ਆਤ੍ਮੇਦਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਫਾਰਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਯਾ । ਬਾਹ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵੇਨ ਸ ਚ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ, 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਬਹਿष੍ਟ੍ਵੇਨਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਨਾਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਥਾਵਿਦਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਯਂ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਬਾਹਰਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅੰਦਰਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਆਪਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਭੇਦਨਂ ਜਗਤ੍ । ਅਹਨ੍ਤਾਦੌ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਹੇ ਭੂਰਿਭਙ੍ਗਂ ਭਯਂ ਤੁ ਸਤ੍
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਸਮੇਤ, ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਪਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੰਡ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਯੌਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਕਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਨੇਵ ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਧਿਹਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਰਤਿਰ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਨ ਵਸ਼ੋ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਸਮਾਹਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਵਾ ਸ ਸਮਾਹਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸਥਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪੂਰ੍ਵਾਪਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਞ੍ ਜਾਗਤੀਰ੍ ਗਤੀਃ । ਦृष੍ਟਿष੍ਵ੍ ਏਤਾਸੁ ਹਸਤਿ ਸ ਸਮਾਹਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਣਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਖਰ ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਤ, ਵੇਖ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ 'ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਥਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੇ ਪਰੇ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਹਨ੍ਤਾ ਨ ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਨੀ ਮਯਿ । ਵੀਚਿਵृਨ੍ਦੇष੍ਵ੍ ਇਵਾਨਪ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਨਾਸ਼ੇ ਫੇਨਧਾਤਵਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਨਾ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਘਾਟ, ਤੇ ਫੇਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਭਾਗਾਦਿ ਨੋ ਮਮ । ਨ ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਤੇ ਸੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤੀਤਰੋ ਜਨਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦੀ, ਨਾ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ।
ਵ੍ਯੋਮਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਭਵਨ੍ ਸ੍ਵੇਹਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਆਚਰਤੀਹ ਯਃ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਕਾਰੇषੁ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਸ੍ ਸ ਸਨ੍
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਲੋष੍ਟਵਤ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਏਵ ਨ ਭਯਾਦ੍ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਸਵਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ—ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥੋ ऽਤਨੁਸ੍ ਤਨੁਰ੍ ਵਾਪਿ ਨਾਸਦ੍ਰੂਪੇਣ ਚੇਤ੍ਯਤੇ । ਨ ਸਦ੍ਰੂਪੇਣਾਨੁਭੂਤੋ ਜ੍ਞੇਨਾਜ੍ਞੇਨੇਵ ਤਤ੍ਤਯਾ
ਅਸਲ ਚੀਜ਼, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ; ਤੇ ਉਹ ਸੱਚੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ।
ਈਦृਸ਼ਾਸ਼ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਪਦਂ ਗਤਃ । ਤਿष੍ਠਤੂਦੇਤੁ ਵਾ ਯਾਤੁ ਮृਤਿਮ੍ ਏਤੁ ਨਿਹਨ੍ਤੁ ਵਾ
ਜੋ ਐਸਾ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਹੇ, ਉਠੇ, ਚਲੇ ਜਾਵੇ, ਮਰੇ ਜਾਂ ਮਾਰ ਦੇਵੇ—ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਵਸਤੂਤ੍ਤਮਭੋਗਾਢ੍ਯੇ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਵਾ ਜਨਾਕੁਲੇ । ਸਰ੍ਵਭੋਗੋਜ੍ਝਿਤਾਭੋਗੇ ਸੁਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਵਾ ਵਨੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।
ਉਦ੍ਦਾਮਮਰ੍ਦਲਂ ਪਾਨਤਤ੍ਪਰੋ ਵਾਪਿ ਨृਤ੍ਯਤੁ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਗਪਰਿਤ੍ਯਾਗੀ ਸ਼ਮਮ੍ ਆਯਾਤੁ ਵਾ ਗਿਰੌ
ਉਹ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ ਤੇ ਨੱਚੇ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲਵੇ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕਰ੍ਪੂਰੈਰ੍ ਵਪੁਰ੍ ਵਾ ਪਰਿਲਿਮ੍ਪਤੁ । ਜ੍ਵਾਲਾਜਟਿਲਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਨਿਪਤਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾਨਲੇ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ, ਤੇ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਲਗਾਏ, ਜਾਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।
ਪਾਪਂ ਕਰੋਤੁ ਸੁਮਹਦ੍ ਬਹਲਂ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਅਦ੍ਯੈਵ ਮृਤਿਮ੍ ਆਯਾਤੁ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਨਿਚਯੇਨ ਵਾ
ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇਕੀਆਂ ਕਰੇ; ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁੱਗਾਂ ਬਾਅਦ ਆਵੇ।
ਨਾਸੌ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਤਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕृਤਂ ਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਨਾਸੌ ਕਲਙ੍ਕਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਹੇਮ ਪਙ੍ਕਗਤਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਉਸਦੇ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਚਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਵੀ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਂਵਿਤ੍ਪੁਰੁषਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥੈਸ੍ ਸਕਲਙ੍ਕੈਃ ਕਲਙ੍ਕ੍ਯਤੇ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਵਾਸਨਾਰੂਪੈਸ਼੍ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਕਾਰਜਤੋਪਮੈਃ
ਚੇਤਨਾ 'ਮਨੁੱਖ' ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਮੋਤੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ, ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਵਸ੍ਤੁਪ੍ਰਸ਼ਮਸ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸ ਏਵਾਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ऽਨ੍ਤਃ ਕਲਙ੍ਕੋ ऽਸਤ੍ਤਯਾ ਯਤਃ
ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਠੰਢਕ ਉਸ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਦਾਗ ਝੂਠੇ ਪਣ ਕਰਕੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਵਾਸਨਾਨਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਸਂਵਿਦਾਤ੍ਮਨਃ । ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਖਦੁਃਖਾਨਿ ਜਨ੍ਮਭੂਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁਖੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਗੇਹਿਨੋ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਰ੍ ਯਥਾ । ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਭਾਵਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੌ ਤਥਾਨ੍ਤਸ੍ਸਮਤਾ ਮਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਦ੍ ਅਸ਼੍ਨਾਤਿ ਯਦ੍ ਦਦਾਤਿ ਜੁਹੋਤਿ ਵਾ । ਨ ਤਜ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨ ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਞੋ ਮਾ ਕਰੋਤੁ ਕਰੋਤੁ ਵਾ
ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ।
ਕਰ੍ਮਣਾਸ੍ਤਿ ਨ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਨਾਰ੍ਥਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਾ । ਯਥਾਸ੍ਵਭਾਵਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ; ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਾਸ੍ ਤਤਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਮਞ੍ਜਰ੍ਯ ਇਵੋਪਲਾਤ੍ । ਯਾਸ਼੍ ਚੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਤਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ ਸ ਏਵਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਯਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਕਲੀ ਉੱਗਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ।
ਸਕਲਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਸਾਵ੍ ਅਸੌ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦ੍ ਅਖਿਲਂ ਨ ਵਿਭਾਗਿਤਾਤ੍ਰ ਕਾਚਿਤ੍ । ਪਰਮਪੁਰੁषਪਾਵਨੈਕਰੂਪੀ ਸ ਸਦ੍ ਇਤਿ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਅਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵ ਵਾਸੌ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਉਹ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਕ ਰੂਪ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਮਰਿਚਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤ੍ਵਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਦਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ 'ਮੈਂ', ਵੱਖਰੇਪਣ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਲਵਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਲ੍ ਲਾਵਣ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦਾਦਿਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਮਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੂਣ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਲੂਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ', ਵੱਖਰੇਪਣ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮੇਕ੍ਸ਼ੋਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਾਧੁਰ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਭੇਦਾਦਿ ਜਗਤ੍ਤਾਦੀਤਿ ਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖੰਡ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਸੁਆਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਤੋ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਦृषਦਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਠਿਨ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦਾਦਿਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦਿਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਵੱਖਰੇ ਅਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।