਆਯੁਰ੍ ਅਨਾਵਰ੍ਤਿ ਪਲਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹੰਸ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।