ਆ ਬਾਲ੍ਯਾਚ੍ ਚੈਵਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਾਦਿਭਿਃ । ਗੁਣੈਃ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਵੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹਿ ਤੈਃ
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ, ਧਰਮਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤੋ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਕृਤਮ੍ । ਦੈਵੋਤ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਹਤਾਸ੍ ਤੇ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੀ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ, ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਘਟੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਲਸ੍ਯਂ ਯਦਿ ਨ ਭਵੇਜ੍ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਃ ਕੋ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਹੁਧਨਿਕੋ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤੋ ਵਾ । ਆਲਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਯਮ੍ ਅਵਨਿਸ੍ ਸਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਨਰਪਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ ਚ ਨਿਰ੍ਧਨੈਸ਼੍ ਚ
ਜੇ ਆਲਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਮੁਸੀਬਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ? ਫਿਰ ਹਰ ਕੋਈ ਦੌਲਤਮੰਦ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਆਲਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਬਾਲ੍ਯੇ ਗਤੇ ऽਵਿਰਤਕਲ੍ਪਿਤਕੇਲਿਲੋਲੇ ਪੌਗਣ੍ਡਮਣ੍ਡਨਵਯਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ । ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮੈਃ ਪਦਪਦਾਰ੍ਥਵਿਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ ਨਰਸ੍ ਸ੍ਵਗੁਣਦੋषਵਿਚਾਰਣਾਨਿ
ਜਦੋਂ ਬਚਪਨ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੇ ਔਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ; ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸਭਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਚਾਨਣ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਆ ਗਈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੌਰੁषਂ ਦੈਵਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰੋਜ੍ਝ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਜੀਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਾਰਯੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੂਰ ਛੱਡ ਦੇ। ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਧਰਮਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭਵੇਦ੍ ਆਸ਼ੁ ਫਲਂ ਤਥਾ । ਇਤਿ ਪੌਰੁषਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਦੈਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ ਏਵ ਵਃ
ਜਿੰਨਾ ਵੱਧ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਲਦੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ।
ਦੁਃਖਾਦ੍ ਯਥਾ ਦੁਃਖਕਾਲੇ ਹਾ ਕष੍ਟਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਹਾਕष੍ਟਸ਼ਬ੍ਦਪਰ੍ਯਾਯਸ੍ ਤਥਾ ਹਾ ਦੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਆਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ!', ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਕਿਸਮਤ' ਵੀ ਸਿਰਫ 'ਹਾਏ!' ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮੇਤਰਾਕਾਰਂ ਦੈਵਂ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਬਾਲਃ ਪ੍ਰਬਲਪੁਂਸੇਵ ਤਜ੍ ਜੇਤੁਮ੍ ਇਹ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸਮਤ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਤਾਕਤਵਰ ਆਦਮੀ ਅੱਗੇ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੋ ਦੁष੍ਟ ਆਚਾਰ ਆਚਾਰੇਣਾਦ੍ਯ ਚਾਰੁਣਾ । ਯਥਾਸ਼ੁ ਸ਼ੁਭਤਾਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕੁਕृਤਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਮਾੜਾ ਚਲਣ, ਅੱਜ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਵੀ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤਜ੍ਜਯਾਯ ਯਤਨ੍ਤੇ ਯੇ ਨ ਲਾਭਲਵਲਮ੍ਪਟਾਃ । ਤੇ ਮੂਢਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਾ ਦੀਨਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੈਵਪਰਾਯਣਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲਾਭ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ, ਆਮ, ਤੇ ਬੇਚਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਕਿਸਮਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੌਰੁषੇਣ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦੈਵਾਦ੍ ਯਦ੍ ਅਭਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਤ੍ਰ ਨਾਸ਼ਯਿਤੁਰ੍ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪੌਰੁषਂ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍
ਜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਰੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ।
ਯਦ੍ ਏਕਵृਨ੍ਤਫਲਯੋਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਕਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਕੋਟਰਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਿਤਸ੍ ਤਥਾ ਤਦ੍ਰਸਸਂਵਿਦਃ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ ਦੋ ਫਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਜੇ ਇੱਕ ਫਲ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਸੁਆਦ ਦੀ ਸਮਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾਸ੍ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਅਪਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰਕਯਤ੍ਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਂ ਮਹਦ੍ ਬਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕੋ ਮਙ੍ਗਲੇਭੇਨ ਨृਪੋ ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਬਲਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਮਾਤ੍ਯੇਭਪੌਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸ੍ਯ ਮਹਤ੍ ਫਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮੰਗਤੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੰਗੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਜ਼ੀਰਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੌਰੁषੇਣਾਨ੍ਨਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਯਥਾ ਦਨ੍ਤੈਰ੍ ਵਿਚੂਰ੍ਣ੍ਯਤੇ । ਅਲ੍ਪਂ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਥਾ ਸ਼ੂਰੇਣ ਚੂਰ੍ਣ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਖਾਣਾ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਚੱਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੌਂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਭੂਤਂ ਹਿ ਮਹਤਾਂ ਲਾਘਵਂ ਯਤ੍ਨਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ । ਯਥੇष੍ਟਂ ਵਿਨਿਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇ ਤੈਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਲੋष੍ਟਵਤ੍
ਜੋ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਮਿਹਨਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਇੰਨਾ ਸੁਖਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੌਰੁषਂ ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਂ ਵਾਪਿ ਯਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਦੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤੇਨ ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਿਨਾ
ਜੋ ਵੀ ਸਮਰਥ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਿਸਦੀ ਜਾਂ ਨਾ ਦਿਸਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਅਸਮਰਥ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, 'ਭਾਗ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਭੂਤਾਨਾਂ ਬਲਵਦ੍ਭੂਤਯਤ੍ਨੋ ਦੈਵਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਥੁषਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਧਿष੍ਠਾਤृਵਤਾਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸ੍ਫੁਟਂ ਮਿਥਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਮਾਤ੍ਯੇਭਪੌਰਾਣਾਮ੍ ਅਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਸ੍ਵਭਾਵਧੀਃ । ਸਾ ਯਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤ੍ਰੀ ਧਰ੍ਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਮੰਤਰੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਮਝ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਠੀਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਐਹਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੋ ऽਦ੍ਯਤਨਂ ਬਲਾਤ੍ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਨੁਦ੍ਵੇਗਵਾਞ੍ ਜਯੀ
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਦ੍ਯਤਨਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਬਲਿਤਾ ਭਵੇਤ੍ । ਦੈਵਂ ਜੇਤੁਮ੍ ਅਤੋ ਯਤ੍ਨੈਰ੍ ਬਾਲੋ ਯੂਨੇਵ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਚੋਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮੇਘੇਨ ਨੀਯਤੇ ਯਦ੍ ਵਾ ਵਤ੍ਸਰੋਪਾਰ੍ਜਿਤਾ ਕृषਿਃ । ਮੇਘਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੋ ऽਸੌ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਕਯਤ੍ਨਵਾਨ੍
ਜੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਗਾਈ ਫਸਲ ਬੱਦਲ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜੇ ਵੱਧ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਾਰ੍ਜਿਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਨष੍ਟੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਨ ਖੇਦਿਤਾ । ਨ ਬਲਂ ਯਤ੍ਰ ਮੇ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਦੇਵਨਾ
ਜਦੋਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਦੌਲਤ ਖੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਥੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?
ਯਨ੍ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਯਦਿ ਦੁਃਖਂ ਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਮਾਨਿਤਮृਤ੍ਯੋਰ੍ ਮੇ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਰੋਦਨਮ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਉਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੌਤ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਵਾਪਸੀ ਵਾਲਾ ਰਵੱਈਆ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਵਸ਼ਤੋ ਵਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮੀ । ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਧਿਕਯਤ੍ਨਵਾਨ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਵਧੇਰੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ ਸਤ੍ਸਮਾਗਮੈਃ । ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਮ੍ ਅਮਲਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਾਮ੍ਬੁਨਿਧਿਂ ਤਰ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਸ਼੍ ਚੈਹਿਕਸ਼੍ ਚੇਮੌ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੌ ਫਲਦ੍ਰੁਮੌ । ਐਹਿਕਃ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਧਿਕਸ੍ ਤਯੋਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਉਦੇਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹਨ; ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮ ਯਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਤੁਚ੍ਛਂ ਨ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਭੇਹਿਤੈਃ । ਅਜ੍ਞੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਅਨੀਸ਼ੋ ऽਸੌ ਵਾਙ੍ਮਨਸ੍ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ
ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਯਸ੍ ਤੂਦਾਰਚਮਤ੍ਕਾਰਸ੍ ਸਦਾਚਾਰਵਿਹਾਰਵਾਨ੍ । ਸ ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਜਗਨ੍ਮੋਹਾਨ੍ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਞ੍ਜਰਾਦ੍ ਇਵ
ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਚੀ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਐਸਾ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।