ਆਤ੍ਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਲੋष੍ਟਵਤ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਏਵ ਨ ਭਯਾਦ੍ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਵਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥੋ ऽਤਨੁਸ੍ ਤਨੁਰ੍ ਵਾਪਿ ਨਾਸਦ੍ਰੂਪੇਣ ਚੇਤ੍ਯਤੇ । ਨ ਸਦ੍ਰੂਪੇਣਾਨੁਭੂਤੋ ਜ੍ਞੇਨਾਜ੍ਞੇਨੇਵ ਤਤ੍ਤਯਾ
ਅਸਲ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ; ਤੇ ਉਹ ਸੱਚੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ।
ਈਦृਸ਼ਾਸ਼ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਪਦਂ ਗਤਃ । ਤਿष੍ਠਤੂਦੇਤੁ ਵਾ ਯਾਤੁ ਮृਤਿਮ੍ ਏਤੁ ਨਿਹਨ੍ਤੁ ਵਾ
ਜੋ ਐਸਾ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਹੇ, ਉਠੇ, ਚਲੇ ਜਾਵੇ, ਮਰੇ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇਵੇ—ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਵਸਤੂਤ੍ਤਮਭੋਗਾਢ੍ਯੇ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਵਾ ਜਨਾਕੁਲੇ । ਸਰ੍ਵਭੋਗੋਜ੍ਝਿਤਾਭੋਗੇ ਸੁਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਵਨੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।
ਉਦ੍ਦਾਮਮਰ੍ਦਲਂ ਪਾਨਤਤ੍ਪਰੋ ਵਾਪਿ ਨृਤ੍ਯਤੁ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਗਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤੁ ਵਾ ਗਿਰੌ
ਉਹ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ ਤੇ ਨੱਚੇ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕਰ੍ਪੂਰੈਰ੍ ਵਪੁਰ੍ ਵਾ ਪਰਿਲਿਮ੍ਪਤੁ । ਜ੍ਵਾਲਾਜਟਿਲਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਨਿਪਤਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾਨਲੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਤੇ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਲਗਾਏ, ਜਾਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।
ਪਾਪਂ ਕਰੋਤੁ ਸੁਮਹਦ੍ ਬਹਲਂ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਅਦ੍ਯੈਵ ਮृਤਿਮ੍ ਆਯਾਤੁ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਨਿਚਯੇਨ ਵਾ
ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇਕੀਆਂ ਕਰੇ; ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁੱਗਾਂ ਬਾਅਦ ਆਵੇ।
ਨਾਸੌ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਨਾਸੌ ਕਲਙ੍ਕਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਹੇਮ ਪਙ੍ਕਗਤਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਉਸਦੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਚਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਂਵਿਤ੍ਪੁਰੁषਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈਸ੍ ਸਕਲਙ੍ਕੈਃ ਕਲਙ੍ਕ੍ਯਤੇ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਵਾਸਨਾਰੂਪੈਸ਼੍ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਾਰਜਤੋਪਮੈਃ
ਚੇਤਨਾ 'ਮਨੁੱਖ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਮੋਤੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ, ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਵਸ੍ਤੁਪ੍ਰਸ਼ਮਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸ ਏਵਾਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ऽਨ੍ਤਃ ਕਲਙ੍ਕੋ ऽਸਤ੍ਤਯਾ ਯਤਃ
ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਠੰਢਕ ਉਸ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਦਾਗ ਝੂਠੇ ਪਣ ਕਰਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਵਾਸਨਾਨਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਨਃ । ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਿ ਜਨ੍ਮਭੂਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁਖੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਗੇਹਿਨੋ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਰ੍ ਯਥਾ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਭਾਵਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਤਥਾਨ੍ਤਸ੍ਸਮਤਾ ਮਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਦ੍ ਅਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯਦ੍ ਦਦਾਤਿ ਜੁਹੋਤਿ ਵਾ । ਨ ਤਜ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨ ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਞੋ ਮਾ ਕਰੋਤੁ ਕਰੋਤੁ ਵਾ
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ।
ਕਰ੍ਮਣਾਸ੍ਤਿ ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਨਾਰ੍ਥਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਾ । ਯਥਾਸ੍ਵਭਾਵਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ; ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਸ੍ ਤਤਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਞ੍ਜਰ੍ਯ ਇਵੋਪਲਾਤ੍ । ਯਾਸ਼੍ ਚੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸ ਏਵਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਯਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਕਲੀ ਉੱਗਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ।
ਸਕਲਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਸਾਵ੍ ਅਸੌ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਨ ਵਿਭਾਗਿਤਾਤ੍ਰ ਕਾਚਿਤ੍ । ਪਰਮਪੁਰੁषਪਾਵਨੈਕਰੂਪੀ ਸ ਸਦ੍ ਇਤਿ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਵਾਸੌ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਉਹ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕ ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਮਰਿਚਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ 'ਮੈਂ', ਵੱਖਰੇਪਣ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਲਵਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਲ੍ ਲਾਵਣ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦਾਦਿਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਮਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੂਣ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਲੂਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ', ਵੱਖਰੇਪਣ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮੇਕ੍ਸ਼ੋਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਾਧੁਰ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਜਗਤ੍ਤਾਦੀਤਿ ਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੰਡ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਦृषਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਠਿਨ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦਾਦਿਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਵੱਖਰੇ ਅਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼ੈਲਾਦਿਜ੍ਞਤਯਾ ਜਾਡ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਭੁਵਨਾਦੀਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਮੰਦਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਤੋਯਸ੍ਯ ਚਿਦ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਵਰ੍ਤਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਆਵਰ੍ਤਾਦ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਭੇਦਾਦ੍ਯ੍ ਆਕਾਰਿਤਾਦਿ ਚ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਲਕਣ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੁੰਮਣ, 'ਮੈਂ' ਹੋਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯ ਆਤ੍ਮਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਦਿਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਭੁਵਨਾਦੀਵ ਸਂਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਗਗਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਭਾਵਨਾਦੀਤਿ ਭਾਵਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀਪਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਗਗਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੌषਿਰ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਸ਼ਰੀਰਾਦੀਵ ਦੀਪਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਸੁੰਨਪਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ', ਮਨ ਆਦਿ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਕੁਡ੍ਯਸ੍ਯ ਨੈਰਨ੍ਤਰ੍ਯਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਬਹਿਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਦੀ ਕੰਧ ਦੀ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਸਤ੍ਤਾਯਾ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਕਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਚੇਤਨਾਦੀਤਿ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਚੇਤਨਾ ਜਾਂ ਜੀਵਨ-ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਅਵਭਾਸਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਵਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਜੀਵ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮੇਨ੍ਦੋਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਚਿਦ੍ਰਸਾਯਨਮ੍ । ਸ੍ਵਤ ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਦਿਨੋਦਿਤਮ੍
ਅੰਦਰ ਜੋ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਜੋਂ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਰਸ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਅਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਗੁਡਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਯਚ੍ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਾਦੂਦਯਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਸ੍ਵਤੋ ऽਹਨ੍ਤਾਦਿਨਾਨ੍ਤਰੇ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ 'ਮੈਂ' ਆਦਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਨੁਭਵ ਵਜੋਂ ਅਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।