ਪਰਮਾਤ੍ਮਮਣੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਚਨਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਚੇਤਨਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਣਕਾ ਅੰਦਰ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਅੰਦਰੋਂ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਇਹ । ਨ ਚਾਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ੍ਵਾਦ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਅਲਮ੍
ਇਥੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੱਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵੇ ਸਤਿ । ਵੇਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਅਸੌ
ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਅਸਦਾਭਾਸ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਅਨਨ੍ਤੋ ਭਰਿਤਾਕृਤਿਃ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਦੈਵੈਕਘਨੋ ਮਹਾਸ਼ੈਲ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਲਗਦੀ ਹੋਈ ਇਕ ਅਨੰਤ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਯਾ ਤੁ ਵਚੋਭਙ੍ਗ੍ਯਾ ਮਯਾ ਵੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਨਾਹਨ੍ਤਾਦਿਜਗਤ੍ਤਾਦਿਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਜਗਤ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਚੇਤ੍ਤਾ ਨ ਜਗਤ੍ਤਾਦਿਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਦृषਦੀਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਨਾਹਿ ਮਨ, ਨਾਹਿ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਹਿ ਦੁਨੀਆ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਜ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰਮ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਵਰ੍ਤਾਦਿਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਰਿ ਵਾਰਿਣਿ । ਤਥਾਹਨ੍ਤਾਦਿਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਜ੍ਞਤ੍ਵਾਜ੍ ਜ੍ਞਪ੍ਤੌ ਜ੍ਞ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਕਰਕੇ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਜ ਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਸਦਾਗਤੌ । ਅਹਨ੍ਤਾਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਤਲਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਣ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ 'ਮੈਂ', ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਤਾਯਾਂ ਹਿ ਯਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਬृਂਹਯਾ । ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜੀਵਾਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਜੀਵਨੈਃ
ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਵਧਾਵਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਦੇ ਭਾਵ, ਜੀਵ ਆਦਿ ਵੀ, ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥੋਦੇਤਿ ਯਦਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਯਾਦृਸ਼ੀ । ਅਨਨ੍ਯੈਵਾਨ੍ਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਾ ਤਦਾ ਜृਮ੍ਭਤੇ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੂਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਝ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਤਾਯਾਂ ਜੀਵਜੀਵਨੇ । ਅਣੁਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਭੇਦੋ ਵਿਰੂਪਤ੍ਵੇ ਜ੍ਞਜੀਵਯੋਃ
ਜੀਵ ਦਾ ਜੀਵਨ ਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ, ਜੀਵ ਦੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਿੱਚ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਚ ਇਕ ਰਤੀ ਵੀ ਫਰਕ ਜਾਂ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਯਥਾ ਜ੍ਞਜੀਵਯੋਰ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੇਦੋ ਰਾਮ ਤਥੈਤਯੋਃ । ਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਜ੍ਞਜਗਤੋਰ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਰਾਮਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਪਨਾ ਹੈ—ਸੱਚਾਈ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਮ੍ ਆਭਾਸਨਂ ਸ੍ਵਦਨਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਚਿਹ੍ਨਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਮਯੀ ਤੁ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਬੋਧਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਵ ਹਿ ਮੁਧੈਵ ਤਦ੍ ੴ ਇਤੀਦਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜਨਮਾ, ਇਕ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਰਸ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ, ਬਿਨਾ ਸੋਚ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਚਾਹੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਗਿਆਨ ਲਈ ਹੀ ਹੈ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ 'ਓਮ' ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੈਵੋਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਮ੍ ਇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਕਿਰਾਤੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸੁਰਘੋਰ੍ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਮਯਪ੍ਰਦਮ੍
ਇਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ — ਕਿਰਾਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ।
ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾ ਦਿਸ਼ੋ ਮੇਦਃ ਕਰ੍ਪੂਰਪਟਲਂ ਭੁਵਃ । ਸਮ੍ਭृਤਂ ਹਸਨਂ ਸ਼ਾਰ੍ਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰ ਆਤਪਃ
ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਧਰਤੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ — ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹਾਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਚੰਦ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਚਮਕ।
ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਕੈਲਾਸੋ ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਸ਼ੈਲਜਾਲਸ੍ਯ ਸਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਕਲਾਪਸ੍ਯੇਵ ਨਾਯਕਃ
ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਲਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗਾ ਮੁਖੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੋਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕ ਇਵ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ ਸੁਰਪਤੇਰ੍ ਇਵ । ਅਬ੍ਜਜਸ੍ਯੇਵ ਨਾਭ੍ਯਬ੍ਜਂ ਗृਹਂ ਯਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲਿਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਸਵਰਗ, ਜਾਂ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕਮਲ ਦੀ ਨਾਭੀ — ਇਹ ਚੰਦ-ਮੁਕਟ ਵਾਲੇ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।
ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਵृਨ੍ਦਦੋਲਾਭਿਸ੍ ਸਾਪ੍ਸਰੋਭਿਰ੍ ਵਿਭਾਤਿ ਯਃ । ਲੋਲਰਤ੍ਨਸ਼ਲਾਕਾਭਿਰ੍ ਲਹਰੀਭਿਰ੍ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਰੁਦਰਾਖ ਦੇ ਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਝੂਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜੜਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਝਲਮਲਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਗਣਾਙ੍ਗਨਾਨਾਮ੍ ਅਨਿਸ਼ਂ ਮਤ੍ਤਾਨਾਂ ਚਰਣੈਰ੍ ਹਤਾਃ । ਅਸ਼ੋਕਾ ਇਵ ਰਾਜਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰਾਸ਼ੋਕਾ ਵਿਕਾਸਿਨਃ
ਉਥੇ, ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਦੇ ਰੁੱਖ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਸਤ ਸੰਗਤੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਠੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ।
ਸਞ੍ਚਰਚ੍ਛਙ੍ਕਰੇ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਭृਗੁष੍ਵ੍ ਇਨ੍ਦੁਮਣਿਦ੍ਰਵੈਃ । ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰਾਜਸ੍ਰਂ ਚ ਨਿਰ੍ਝਰਾਃ
ਉਸ ਥਾਂ, ਚਾਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੰਦਨੀਆਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਮੁੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯੋ ਲਤਾਗੁਲ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ੌਘਵਾਪੀਹ੍ਰਦਨਦੀਨਦੈਃ । ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣੈਰ੍ ਭੀਤੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਦ੍ ਇਹਾਵृਤਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਲਤਾਵਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਾਂਗ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਹੇਮਜਟਾ ਨਾਮ ਕਿਰਾਤਾਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ ਤਲੇ । ਪਿਪੀਲਕਾ ਵਰਤਰੋਰ੍ ਮੂਲਕੋਸ਼ਗਤਾ ਇਵ
ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਹੇਮਜਟਾ ਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਜੜਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਟੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੈਲਾਸਪਾਦਾਰਣ੍ਯਾਨ੍ਯਾਂ ਜਟਾਲਾਯਾਂ ਸੁਗੁਲ੍ਮਕੈਃ । ਵਸਨ੍ਤਿ ਯੌਕਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਸ੍ ਤੇ ਤਨ੍ਨਿਕਟਜੀਵਿਨਃ
ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਘਣੀ ਘਾਸ-ਬੂਟੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਮਰ ਲੋਕ ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਟਾਂ ਵਾਲੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਸੀਤ੍ ਤੇषਾਮ੍ ਉਦਾਰਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾ ਪਰਪੁਰਞ੍ਜਯਃ । ਜਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਭੁਜ ਇਵ ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਯਾਸ਼੍ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
ਸੁਰਘੁਰ੍ ਨਾਮ ਬਲਵਾਨ੍ ਸੁਰਘੋਰਾਰਿਦਰ੍ਪਹਾ । ਮੂਰ੍ਤਃ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਇਵ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਇਵ ਮਾਰੁਤਃ
ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਰਘੁਰ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ।
ਜਿਨੋ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਿਭਵੈਰ੍ ਧਨੈਰ੍ ਗੁਹ੍ਯਕਨਾਯਕਃ । ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਗੁਰੁਰ੍ ਬੋਧੈਃ ਕਾਵ੍ਯੈਰ੍ ਅਸੁਰਦੈਸ਼ਿਕਃ
ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਪਾਈ। ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਕਾਵਿ ਰਾਹੀਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੋਇਆ।
ਸ ਚਕ੍ਰੇ ਰਾਜਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਕ੍ਰਮੈਃ । ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਦਿਨਾਨੀਵ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਸਖ਼ਤੀ ਤੇ ਕਦੇ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਜ੍ਜਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਥ ਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯਭੂਯਤ । ਸੁਮਤਿਰ੍ ਵਾਗੁਰਾਬਨ੍ਧੈਸ਼੍ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟੈਰ੍ ਗ੍ਰੀਵੇਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਪੰਛੀ ਦੀ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਫਸੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹ ਗਈ।
ਕਿਮ੍ ਆਰ੍ਤਂ ਪੀਡਯਾਮ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਤਿਲਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਵੌਜਸਾ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਮੇਵਾਰ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਤੇਲ ਦੇ ਘਟ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਪੀੜਦਾ ਹਾਂ? ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਧਨਮ੍ ਅਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਧਨੇਨਾਨਨ੍ਦਵਾਞ੍ ਜਨਃ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਇਵਾਸ਼ੇषਸ੍ ਤਦ੍ ਅਲਂ ਮੇ ਵਿਨਿਗ੍ਰਹੈਃ
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਧਨ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।