ਭਾਵਾਭਾਵਪਰਿਚ੍ਛੇਦਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞ ਮੁਦਿਤਾਸ਼ਯ । ਸਮਾਸਮਦਸ਼ਾਲੌਲ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਤਵ ਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਹਸਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਵਸ੍ਤੁਨਾਵਸ੍ਤੁਨੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਮृਤੇਨੇਵ ਸਾਗਰਃ । ਅਪੁਨਃਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਾਯੈਵ ਪਰਿਤृਪ੍ਤੋ ऽਸਿ ਸੁਨ੍ਦਰ
ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਲੀ ਤੇ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੇ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਘਟਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਮੁਨੇ ਵਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਰੋਪਾਦੇਯਤਾਸ੍ਤਿ ਨਃ । ਯਾਵਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਮੁਨੀ, ਕੋਈ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਲੈਣਾ ਪੈਣਾ। ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਦਿੱਖ ਰਹੀ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਉਪਾਦੇਯਸ੍ਯ ਚਾਭਾਵਾਦ੍ ਧੇਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਕਿਲ । ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਂ ਵਿਨਾ ਹੇਯਂ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਵਿਰੋਧੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤੁਚ੍ਛਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮ੍ ਅਤੁਚ੍ਛਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਕਾਲਤਃ । ਚਿਰਂ ਮਮ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਤੁਚ੍ਛਾਤੁਚ੍ਛਮਨਸ੍ਸ੍ਥਿਤੀ
ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੇਮਤਲਬ ਹਨ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬੇਮਤਲਬ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਥੱਕ ਕੇ ਸੁੰਨਤਾ ਤੇ ਅਸੁੰਨਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਸ਼ਾਦ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯਾਤੁਚ੍ਛਤਾਮ੍ ਇਹ । ਅਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯ ਤੁ ਤੁਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯੇ ਨਿਨ੍ਦਾਸ੍ਤੁਤੀ ਬੁਧੈਃ
ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਬੇਮਤਲਬ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੀਜ਼ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬੇਮਤਲਬ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਵਡਾਈ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗਾਨ੍ ਨਿਨ੍ਦਾਸ੍ਤੁਤੀ ਲੋਕੇ ਰਾਗਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਵਾਞ੍ਛਨਾਤ੍ । ਵਾਞ੍ਛ੍ਯਤੇ ਚ ਮਹੋਦਾਰਂ ਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਨਬੁਦ੍ਧਿਨਾ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਵਡਾਈ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਗਾਵਟ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਚੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਲੱਭੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਂ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ ਸ਼ੈਲਾਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਵਨਰਾਜਯਃ । ਭੂਤਾਨਿ ਚ ਸੁਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਸਾਰੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਸ੍ ਤਤਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮਾਂਸਾਰ੍ਬੁਦਾਭਮृਦ੍ਵਰ੍ਤਿਮਯੇ ਜਗਤਿ ਜਰ੍ਜਰੇ । ਵਾਞ੍ਛਨੀਯਵਿਹੀਨੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਕਿਮ੍ ਇਵ ਵਾਞ੍ਛ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੰਸਾਰ ਜੋ ਮਾਸ, ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਨਰਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਹਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ ਆਖਰ ਚਾਹਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਹੈ?
ਵਾਞ੍ਛਾਯਾਂ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਯਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਦ੍ਵੇषਰਾਗਯੋਃ । ਦਿਨਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮ੍ ਆਲੋਕਾਤਪਯੋਰ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਚਾਹਤ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਰ ਅਤੇ ਮੋਹ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਚਮਕ ਲੰਘ ਜਾਣ 'ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੋਵੇਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਲਮ੍ ਅਤਿਵਿਤਤੈਰ੍ ਵਚਃਪ੍ਰਪਞ੍ਚੈਰ੍ ਇਯਮ੍ ਉਚਿਤੇਹ ਸੁਖਾਯ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਏਕਾ । ਸਮੁਪਸ਼ਮਿਤਵਾਸਨਂ ਮਨੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਯਦਿ ਮੁਦਿਤਂ ਹਿ ਤਦ੍ ਉਤ੍ਤਮਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ
ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਲੰਬੇ ਬੋਲ ਬੰਦ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਿਭ ਹੈ।
ਸੁਰਘੁਃ ਪਰਿਘਸ਼੍ ਚੈਵ ਵਿਚਾਰ੍ਯੇਤਿ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਮਿਥਃ ਪ੍ਰਪੂਜਿਤੌ ਤੁष੍ਟੌ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰਪਰੌ ਗਤੌ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਢੋਲ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਛੜੀ — ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਾਰ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਏਵ ਰਾਘਵ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰਮਂ ਬੋਧਕਾਰਣਮ੍ । ਅਨੇਨੈਵ ਵਿਬੋਧੇਨ ਭਵ ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਸ ਸਮਝ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਅਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾ।
ਪਰਯਾ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਧੀਰ ਵਿਚਾਰਾਤਤਤੈਕ੍ਸ਼੍ਣ੍ਯਯਾ । ਗਲਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਕਾਲਮੇਘੇ ਹृਦਮ੍ਬਰੇ
ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ, ਡਟੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਲੋਕਾਨੁਮਤੇ ਸਫਲੇ ਹ੍ਲਾਦਕਾਰਿਣਿ । ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਵਿਤਤੇ ਚੇਤਸ਼੍ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲ ਉਪਸ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ, ਸੁਖਦਾਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸਰਤ ਰੁੱਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਧ੍ਯੇਯੇ ਸ਼ਰਣ੍ਯੇ ਸੁਸਮੇ ਸਕਲਾਨਨ੍ਦਸਮ੍ਪਦਿ । ਸੁਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਦ ਮਨ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਸਰਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਯੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ ਸੁਖੀ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਦਨੁਸਨ੍ਧਾਨਸ੍ ਸ ਨ ਸ਼ੋਕੇਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮਕ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਮਯੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਨਾਨ੍ਤਃ ਕਲਙ੍ਕਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਪਦ੍ਮੋ ਜਲਲਵਂ ਯਥਾ
ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਲਗਾਵਟ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ ਸ ਮਨਸਾ ਕਰਿਣੇਵ ਮृਗਾਧਿਪਃ
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਢੋਲੇ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਭੋਗੈਕਸ਼ਰਣਂ ਦੀਨਂ ਨ ਚਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਨਨ੍ਦਨੇ ਦੁਰ੍ਦ੍ਰੁਮ ਇਵ ਜ੍ਞਚਿਤ੍ਤਂ ਹਿਮਵਦ੍ਵਪੁਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਾ ਮਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦਇਆਯੋਗ ਹੁੰਦਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਾ ਮਨ ਨੰਦਨ ਬਾਗ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਦ-ਕਾਠ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਵਿਰਕ੍ਤਜਾਯਾਮਰਣੇ ਯਥਾ ਦੁਃਖੀ ਨ ਮਾਨਵਃ । ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾਖਿਲਾਵਿਦ੍ਯਂ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਦੁਃਖਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮੋਹ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਮਨੋਮੋਹੋ ਜਗਦ੍ਭਾਨੋਦ੍ਭਵਾਤ੍ਮਨਾ । ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੈਨਸਾ ਸਾਧੂ ਰਜਸੇਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਧੂੜ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੀ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਸਮ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਮਹੌषਧਮ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਾਵਿਤਤਵ੍ਯਾਧੇਸ੍ ਤਿਮਿਰਸ੍ਯੇਵ ਦੀਪਕਃ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਫੈਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਲਈ ਦੀਵਾ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਸਮ੍ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਯਦੈਵ ਹਿ ਤਦੈਵ ਹਿ । ਸਾ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਭੂਯਸ੍ ਸ੍ਵਦਤੇ ਚ ਨ ਭੋਗਭੂਃ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਏਕਧੀਃ । ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੈਨਸਾ ਸਾਧੁਰ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਾ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਲਗਨ ਰਹਿਤ ਤੇ ਇੱਕ-ਮਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਿਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਾਲੋਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਾਜ੍ਞਾਨਯਾਮਿਨੀ । ਚਿਤ੍ਤਭੂਃ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮ੍ ਆਗਤਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਚਾਨਣ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਚਾ ਆਨੰਦ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਨਿਦ੍ਰੋਪਸ਼ਮੇ ਜਨੋ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਕਬੋਧਿਤਃ । ਤਂ ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁਨਰ੍ ਯੇਨ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਜਾਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਦਿਨਾਨਿ ਜੀਵ੍ਯਤੇ ਤਾਨਿ ਸਾਨਨ੍ਦਾਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤੋਦਿਤਾ ਯੇषੁ ਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾ ਹृਦਯਾਮ੍ਬਰੇ
ਉਹ ਦਿਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਰੋ ਮੋਹਸਮੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣਸ੍ ਸਤਤਸ੍ਵਾਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਯਾ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ੍ਵਾਮृਤੇਨੇਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਢਕ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਾਨਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦਿਨਾਨਿ ਚ । ਵਿਰਾਗੋਲ੍ਲਾਸਵਾਨ੍ ਯੈਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤੋਦਯਸ੍ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਉਹ ਦੋਸਤ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।