ਸ਼ੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਜਨੈਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਦੁਰਾਸ਼ਯਾ । ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਮਨ੍ਯੇਤ ਪ੍ਰੋਦ੍ਧਰੇਦ੍ ਏਨਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍
ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਸਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਸਮਝੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਹਾਲਾਨਂ ਤृष੍ਣਾਰਜ੍ਜੁਂ ਮਨੋਮਦਮ੍ । ਜਨ੍ਮਜਮ੍ਬਾਲਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਂ ਜੀਵਦਨ੍ਤਿਨਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੇਤ੍
ਜਨਮ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੰਜੀਰ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਸੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਸਤ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਏਤਾਵਤੈਵਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਾਤੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ । ਯਦ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਵਿਮੂਢਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜ੍ਯਤੇ
ਰਾਘਵ, ਆਤਮਾ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤੈਵ ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗੋ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍ । ਯਦ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਮਨੋਮੋਹਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਤਦ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤੈਵ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਵਗਮ੍ਯਤੇ । ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਤ੍ਵੇਨ ਦੇਹੋ ਯਦ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੋਏ ਵਰਗਾ ਹੀ ਅਣਮੁੱਲਿਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਦੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਲੋਕਵੇਦਨਮ੍ । ਤਥਾਹਙ੍ਕਾਰਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਯਾਵਸ੍ਥਾ ਸੁਸਮੋਦਯਾ । ਸਾ ਪਰਾ ਭਰਿਤਾਕਾਰਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਚਿਤਿਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਜੋ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਨਃ । ਨੋਪਮਾਨਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਨਾਨੁਧਾਵਤਿ ਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰੰਗ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂਸ਼ਕਲਿਤਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਾ । ਤੁਰ੍ਯਾ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦृष੍ਟਿਸ੍ ਤਤ੍ ਤਯਾ ਸੋਪਮੀਯਤੇ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦੂਰਗਤਸਾਦृਸ਼੍ਯਾ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਾਵਸ੍ਥਾ ਭਰਿਤਾਕਾਰਾ ਗਗਨਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੇਃ
ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਚਮਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਮਨੋऽਹਙ੍ਕਾਰਵਿਲਯੇ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਾ । ਸਮੁਦੇਤਿ ਪਰਾਨਨ੍ਦਾ ਯਾ ਤਨੁਃ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਉਹ ਇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਇਆ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਸ੍ਵਯਂ ਯੋਗਸਂਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਦੂਰਭਾਵਿਨੀ । ਨ ਗਮ੍ਯਾ ਵਚਸਾਂ ਰਾਮ ਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵੇਹਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਖਿਲਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦृਢਪਰਿਣਾਮਿਨਿ ਚੇਤਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਨ੍ਤਃ । ਬਹਿਰ੍ ਉਪਸ਼ਮਿਤੇ ਚਰਾਚਰਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਤ ਏਵ ਦੇਵਦੇਵਃ
ਜਦੋਂ ਅਤੁੱਟ ਆਤਮਕ ਸਤਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੁਆਮੀ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਨੁ ਵਿषਯਵਾਸਨਾਵਿਨਾਸ਼ਸ੍ ਤਦਨੁ ਸ਼ੁਭਃ ਪਰਮਸ੍ਫੁਟਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ । ਤਦਨੁ ਚ ਸਮਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਪਰਿਣਮਨਂ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪੇ
ਫਿਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਮਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨਸ਼੍ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ ਤਾਮਰਸਲੋਚਨ
ਜੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਛੱਡੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੇ—
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਜਗਦ੍ਦੁਃਖਂ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਗਤੋ ਰਵਿਃ । ਆਪਦ੍ ਆਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵਵਦ੍ ਆਤਤਾ
—ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ; ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅੰਤਹੀਨ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਜਡਕਲ੍ਲੋਲਕਾਰਿਣੀ । ਮੇਘਨੀਲਤਰੁਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸਂਸृਤਿਪ੍ਰਾਵृਡ੍ ਆਕੁਲਾ
ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਦੇਪਣ ਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਲਹਿਰਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਬਰਸਾਤ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਸਂਵਾਦਂ ਸੁਹृਦੋਸ੍ ਸਹ੍ਯਸਾਨੌ ਭਾਸਵਿਲਾਸਯੋਃ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਦੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਭਾਸਾ ਤੇ ਵਿਲਾਸਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜੋ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਸੇਧਜਿਤਾਕਾਸ਼ਃ ਪੀਠੇਨ ਜਿਤਭੂਤਲਃ । ਤਲੇਨ ਜਿਤਪਾਤਾਲਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕਵਿਜਯੀ ਗਿਰਿਃ
ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।
ਅਸਹ੍ਯਕੁਸੁਮਾਪੂਰੋ ऽਸਹ੍ਯਨਿਰ੍ਮਲਨਿਰ੍ਝਰਃ । ਗੁਹ੍ਯਕਾਰਕ੍ਸ਼ਿਤਨਿਧਿਸ੍ ਸਹ੍ਯਨਾਮਾਵਿषਹ੍ਯਭਾਃ
ਉਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਅਸਹਿਣੇ ਫੁੱਲ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਝਰਨੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਖਜਾਨੇ ਗੁਪਤ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਮ ਸਹਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਸਹਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਮੁਕ੍ਤਾਪਟਲਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੈਰ੍ ਧਾਤੁਪਾਟਲਭਿਤ੍ਤਿਭਿਃ । ਭਾਸੁਰਃ ਕਾਞ੍ਚਨਤਟੈਃ ਕਟੈਰ੍ ਇਵ ਸੁਰਦ੍ਵਿਪਃ
ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਢਲਾਨਾਂ ਮੋਤੀ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੋਨੀਆਂ ਕਿਨਾਰੀਆਂ ਹੋਣ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਪੁष੍ਪਭਰਾਸ਼ਾਰੋ ਧਾਤੁਸ਼ਾਰਤਰਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਫੁਲ੍ਲਸਰਸ਼੍ਸ਼ਾਰੋ ਰਤ੍ਨਸ਼ਾਰਸ਼ਿਰਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਖਣਿਜ ਬੜੇ ਸੁੱਚੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤੋ ਰਟਨ੍ਨਿਰ੍ਝਰਵਾਨ੍ ਇਤਃ ਕ੍ਵਣਿਤਕੀਚਕਃ । ਇਤੋ ਰਟਦ੍ਗੁਹਾਵਾਤ ਇਤष੍ षਟ੍ਪਦਘੁਙ੍ਘੁਮੀ
ਇਥੇ ਝਰਨੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਰੜਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਘੂੰਘੂਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਾਨੌ ਗੀਤਾਪ੍ਸਰੋਵृਨ੍ਦੋ ਵਨੇ ਮृਦੁਖਗਾਰਵਃ । ਅਧਿਤ੍ਯਕਾਯਾਂ ਮਤ੍ਤਾਭ੍ਰੋ ਗਹਨੇषੁ ਮृਗਾਰਵੀ
ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੀਆਂ ਟੇਕਾਂ ਤੇ ਮਸਤ ਬੱਦਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋਦ੍ਗੀਤਗੁਹੋ ਭृਙ੍ਗਗੀਤਾਮ੍ਬੁਜਾਕਰਃ । ਕਿਰਾਤਾਗੀਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਖਗਾਗੀਤਵਨਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਕਮਲਾਂ 'ਚ ਭੌਂਰਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰਮਈ ਗੂੰਜ ਹੈ; ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਕਨ੍ਧੇषੁ ਦੇਵੈਰ੍ ਵਲਿਤਃ ਪਾਦੇषੁ ਵਲਿਤੋ ਨਰੈਃ । ਪਾਤਾਲੇ ਵਲਿਤੋ ਨਾਗੈਰ੍ ਜਗਦ੍ਗੇਹਮ੍ ਇਵਾਪਰਮ੍
ਇਸ ਦੇ ਮੋਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਘਰ ਹੋਵੇ।
ਕਨ੍ਦਰੇषੁ ਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ ਨਿਧਾਨੈਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਚਨ੍ਦਨੇषੁ ਸ਼੍ਰਿਤੋ ਨਾਗੈਸ੍ ਸਿਂਹੈਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਸ਼ਿਖਾਸੁ ਚ
ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਚ ਸਿਧਾਂ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਲੁਕਵੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਨ; ਚੰਦਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਚ ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਾਭ੍ਰਸਂਵੀਤਵਪੁਃ ਪੁष੍ਪਰੇਣ੍ਵਭ੍ਰਪਾਂਸੁਲਃ । ਪੁष੍ਪਪਤ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਰਭृਦ੍ਵਾਤਃ ਪੁष੍ਪਪਾਦਪਪਾਣ੍ਡੁਰਃ
ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪੌਲਨ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਹਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਬੱਦਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿੱਕਾ ਹੈ।
ਧਾਤੁਧੂਲ੍ਯਭ੍ਰਕਪਿਲੋ ਰਤ੍ਨੋਪਲਤਲਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸ ਦਾਰੁਜੈਰ੍ ਇਵ ਸੁਰਸ੍ਤ੍ਰੀਗਣੈਰ੍ ਅਲਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਧਾਤੂਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਪੀਲਾਪਣ ਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪਲੇਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।