ਤਨੁਵਾਸਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਃਪਦਾਯੋਦ੍ਯਤਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਅਵਾਸਨਂ ਮਨੋ ऽਕਰ੍ਤृਪਦਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਹੌਲੇ ਸੰਸਕਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਘਨਵਾਸਨਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤੁ ਚੇਤਃ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਭਾਵਨਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਪ੍ਰਦਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਾਸਨਾਸ੍ ਤਨੁਤਾਮ੍ ਨਯੇਤ੍
ਮਨ ਵਿਚ ਜਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੂੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹੀ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਦਤਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਜਗਦਾਸ੍ਥੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਵੀਤਸ਼ੋਕਭਯੈषਣਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭਵਤਿ ਯੇਨਾਤ੍ਮਾ ਸ ਸਮਾਧਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਅਤੇ ਚਾਹਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤਸਾ ਸਮ੍ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਸਭਾਵਨਾਨ੍ । ਯਥਾ ਤਿष੍ਠਸਿ ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ਼ੈਲੇ ਗृਹੇ ऽਥ ਵਾ
ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿ—ਚਾਹੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੋ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ।
ਗृਹਮ੍ ਏਵ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਹਙ੍ਕृਤਿਦੋषਾਣਾਂ ਵਿਜਨਾ ਵਨਭੂਮਯਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਹਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੀ ਇਕ ਅਕੇਲਾ ਜੰਗਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਣ੍ਯਸਦਨੇ ਤੁਲ੍ਯੇ ਸਮਾਹਿਤਮਨੋਦृਸ਼ਾਮ੍ । ਮਹਤਾਮ੍ ਇਹ ਭੂਤਾਨਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਹਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਮਹਾਭ੍ਰਸ੍ਯ ਜਨਜਾਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਨਗਰਾਣ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਵਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਵਨਿਪਾਤ੍ਮਜ
ਪ੍ਰਿੰਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਠੰਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਵृਤ੍ਤਿਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਮਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਜਨਾਨਿ ਵਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਨਗਰਾਣਿ ਮਹਾਲੋਕਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪਰਵੀਰਹਨ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵੀ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬਹਾਦਰ ਵੈਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਭ੍ਰਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸੁषੁਪ੍ਤਤਾਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵਪਦਾਤੀਤਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਮਕਂ ਚ ਵਾ । ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਸਮਾਹਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਾਤ੍ਮਨਾ ਸਦੈਵੇਦਂ ਜਗਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨੋ ਮਨਃ । ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਥੈਵਾਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਜਨੇਸ਼੍ਵਰ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।
ਯਥਾ ਵਿਪਿਨਗਾ ਲੋਕਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਤ੍ਸਮਾਃ । ਅਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਤਥਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਮੋ ऽਪਿ ਵਿਪਿਨੋਪਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਪ੍ਤੋ ਬੁਦ੍ਧੋ ਵ੍ਰਜਨ੍ ਪਠਨ੍ । ਪੁਰਂ ਜਨਪਦਂ ਗ੍ਰਾਮਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ—ਸੁੱਤੇ, ਜਾਗਦੇ, ਤੁਰਦੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ—ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸਰ੍ਵਥਾਨੁਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਭੂਤਾਕੁਲਮ੍ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੱਚੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖਾਲੀ ਜਿਹਾ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾਯਾਂ ਤੁ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਜਗਤ੍ । ਵਿਜ੍ਵਰਾਣਾਮ੍ ਇਵ ਨृਣਾਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆ ਜੀਵਿਤਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰਲੀ ਠੰਡਕ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਠੰਡਕ ਜੀਵਨ ਰਹਿਣ ਤਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਤृष੍ਣੋਪਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਦਾਵਦਾਹਮਯਂ ਜਗਤ੍ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਦ੍ ਬਹਿਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਿਆਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਾਹਰ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਯੌਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਅਨ੍ਤਃਕਰਣਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭਾਗਾ ਬਹਿਰ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਖਾਲੀ ਥਾਂ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ — ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੱਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਵਟਧਾਨਾਵਟ ਇਵ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਤਦ੍ ਬਹਿਰ੍ ਭਾਸਤੇ ਭਾਸ੍ਵਦ੍ ਵਿਕਸਤ੍ਪੁष੍ਪਗਨ੍ਧਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਫਲ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵਂ ਨ ਚਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਕਚਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤਥ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿਚ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੋਦਰਂ ਭਾਤਿ ਬਹਿष੍ਟ੍ਵੇਨ ਜਗਤ੍ਤਯਾ । ਕਰ੍ਪੂਰਮ੍ ਇਵ ਗਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਕੋਚਿ ਪ੍ਰਵਿਕਾਸਿ ਚ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸਲ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਪੂਰ ਆਪਣੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਕਦੇ ਇਕੱਠੀ, ਕਦੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੇਦਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਫਾਰਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਵੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਯਾ । ਬਾਹ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵੇਨ ਸ ਚ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਸਦ੍ਵਿਭੁਃ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਾਂਗ, 'ਮੈਂ' ਦੇ ਭਾਵ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਨਾ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਬਹਿष੍ਟ੍ਵੇਨਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਬਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਨਾਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਥਾਵਿਦਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਯਂ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਬਾਹਰਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅੰਦਰਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਆਪਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨੋ ऽਭੇਦਨਂ ਜਗਤ੍ । ਅਹਨ੍ਤਾਦੌ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਹੇ ਭੂਰਿਭਙ੍ਗਂ ਭਯਂ ਤੁ ਸਤ੍
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਸਮੇਤ, ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਪਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੰਡ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਯੌਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਂ ਪਰ੍ਵਤਾਸ੍ ਸਰਿਤੋ ਦਿਸ਼ਃ । ਕਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਨੇਵ ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਧਿਹਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਰਤਿਰ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਨ ਵਸ਼ੋ ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸ ਸਮਾਹਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੁਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਵਾ ਸ ਸਮਾਹਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸਥਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪੂਰ੍ਵਾਪਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਞ੍ ਜਾਗਤੀਰ੍ ਗਤੀਃ । ਦृष੍ਟਿष੍ਵ੍ ਏਤਾਸੁ ਹਸਤਿ ਸ ਸਮਾਹਿਤ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਣਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਖਰ ਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਤ, ਵੇਖ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ 'ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਥਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮੇ ਪਰੇ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਹਨ੍ਤਾ ਨ ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਨੀ ਮਯਿ । ਵੀਚਿਵृਨ੍ਦੇष੍ਵ੍ ਇਵਾਨਪ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਨਾਸ਼ੇ ਫੇਨਧਾਤਵਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਨਾ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਘਾਟ, ਤੇ ਫੇਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਹਨ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਿਭਾਗਾਦਿ ਨੋ ਮਮ । ਨ ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਤੇ ਸੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤੀਤਰੋ ਜਨਃ
ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦੀ, ਨਾ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੇਤਨ ਤੇ ਅਚੇਤਨ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ।
ਵ੍ਯੋਮਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਭਵਨ੍ ਸ੍ਵੇਹਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਆਚਰਤੀਹ ਯਃ । ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਕਾਰੇषੁ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਸ੍ ਸ ਸਨ੍
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਹੈ।