ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਵਲੋਕਨਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਜੀਵਃ ਕਦਾਚਨ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍ ਤੀਰ੍ਣਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੱਚ ਦੀ ਝਲਕ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਮੁੜ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਲਙ੍ਘਨੇ । ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਦृਢਾ ਨੌਰ੍ ਇਵ ਨਾਵਿਕਾਤ੍
ਰਾਮਾ, ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਨਾਵਿਕ ਤੋਂ ਨੌਕਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ਮਰੌ ਰਾਮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਜ੍ਜਨਪਾਦਪਃ । ਸਫਲਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯੋ ਨ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸੇਦ੍ ਬੁਧਃ
ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਸੁੱਕੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫਲਦਾਰ ਤੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਵਚਃਪਤ੍ਤ੍ਰੇ ਸਚ੍ਛਾਯੇ ਸ੍ਮਿਤਪੁष੍ਪਿਤੇ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਭृਸ਼ਂ ਸੁਜਨषਣ੍ਡਕੇ
ਰਾਮਾ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਬੋਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਛਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਤਦਭਾਵੇ ਮਹਾਮੋਹਦਾਹਸਨ੍ਤਤਿਦਾਯਿਨਿ । ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਤਵਿਵੇਕੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਧੀਮਤਾ
ਜੇ ਐਸਾ ਸੰਗਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਸੜਦੀ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇ, ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੇਤ੍ । ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਲੇਪੇਨ ਜਨ੍ਮਪਙ੍ਕਾਰ੍ਣਵੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਕਥਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਕਿਮ੍ਮੂਲਂ ਕਿਮਪਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਦੇਹਦੁਃਖਮ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਧਨਾਨਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਨਰਾਣਾਮ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਨਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਮੁਦ੍ਧृਤੌ
ਨ ਧਨ, ਨ ਦੋਸਤ, ਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੁਹृਦਾ ਸਦੈਵ ਸਹਵਾਸਿਨਾ । ਸਹ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਮੁਦ੍ਧृਤਃ
ਸਿਰਫ ਮਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਯਤ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਜਨ੍ਮਨਾ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਲੋਕੇਨ ਪੋਤੇਨ ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਭਵਸਾਗਰਃ
ਵੈਰਾਗ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਦੀ ਨੌਕ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਜਨੈਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਦੁਰਾਸ਼ਯਾ । ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਮਨ੍ਯੇਤ ਪ੍ਰੋਦ੍ਧਰੇਦ੍ ਏਨਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍
ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਸਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਸਮਝੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਹਾਲਾਨਂ ਤृष੍ਣਾਰਜ੍ਜੁਂ ਮਨੋਮਦਮ੍ । ਜਨ੍ਮਜਮ੍ਬਾਲਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਂ ਜੀਵਦਨ੍ਤਿਨਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੇਤ੍
ਜਨਮ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੰਜੀਰ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਸੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਸਤ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਏਤਾਵਤੈਵਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਾਤੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ । ਯਦ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਵਿਮੂਢਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜ੍ਯਤੇ
ਰਾਘਵ, ਆਤਮਾ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤੈਵ ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗੋ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍ । ਯਦ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਮਨੋਮੋਹਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਤਦ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤੈਵ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਵਗਮ੍ਯਤੇ । ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਤ੍ਵੇਨ ਦੇਹੋ ਯਦ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੋਏ ਵਰਗਾ ਹੀ ਅਣਮੁੱਲਿਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਦੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਲੋਕਵੇਦਨਮ੍ । ਤਥਾਹਙ੍ਕਾਰਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਯਾਵਸ੍ਥਾ ਸੁਸਮੋਦਯਾ । ਸਾ ਪਰਾ ਭਰਿਤਾਕਾਰਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਚਿਤਿਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਜੋ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਨਃ । ਨੋਪਮਾਨਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਨਾਨੁਧਾਵਤਿ ਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰੰਗ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂਸ਼ਕਲਿਤਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਾ । ਤੁਰ੍ਯਾ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦृष੍ਟਿਸ੍ ਤਤ੍ ਤਯਾ ਸੋਪਮੀਯਤੇ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦੂਰਗਤਸਾਦृਸ਼੍ਯਾ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਾਵਸ੍ਥਾ ਭਰਿਤਾਕਾਰਾ ਗਗਨਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੇਃ
ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਚਮਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਮਨੋऽਹਙ੍ਕਾਰਵਿਲਯੇ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਾ । ਸਮੁਦੇਤਿ ਪਰਾਨਨ੍ਦਾ ਯਾ ਤਨੁਃ ਪਾਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਉਹ ਇਸ਼ਵਰੀ ਕਾਇਆ ਉਭਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਸ੍ਵਯਂ ਯੋਗਸਂਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਦੂਰਭਾਵਿਨੀ । ਨ ਗਮ੍ਯਾ ਵਚਸਾਂ ਰਾਮ ਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵੇਹਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਯੋਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਖਿਲਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦृਢਪਰਿਣਾਮਿਨਿ ਚੇਤਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ ऽਨ੍ਤਃ । ਬਹਿਰ੍ ਉਪਸ਼ਮਿਤੇ ਚਰਾਚਰਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਤ ਏਵ ਦੇਵਦੇਵਃ
ਜਦੋਂ ਅਤੁੱਟ ਆਤਮਕ ਸਤਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੁਆਮੀ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਨੁ ਵਿषਯਵਾਸਨਾਵਿਨਾਸ਼ਸ੍ ਤਦਨੁ ਸ਼ੁਭਃ ਪਰਮਸ੍ਫੁਟਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ । ਤਦਨੁ ਚ ਸਮਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਪਰਿਣਮਨਂ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪੇ
ਫਿਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਮਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨਸੈਵ ਮਨਸ਼੍ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਦ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਨਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਮਮੇਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ ਤਾਮਰਸਲੋਚਨ
ਜੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਛੱਡੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਵਾਲੇ—
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਜਗਦ੍ਦੁਃਖਂ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਗਤੋ ਰਵਿਃ । ਆਪਦ੍ ਆਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵਵਦ੍ ਆਤਤਾ
—ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੁੱਖ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ; ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅੰਤਹੀਨ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਜਡਕਲ੍ਲੋਲਕਾਰਿਣੀ । ਮੇਘਨੀਲਤਰੁਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸਂਸृਤਿਪ੍ਰਾਵृਡ੍ ਆਕੁਲਾ
ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਦੇਪਣ ਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਲਹਿਰਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਬਰਸਾਤ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਸਂਵਾਦਂ ਸੁਹृਦੋਸ੍ ਸਹ੍ਯਸਾਨੌ ਭਾਸਵਿਲਾਸਯੋਃ
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਦੋ ਮਿੱਤਰਾਂ ਭਾਸਾ ਤੇ ਵਿਲਾਸਾ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਜੋ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਸੇਧਜਿਤਾਕਾਸ਼ਃ ਪੀਠੇਨ ਜਿਤਭੂਤਲਃ । ਤਲੇਨ ਜਿਤਪਾਤਾਲਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕਵਿਜਯੀ ਗਿਰਿਃ
ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।