ਵਿਰਕ੍ਤਜਾਯਾਮਰਣੇ ਯਥਾ ਦੁਃਖੀ ਨ ਮਾਨਵਃ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਖਿਲਾਵਿਦ੍ਯਂ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਦੁਃਖਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਮਨੋਮੋਹੋ ਜਗਦ੍ਭਾਨੋਦ੍ਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੈਨਸਾ ਸਾਧੂ ਰਜਸੇਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਧੂੜ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੀ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਮ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਮਹੌषਧਮ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿਤਤਵ੍ਯਾਧੇਸ੍ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯੇਵ ਦੀਪਕਃ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਫੈਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਲਈ ਦੀਵਾ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਸਮ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਯਦੈਵ ਹਿ ਤਦੈਵ ਹਿ । ਸਾ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਭੂਯਸ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ਚ ਨ ਭੋਗਭੂਃ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਏਕਧੀਃ । ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੈਨਸਾ ਸਾਧੁਰ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਲਗਨ ਰਹਿਤ ਤੇ ਇੱਕ-ਮਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਿਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਲੋਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਾਜ੍ਞਾਨਯਾਮਿਨੀ । ਚਿਤ੍ਤਭੂਃ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਗਤਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਚਾ ਆਨੰਦ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਨਿਦ੍ਰੋਪਸ਼ਮੇ ਜਨੋ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਕਬੋਧਿਤਃ । ਤਂ ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਯੇਨ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਜਾਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਦਿਨਾਨਿ ਜੀਵ੍ਯਤੇ ਤਾਨਿ ਸਾਨਨ੍ਦਾਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤੋਦਿਤਾ ਯੇषੁ ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਹृਦਯਾਮ੍ਬਰੇ
ਉਹ ਦਿਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਰੋ ਮੋਹਸਮੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣਸ੍ ਸਤਤਸ੍ਵਾਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਯਾ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ੍ਵਾਮृਤੇਨੇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਕ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਨਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦਿਨਾਨਿ ਚ । ਵਿਰਾਗੋਲ੍ਲਾਸਵਾਨ੍ ਯੈਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤੋਦਯਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਉਹ ਦੋਸਤ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਚਿਰਂ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੀਨਾ ਜਨ੍ਮਜਙ੍ਗਲਵੀਰੁਧਃ । ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇ ਹੇਲਾ ਯੇषਾਮ੍ ਅਧਿਗਤੈਨਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਆਤਮ-ਵਲੋਕਨ ਨੂੰ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਜਨਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆਂ ਬੂਟਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਸ਼ਤੈਰ੍ ਬਦ੍ਧਂ ਭੋਗੋਲਪਸੁਲਾਲਸਮ੍ । ਜਰਾਜਰ੍ਜਰਿਤਾਕਾਰਂ ਸ਼ੋਕੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਦਰ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਨਸਾਨ ਸੈਂਕੜੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਣਕਦੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਉਮਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਮ ਦੇ ਆਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ।
ਵ੍ਯੂਢਦੁਃਖਮਹਾਭਾਰਂ ਜਨ੍ਮਜਙ੍ਗਲਜੀਵਿਨਮ੍ । ਕੁਕਰ੍ਮਕਰ੍ਦਮਾਲਿਪ੍ਤਂ ਮੋਹਪਲ੍ਵਲਸ਼ਾਯਿਨਮ੍
ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਨੂੰ ਢੋ ਰਿਹਾ, ਜਨਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦਾ, ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ, ਭਟਕਾਵ ਦੀ ਚੀਕੜ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ।
ਰੋਗਦਂਸ਼ਾਵਲੀਦष੍ਟਂ ਕृष੍ਟਂ ਤृष੍ਣਾਵਰਤ੍ਰਯਾ । ਮਨੋਵਾਜਿਨਕੋਤ੍ਤਬ੍ਧਂ ਬਨ੍ਧੁਬਨ੍ਧਨਨਿਸ਼੍ਚਲਮ੍
ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੇ ਕਟਿਆ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਮਨ ਦੇ ਜੁਆ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਸਾਕ-ਸਬੰਧ ਦੀ ਰੱਸ ਨਾਲ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਦਰੀਜੀਰ੍ਣਂ ਮਗ੍ਨੋਨ੍ਮਗ੍ਨਂ ਕੁਕਰ੍ਦਮੇ । ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿਗਤਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਭਗ੍ਨਮ੍ ਆਦੀਰ੍ਘਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਮੰਦੀ ਚੀਕੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਆਰਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਹਾਲਕਾ, ਲੰਮੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
ਗਮਾਗਮਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਚਾਰਿਣਮ੍ । ਅਲਬ੍ਧਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯਂ ਤੀਵ੍ਰਤਾਪੋਪਤਾਪਿਤਮ੍
ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਥਕावट ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਕਾਰਭਾਸੁਰਂ ਦੀਨਂ ਵਾਹੈਰ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਣੀਰਥਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਤਾਨ੍ਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਤਾਡਨੈਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੰਦ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਵਿਰ੍ਭਾਵਤਿਰੋਭਾਵਚਕ੍ਰਾਵਰ੍ਤਦੁਰੁਦ੍ਵਹਮ੍ । ਅਜ੍ਞਾਨਵਿਕਟਾਟਵ੍ਯਾਂ ਲੁਠਨ੍ਤਂ ਭਗ੍ਨਗਾਤ੍ਰਕਮ੍
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਢੋਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜਾਨਰ੍ਥਸ੍ਖਦਾਮਗ੍ਨਂ ਸੀਦਮਾਨਮ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਨਮ੍ । ਸਨ੍ਨਾਙ੍ਗਂ ਕਰ੍ਮਭਾਰੇਣ ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਨ੍ਦਕਾਰਿਣਮ੍
ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚੀਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਿੱਘਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੁਖ ਵਿਚ ਕਰੁਣ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਮ ਜੀਵਬਲੀਵਰ੍ਦਮ੍ ਇਮਂ ਸਂਸਾਰਪਲ੍ਵਲਾਤ੍ । ਪਰਮਂ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਆਸ੍ਥਾਯ ਚਿਰਮ੍ ਉਤ੍ਤਾਰਯੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍
ਰਾਮਾ, ਇਹ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਬਲਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਵਲੋਕਨਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਨੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਜੀਵਃ ਕਦਾਚਨ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍ ਤੀਰ੍ਣਭਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੱਚ ਦੀ ਝਲਕ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਮੁੜ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਨੁਭਾਵਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਤ੍ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਲਙ੍ਘਨੇ । ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਦृਢਾ ਨੌਰ੍ ਇਵ ਨਾਵਿਕਾਤ੍
ਰਾਮਾ, ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਨਾਵਿਕ ਤੋਂ ਨੌਕਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ਮਰੌ ਰਾਮ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਜ੍ਜਨਪਾਦਪਃ । ਸਫਲਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਚ੍ਛਾਯੋ ਨ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸੇਦ੍ ਬੁਧਃ
ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਸੁੱਕੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫਲਦਾਰ ਤੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਵਚਃਪਤ੍ਤ੍ਰੇ ਸਚ੍ਛਾਯੇ ਸ੍ਮਿਤਪੁष੍ਪਿਤੇ । ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਤੇ ਰਾਮ ਭृਸ਼ਂ ਸੁਜਨषਣ੍ਡਕੇ
ਰਾਮਾ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਠੰਢੇ ਬੋਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਛਾਂ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ।
ਤਦਭਾਵੇ ਮਹਾਮੋਹਦਾਹਸਨ੍ਤਤਿਦਾਯਿਨਿ । ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਤਵਿਵੇਕੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹ ਧੀਮਤਾ
ਜੇ ਐਸਾ ਸੰਗਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡਾ ਭਟਕਾਵਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਸੜਦੀ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇ, ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਆਤ੍ਮੈਵ ਹ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਦ੍ਧਰੇਤ੍ । ਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਲੇਪੇਨ ਜਨ੍ਮਪਙ੍ਕਾਰ੍ਣਵੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍
ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਗੰਦਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਕਥਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਕਿਮ੍ਮੂਲਂ ਕਿਮਪਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਦੇਹਦੁਃਖਮ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ
ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਧਨਾਨਿ ਨ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਬਨ੍ਧਵਃ । ਨਰਾਣਾਮ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਗ੍ਨਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਮੁਦ੍ਧृਤੌ
ਨ ਧਨ, ਨ ਦੋਸਤ, ਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸੁਹृਦਾ ਸਦੈਵ ਸਹਵਾਸਿਨਾ । ਸਹ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਾਮृਸ਼੍ਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਸਮੁਦ੍ਧृਤਃ
ਸਿਰਫ ਮਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਾਥੀ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਯਤ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਜਨ੍ਮਨਾ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਲੋਕੇਨ ਪੋਤੇਨ ਤੀਰ੍ਯਤੇ ਭਵਸਾਗਰਃ
ਵੈਰਾਗ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਦੀ ਨੌਕ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।