ਅਨਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਿਤਾਦ੍ ਅਪਿ ਪੌਰੁषਾਤ੍ । ਅਨਰ੍ਥਕਰ੍ਤੁਰ੍ ਬਲਵਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ੍ਵਪੌਰੁषਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਮਝੋ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਯਤਨ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਪਰਂ ਪੌਰੁषਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਦਨ੍ਤੈਰ੍ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਚੂਰ੍ਣਯਨ੍ । ਸ਼ੁਭੇਨਾਸ਼ੁਭਮ੍ ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਪੌਰੁषਂ ਜਯੇਤ੍
ਉੱਚੇ ਯਤਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੰਦ ਨਾਲ ਦੰਦ ਰਗੜ ਕੇ, ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਮਾੜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਃ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੋ ऽਸੌ ਮਾਂ ਨਿਯੋਜਯਤੀਤਿ ਧੀਃ । ਬਲਾਦ੍ ਅਧਸ੍ਪਦੀਕਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਅਧਿਕਾ ਨ ਸਾ
ਪਿਛਲੇ ਯਤਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੋਚ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦਾ ਕਰਮ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਯਤਿਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਪੌਰੁषਮ੍ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਪੌਰੁषਂ ਯਾਵਦ੍ ਅਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਿਛਲਾ ਮਾੜਾ ਯਤਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਦੋषਸ਼੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਦੇਹਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੋ ऽਦ੍ਯਤਨੈਰ੍ ਗੁਣੈਃ । ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਤ੍ਰ ਹ੍ਯਸ੍ਤਨਸ੍ਯ ਦੋषਸ੍ਯਾਦ੍ਯਗੁਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ, ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਅੱਜ ਦੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਲ ਦੀ ਗਲਤੀ ਅੱਜ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ਦੈਵਮ੍ ਅਧਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਯਾ ਧਿਯਾ । ਸਂਸਾਰੋਤ੍ਤਰਣਂ ਭੂਤ੍ਯੈ ਯਤੇਤਾਧਾਤੁਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਝੂਠੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਅਨੁਦ੍ਯੋਗੈਸ੍ ਸਾਮ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਗਰ੍ਦਭੈਃ । ਉਦ੍ਯੋਗਸ੍ ਤੁ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਲੋਕਦ੍ਵਿਤਯਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਆਲਸੀ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਗਧਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰਕੁਹਰਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਯਂ ਬਲਾਤ੍ । ਪੌਰੁषਂ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਹਰਿਣੇਵਾਰਿਪਞ੍ਜਰਾਤ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵੇਕ੍ਸ਼ੇਤ ਨਰਸ਼੍ ਚਰਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸਨ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ਪਸ਼ੁਭਿਸ੍ ਤੁਲ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ਸਤ੍ਪੁਰੁषੋਚਿਤਮ੍
ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਲਣ-ਚਲਣ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗੂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਪਣਾਵੇ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਨ੍ਤਾਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕਲਿਲਂ ਕੋਮਲਂ ਗृਹੇ । ਵ੍ਰਣੇ ਕੀਟ ਇਵਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਵਯਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍
ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦਲੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੌਜ ਮਸਤਿ ਨਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਰਾਖ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸ਼ੁਭੇਨ ਪੌਰੁषੇਣਾਸ਼ੁ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍ । ਅਸ਼ੁਭੇਨਾਸ਼ੁਭਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੈਵਂ ਨਾਮ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਚੰਗੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਫਲ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾੜਾ ਫਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 'ਕਿਸਮਤ' ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦृष੍ਟਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਯੋ ऽਨੁਮਾਨਮਨਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ । ਸ੍ਵਭੁਜਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਇਮੌ ਸਰ੍ਪਾਵ੍ ਇਤਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਲਾਯਤਾਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ ਛੱਡ ਕੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦੋ ਸੱਪ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੈਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਰਯਤਿ ਮਾਮ੍ ਇਤਿ ਮੁਗ੍ਧਧਿਯਾਂ ਮੁਖਮ੍ । ਅਦृष੍ਟਸ਼੍ਰੇष੍ਠਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
'ਕਿਸਮਤ ਮੈਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ' ਇਹ ਗੱਲ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਣਦੇਖੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਵਜ੍ਹਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨੇਨ ਵਿਵੇਕਂ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮਯਾਰ੍ਥਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਯੇਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸਮਝ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ।
ਚਿਤ੍ਤੇ ਚਿਨ੍ਤਯਤਾਮ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਿਜੇਹਿਤੈਃ । ਅਸਂਸਾਧਯਤਾਮ੍ ਏਵ ਮੂਢਾਨਾਂ ਧਿਗ੍ ਦੁਰੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰ ਉਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਲਤ ਰਾਹ ਚੁਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਹਨ।
ਪੌਰੁषਂ ਚ ਨ ਚਾਨਨ੍ਤਂ ਨ ਯਨ੍ ਨਾਮਾਭਿਵਾਞ੍ਛ੍ਯਤੇ । ਨ ਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਮਹਤਾ ਤੈਲਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ऽਸ਼੍ਮਨਃ
ਇਨਸਾਨੀ ਜਤਨ ਬੇਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਚਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰੀਏ, ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾ ਘਟਃ ਪਰਿਮਿਤੋ ਯਥਾ ਪਰਿਮਿਤਃ ਪਟਃ । ਨਿਯਤਃ ਪਰਿਮਾਣਸ੍ਥਃ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਸ੍ ਤਥੈਵ ਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਕਪੜਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ, ਇਨਸਾਨੀ ਜਤਨ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਤ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਤ੍ਸਙ੍ਗਸਮਾਚਾਰੈਰ੍ ਨਿਜਂ ਫਲਮ੍ । ਦਦਾਤੀਤਿ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਥਾਨਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਇਨਸਾਨੀ ਜਤਨ ਦਾ ਫਲ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਹੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪੌਰੁषਸ੍ਯੈਤਦ੍ ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ ਨਰਃ । ਯਾਤਿ ਨਿष੍ਫਲਯਤ੍ਨਤ੍ਵਂ ਨ ਕਦਾਚਨ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਨਸਾਨੀ ਜਤਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਦੈਨ੍ਯਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਪੌਰੁषੇਣੈਵ ਯਤ੍ਨੇਨ ਯਾਤਾ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤੁਲ੍ਯਤਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਦੁੱਖ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਏ ਰਹੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆ ਬਾਲ੍ਯਾਚ੍ ਚੈਵਮ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮਾਦਿਭਿਃ । ਗੁਣੈਃ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨੇਨ ਸ੍ਵੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹਿ ਤੈਃ
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ, ਧਰਮਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤੋ ਦृष੍ਟਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਕृਤਮ੍ । ਦੈਵੋਤ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਹਤਾਸ੍ ਤੇ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੀ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੀ, ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਘਟੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਲਸ੍ਯਂ ਯਦਿ ਨ ਭਵੇਜ੍ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਃ ਕੋ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਹੁਧਨਿਕੋ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤੋ ਵਾ । ਆਲਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਯਮ੍ ਅਵਨਿਸ੍ ਸਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਨਰਪਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ ਚ ਨਿਰ੍ਧਨੈਸ਼੍ ਚ
ਜੇ ਆਲਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਮੁਸੀਬਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ? ਫਿਰ ਹਰ ਕੋਈ ਦੌਲਤਮੰਦ ਜਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਆਲਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਬਾਲ੍ਯੇ ਗਤੇ ऽਵਿਰਤਕਲ੍ਪਿਤਕੇਲਿਲੋਲੇ ਪੌਗਣ੍ਡਮਣ੍ਡਨਵਯਃਪ੍ਰਭृਤਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ । ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਮੈਃ ਪਦਪਦਾਰ੍ਥਵਿਬੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ ਨਰਸ੍ ਸ੍ਵਗੁਣਦੋषਵਿਚਾਰਣਾਨਿ
ਜਦੋਂ ਬਚਪਨ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੇ ਔਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ; ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸਭਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਚਾਨਣ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਆ ਗਈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪੌਰੁषਂ ਦੈਵਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰੋਜ੍ਝ੍ਯ ਦੂਰਤਃ । ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਜੀਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਾਰਯੇਦ੍ ਬਲਾਤ੍
ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੂਰ ਛੱਡ ਦੇ। ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਧਰਮਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭਵੇਦ੍ ਆਸ਼ੁ ਫਲਂ ਤਥਾ । ਇਤਿ ਪੌਰੁषਮ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਦੈਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ ਏਵ ਵਃ
ਜਿੰਨਾ ਵੱਧ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜਲਦੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ।
ਦੁਃਖਾਦ੍ ਯਥਾ ਦੁਃਖਕਾਲੇ ਹਾ ਕष੍ਟਮ੍ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਹਾਕष੍ਟਸ਼ਬ੍ਦਪਰ੍ਯਾਯਸ੍ ਤਥਾ ਹਾ ਦੈਵਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਆਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਹੈ!', ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਕਿਸਮਤ' ਵੀ ਸਿਰਫ 'ਹਾਏ!' ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਵਕਰ੍ਮੇਤਰਾਕਾਰਂ ਦੈਵਂ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਬਾਲਃ ਪ੍ਰਬਲਪੁਂਸੇਵ ਤਜ੍ ਜੇਤੁਮ੍ ਇਹ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ
ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸਮਤ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਤਾਕਤਵਰ ਆਦਮੀ ਅੱਗੇ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੋ ਦੁष੍ਟ ਆਚਾਰ ਆਚਾਰੇਣਾਦ੍ਯ ਚਾਰੁਣਾ । ਯਥਾਸ਼ੁ ਸ਼ੁਭਤਾਂ ਯਾਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਕੁਕृਤਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਮਾੜਾ ਚਲਣ, ਅੱਜ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਵੀ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।