ਚਿਰਂ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੀਨਾ ਜਨ੍ਮਜਙ੍ਗਲਵੀਰੁਧਃ । ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇ ਹੇਲਾ ਯੇषਾਮ੍ ਅਧਿਗਤੈਨਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਆਤਮ-ਵਲੋਕਨ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆਂ ਬੂਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਸ਼ਤੈਰ੍ ਬਦ੍ਧਂ ਭੋਗੋਲਪਸੁਲਾਲਸਮ੍ । ਜਰਾਜਰ੍ਜਰਿਤਾਕਾਰਂ ਸ਼ੋਕੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਦਰ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਸੈਂਕੜੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਣਕਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਉਮਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਮ ਦੇ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ।
ਵ੍ਯੂਢਦੁਃਖਮਹਾਭਾਰਂ ਜਨ੍ਮਜਙ੍ਗਲਜੀਵਿਨਮ੍ । ਕੁਕਰ੍ਮਕਰ੍ਦਮਾਲਿਪ੍ਤਂ ਮੋਹਪਲ੍ਵਲਸ਼ਾਯਿਨਮ੍
ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਨੂੰ ਢੋ ਰਿਹਾ, ਜਨਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ, ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ, ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਚੀਕੜ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ।
ਰੋਗਦਂਸ਼ਾਵਲੀਦष੍ਟਂ ਕृष੍ਟਂ ਤृष੍ਣਾਵਰਤ੍ਰਯਾ । ਮਨੋਵਾਜਿਨਕੋਤ੍ਤਬ੍ਧਂ ਬਨ੍ਧੁਬਨ੍ਧਨਨਿਸ਼੍ਚਲਮ੍
ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੇ ਕਟਿਆ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਮਨ ਦੇ ਜੁਆ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਸਾਕ-ਸਬੰਧ ਦੀ ਰੱਸ ਨਾਲ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਦਰੀਜੀਰ੍ਣਂ ਮਗ੍ਨੋਨ੍ਮਗ੍ਨਂ ਕੁਕਰ੍ਦਮੇ । ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਗਤਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਭਗ੍ਨਮ੍ ਆਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਮੰਦੀ ਚੀਕੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਹਾਲਕਾ, ਲੰਮੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
ਗਮਾਗਮਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਚਾਰਿਣਮ੍ । ਅਲਬ੍ਧਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯਂ ਤੀਵ੍ਰਤਾਪੋਪਤਾਪਿਤਮ੍
ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਥਕावट ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਕਾਰਭਾਸੁਰਂ ਦੀਨਂ ਵਾਹੈਰ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਣੀਰਥਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਤਾਨ੍ਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਤਾਡਨੈਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤਦੁਰੁਦ੍ਵਹਮ੍ । ਅਜ੍ਞਾਨਵਿਕਟਾਟਵ੍ਯਾਂ ਲੁਠਨ੍ਤਂ ਭਗ੍ਨਗਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਢੋਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜਾਨਰ੍ਥਸ੍ਖਦਾਮਗ੍ਨਂ ਸੀਦਮਾਨਮ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਨਮ੍ । ਸਨ੍ਨਾਙ੍ਗਂ ਕਰ੍ਮਭਾਰੇਣ ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਨ੍ਦਕਾਰਿਣਮ੍
ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚੀਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਿੱਘਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੁਖ ਵਿਚ ਕਰੁਣ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਮ ਜੀਵਬਲੀਵਰ੍ਦਮ੍ ਇਮਂ ਸਂਸਾਰਪਲ੍ਵਲਾਤ੍ । ਪਰਮਂ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਆਸ੍ਥਾਯ ਚਿਰਮ੍ ਉਤ੍ਤਾਰਯੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਬਲਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਵਲੋਕਨਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਜੀਵਃ ਕਦਾਚਨ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍ ਤੀਰ੍ਣਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੱਚ ਦੀ ਝਲਕ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਮੁੜ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਲਙ੍ਘਨੇ । ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਦृਢਾ ਨੌਰ੍ ਇਵ ਨਾਵਿਕਾਤ੍
ਰਾਮਾ, ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਨਾਵਿਕ ਤੋਂ ਨੌਕਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ਮਰੌ ਰਾਮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਜ੍ਜਨਪਾਦਪਃ । ਸਫਲਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯੋ ਨ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸੇਦ੍ ਬੁਧਃ
ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਸੁੱਕੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫਲਦਾਰ ਤੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਵਚਃਪਤ੍ਤ੍ਰੇ ਸਚ੍ਛਾਯੇ ਸ੍ਮਿਤਪੁष੍ਪਿਤੇ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਭृਸ਼ਂ ਸੁਜਨषਣ੍ਡਕੇ
ਰਾਮਾ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਬੋਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਛਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਤਦਭਾਵੇ ਮਹਾਮੋਹਦਾਹਸਨ੍ਤਤਿਦਾਯਿਨਿ । ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਤਵਿਵੇਕੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਧੀਮਤਾ
ਜੇ ਐਸਾ ਸੰਗਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਸੜਦੀ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇ, ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੇਤ੍ । ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਲੇਪੇਨ ਜਨ੍ਮਪਙ੍ਕਾਰ੍ਣਵੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਕਥਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਕਿਮ੍ਮੂਲਂ ਕਿਮਪਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਦੇਹਦੁਃਖਮ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਧਨਾਨਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਨਰਾਣਾਮ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਨਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਮੁਦ੍ਧृਤੌ
ਨ ਧਨ, ਨ ਦੋਸਤ, ਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੁਹृਦਾ ਸਦੈਵ ਸਹਵਾਸਿਨਾ । ਸਹ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਮੁਦ੍ਧृਤਃ
ਸਿਰਫ ਮਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਯਤ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਜਨ੍ਮਨਾ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਲੋਕੇਨ ਪੋਤੇਨ ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਭਵਸਾਗਰਃ
ਵੈਰਾਗ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਦੀ ਨੌਕ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਚ੍ਯਮਾਨਂ ਜਨੈਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਦੁਰਾਸ਼ਯਾ । ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਮਨ੍ਯੇਤ ਪ੍ਰੋਦ੍ਧਰੇਦ੍ ਏਨਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍
ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਸਦੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਾ ਸਮਝੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਮਹਾਲਾਨਂ ਤृष੍ਣਾਰਜ੍ਜੁਂ ਮਨੋਮਦਮ੍ । ਜਨ੍ਮਜਮ੍ਬਾਲਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਂ ਜੀਵਦਨ੍ਤਿਨਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੇਤ੍
ਜਨਮ ਦੇ ਕੀਚੜ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੰਜੀਰ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਸੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮਸਤ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਯਮ੍ ਏਤਾਵਤੈਵਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਾਤੋ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ । ਯਦ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਵਿਮੂਢਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜ੍ਯਤੇ
ਰਾਘਵ, ਆਤਮਾ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮੂਰਖਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤੈਵ ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗੋ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਕਟਤਾਮ੍ ਅਲਮ੍ । ਯਦ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ ਮਨੋਮੋਹਮ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਤਦ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਛੱਡ ਕੇ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਤੈਵ ਦੇਵੇਸ਼ਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਵਗਮ੍ਯਤੇ । ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਤ੍ਵੇਨ ਦੇਹੋ ਯਦ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਟੋਏ ਵਰਗਾ ਹੀ ਅਣਮੁੱਲਿਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਮ੍ਬੁਦੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਮਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਲੋਕਵੇਦਨਮ੍ । ਤਥਾਹਙ੍ਕਾਰਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਪ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰਸਮੁਚ੍ਛੇਦੇ ਯਾਵਸ੍ਥਾ ਸੁਸਮੋਦਯਾ । ਸਾ ਪਰਾ ਭਰਿਤਾਕਾਰਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿਨੀ ਚਿਤਿਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਜੋ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਨਃ । ਨੋਪਮਾਨਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਨਾਨੁਧਾਵਤਿ ਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰੰਗ ਜਾਂ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂਸ਼ਕਲਿਤਾ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਗਤਾ । ਤੁਰ੍ਯਾ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦृष੍ਟਿਸ੍ ਤਤ੍ ਤਯਾ ਸੋਪਮੀਯਤੇ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚੌਥਾ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਸੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।