ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਵਾਸਨਾਨਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਨਃ । ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਿ ਜਨ੍ਮਭੂਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁਖੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਗੇਹਿਨੋ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਰ੍ ਯਥਾ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਭਾਵਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਤਥਾਨ੍ਤਸ੍ਸਮਤਾ ਮਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਦ੍ ਅਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯਦ੍ ਦਦਾਤਿ ਜੁਹੋਤਿ ਵਾ । ਨ ਤਜ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨ ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਞੋ ਮਾ ਕਰੋਤੁ ਕਰੋਤੁ ਵਾ
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ।
ਕਰ੍ਮਣਾਸ੍ਤਿ ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਨਾਰ੍ਥਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਾ । ਯਥਾਸ੍ਵਭਾਵਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ; ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਸ੍ ਤਤਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਞ੍ਜਰ੍ਯ ਇਵੋਪਲਾਤ੍ । ਯਾਸ਼੍ ਚੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸ ਏਵਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਯਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਕਲੀ ਉੱਗਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ।
ਸਕਲਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਸਾਵ੍ ਅਸੌ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਨ ਵਿਭਾਗਿਤਾਤ੍ਰ ਕਾਚਿਤ੍ । ਪਰਮਪੁਰੁषਪਾਵਨੈਕਰੂਪੀ ਸ ਸਦ੍ ਇਤਿ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਵਾਸੌ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਉਹ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕ ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਮਰਿਚਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ 'ਮੈਂ', ਵੱਖਰੇਪਣ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਲਵਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਲ੍ ਲਾਵਣ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦਾਦਿਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਮਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੂਣ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਲੂਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ', ਵੱਖਰੇਪਣ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮੇਕ੍ਸ਼ੋਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਾਧੁਰ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਜਗਤ੍ਤਾਦੀਤਿ ਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੰਡ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਦृषਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਠਿਨ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦਾਦਿਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਵੱਖਰੇ ਅਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼ੈਲਾਦਿਜ੍ਞਤਯਾ ਜਾਡ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਭੁਵਨਾਦੀਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਮੰਦਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਤੋਯਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਵਰ੍ਤਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਆਵਰ੍ਤਾਦ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਭੇਦਾਦ੍ਯ੍ ਆਕਾਰਿਤਾਦਿ ਚ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਲਕਣ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੁੰਮਣ, 'ਮੈਂ' ਹੋਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯ ਆਤ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਦਿਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਭੁਵਨਾਦੀਵ ਸਂਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਗਗਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਭਾਵਨਾਦੀਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀਪਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਗਗਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌषਿਰ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਸ਼ਰੀਰਾਦੀਵ ਦੀਪਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਸੁੰਨਪਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ', ਮਨ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਕੁਡ੍ਯਸ੍ਯ ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਬਹਿਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਦੀ ਕੰਧ ਦੀ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਸਤ੍ਤਾਯਾ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਕਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਚੇਤਨਾਦੀਤਿ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਚੇਤਨਾ ਜਾਂ ਜੀਵਨ-ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਅਵਭਾਸਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਜੀਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮੇਨ੍ਦੋਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਚਿਦ੍ਰਸਾਯਨਮ੍ । ਸ੍ਵਤ ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਨੋਦਿਤਮ੍
ਅੰਦਰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਜੋਂ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਰਸ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਅਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਗੁਡਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਾਦੂਦਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਸ੍ਵਤੋ ऽਹਨ੍ਤਾਦਿਨਾਨ੍ਤਰੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਅਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਮਣੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕਚਨਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਚੇਤਨਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਣਕਾ ਅੰਦਰ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਵਲੋਂ ਅੰਦਰੋਂ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਇਹ । ਨ ਚਾਸ੍ਵਾਦਯਤਿ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ੍ਵਾਦ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਅਲਮ੍
ਇਥੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੱਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚਿਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵੇ ਸਤਿ । ਵੇਦ੍ਯਤੇ ਨ ਚ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯਾਸਮ੍ਭਵਾਦ੍ ਅਸੌ
ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਕੋਈ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਅਸਦਾਭਾਸ ਏਵਾਤ੍ਮਾ ਅਨਨ੍ਤੋ ਭਰਿਤਾਕृਤਿਃ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਦੈਵੈਕਘਨੋ ਮਹਾਸ਼ੈਲ ਇਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ਼ ਝੂਠੀ ਲਗਦੀ ਹੋਈ ਇਕ ਅਨੰਤ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਲਹਿਰ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਮਜਬੂਤ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਯਾ ਤੁ ਵਚੋਭਙ੍ਗ੍ਯਾ ਮਯਾ ਵੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਨਾਹਨ੍ਤਾਦਿਜਗਤ੍ਤਾਦਿਭੇਦੋ ऽਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍
ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਮ ਬੋਲ ਚਾਲ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਜਗਤ ਜਾਂ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨੋ ਚੇਤ੍ਤਾ ਨ ਜਗਤ੍ਤਾਦਿਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਦृषਦੀਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ ਅਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਨਾਹਿ ਮਨ, ਨਾਹਿ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਹਿ ਦੁਨੀਆ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਜ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰਮ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾਵਰ੍ਤਾਦਿਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਾਰਿ ਵਾਰਿਣਿ । ਤਥਾਹਨ੍ਤਾਦਿਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਜ੍ਞਤ੍ਵਾਜ੍ ਜ੍ਞਪ੍ਤੌ ਜ੍ਞ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਕਰਕੇ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਦਾ ਭਾਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਜ ਗਿਆਨ ਤੋਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ ਪਯਸਿ ਯਥਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ ਸਦਾਗਤੌ । ਅਹਨ੍ਤਾਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਤਲਾਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਣ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ 'ਮੈਂ', ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਤਾਯਾਂ ਹਿ ਯਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜਾਨਾਤਿ ਜ੍ਞਾਨਬृਂਹਯਾ । ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜੀਵਾਦ੍ਯ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਜੀਵਨੈਃ
ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਵਧਾਵਟ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਦੇ ਭਾਵ, ਜੀਵ ਆਦਿ ਵੀ, ਇਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥੋਦੇਤਿ ਯਦਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਯਾਦृਸ਼ੀ । ਅਨਨ੍ਯੈਵਾਨ੍ਯਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਾ ਤਦਾ ਜृਮ੍ਭਤੇ ਤਥਾ
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੂਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਝ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।