ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਮਨਃ । ਰਤਿਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਭੋਗੌਘੇ ਦृष੍ਟਸ੍ਵਰ੍ਗ ਇਵਾਵਨੌ
ਚਾਹੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰਸ-ਵਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ 'ਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਜੰਨਤ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਾ ਗਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਤਚ੍ ਛ੍ਰੇਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਪ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਭੂਯੋ ਜਾਯਤੇ ਸ਼੍ਰਮਃ
ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਹ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ, ਸਦਾ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ; ਜਿਹੜਾ ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਾਧਵਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਦृष੍ਟਿਮ੍ ਇਮਾਂ ਪੁਨਃ । ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਖਦਿਰੋਦ੍ਯਾਨਂ ਲਬ੍ਧਚੈਤ੍ਰਰਥਾ ਇਵ
ਉਹ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਮੁੜ ਇਸ ਦੇਖਣ-ਦੇਖੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜੇ ਚੈਤਰਰਥ ਪਾ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਪਹਾੜੀ ਬਾਗ 'ਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਤਾਂ ਮਹਾਨਨ੍ਦਪਦਵੀਂ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਦृਸ਼੍ਯਂ ਨ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਜਾਨੋ ਦੀਨਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਚੇਤਸ੍ ਤਤ੍ਪਦਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਕਦਰ੍ਥਾਦ੍ ਬੋਧਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਥ ਵਾਨਘ
ਮਨ, ਉਸ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਕੇ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਦਿੱਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਦੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਉਦ੍ਦਾਲਕੋ ऽਥ षਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ ਦੂਰੋਤ੍ਸਾਰਿਤਸਿਦ੍ਧਭੂਃ । ਉषਿਤ੍ਵੋਨ੍ਮਿषਤੋ ऽਮ੍ਭੋਦਕੋਸ਼ਾਦ੍ ਅਰ੍ਕੋ ਮਧਾਵ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਉੱਦਾਲਕ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤਕ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਸਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੈਟ ਤੋਂ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਪੁਨਃ ਪਰਮਤੇਜਸਃ । ਪ੍ਰਣਾਮਲਾਲਸਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਵਪੁਰ੍ਧਰਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੀ ਚਕਤੀ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਸਨ।
ਰਮਣੀਰ੍ ਗੌਰਮਨ੍ਦਾਰਰੇਣ੍ਵਭ੍ਰਾਮਲਚਾਮਰਾਃ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਪਤਾਕਾਪਟਲਾ ਦ੍ਯੁਵਿਮਾਨਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਚਾਨਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫੈਦ ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਰੇਣੂਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਮਰਾਂ ਸਨ, ਉਡਦੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਤੇ ਇੱਕ-ਪਿੱਛੇ-ਇੱਕ ਅਸਮਾਨੀ ਰਥਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੀ।
ਅਸ੍ਮਦਾਦੀਨ੍ ਮੁਨੀਨ੍ ਦਰ੍ਭਪਵਿਤ੍ਰਾਙ੍ਕਕਰਾਮ੍ਬੁਜਾਨ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀਭਿਰ੍ ਵਲਿਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਪਤੀਨ੍ ਅਪਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਸੀ; ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।
ਤੇ ਤਮ੍ ਊਚੁਰ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਲਕਮੁਨਿਂ ਤਦਾ । ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਪ੍ਰਣਾਮਾਨ੍ ਨੋ ਭਗਵਨ੍ਨ੍ ਅਵਲੋਕਯ
ਉਹ ਲੋਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਦਾਲਕ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: 'ਸਾਡੇ ਵੰਦਨ ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਭਗਵਾਨ, ਸਾਡੀ ਨਮਸਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।'
ਆਰੁਹ੍ਯੇਮਂ ਵਿਮਾਨਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਹਿ ਤ੍ਰੈਵਿष੍ਟਪਂ ਪੁਰਂ । ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਏਵ ਹਿ ਸੀਮਾਨ੍ਤੋ ਜਗਤ੍ਸਮ੍ਭੋਗਸਮ੍ਪਦਾਮ੍
ਇਸ ਅਸਮਾਨੀ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੋ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਆਓ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਰਗ ਹੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹੱਦ ਹੈ।
ਆਕਲ੍ਪਮ੍ ਉਚਿਤਾਨ੍ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਭੋਗਾਨ੍ ਅਭਿਮਤਾਨ੍ ਵਿਭੋ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿਫਲਭੋਗਾਰ੍ਥਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੇषਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਓ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਣੇ ਹਨ। ਆਖਰ, ਸਾਰੇ ਤਪਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰਗ ਵਰਗੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਰਚਾਮਰਧਾਰਿਣ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਵਰਾਙ੍ਗਨਾਃ । ਪਸ਼੍ਯੇਮਾਸ੍ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਉਪਾਸੀਨਾਃ ਕਰਿਣ੍ਯਃ ਕਰਿਣਂ ਯਥਾ
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ ਹਾਂ, ਗਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਤੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੀਆਂ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਦਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਯੋਸ੍ ਸਾਰਃ ਕਾਮਸਾਰਾਸ਼੍ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾਃ । ਵਸਨ੍ਤ ਇਵ ਮਞ੍ਜਰ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗ ਏਵ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾਃ
ਇੱਛਾ ਹੀ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਛਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ, ਵਸੰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਂ ਕਥਯਤਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਅਤਿਥੀਨ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਮੁਨਿਃ । ਪਰਿਪੂਜ੍ਯ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮ੍ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਗਤਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁਨੀ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਟਿਕਿਆ।
ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਯਾਜ ਤਾਂ ਵਿਭੂਤਿਂ ਸ ਧੀਰਧੀਃ । ਭੋਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵ੍ਰਜਤੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰਪਰੋ ऽਭਵਤ੍
ਉਸ ਧੀਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, 'ਓ ਸਿਧਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ,' ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਅਥ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤਂ ਭੋਗੇष੍ਵ੍ ਅਰਤਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਤਮ੍ ਉਪਾਸ੍ਯ ਯਯੁਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਾ ਦਿਨੈਃ ਕਤਿਪਯੈਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਧਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਸ ਚ ਮੁਨਿਰ੍ ਵਿਜਹਾਰ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । ਯਾਵਦਿਚ੍ਛਂ ਵਨਾਨ੍ਤੇषੁ ਮੁਨੀਨਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਚ
ਉਹ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਮੁਨੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਕੈਲਾਸਹਿਮਵਦ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸਾਨੁषੁ । ਦ੍ਵੀਪੋਪਵਨਦਿਕ੍ਕੁਞ੍ਜਜਙ੍ਗਲਾਰਣ੍ਯਭੂਮਿषੁ
ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਕੈਲਾਸ, ਹਿਮਵਤ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ, ਟਾਪੂਆਂ, ਬਾਗਾਂ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਝਾੜੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅਰਣ ਭੂਮੀਆਂ ਵਿੱਚ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਦ ਉਦ੍ਦਾਲਕੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਗੁਹਾਸੁ ਗਿਰਿਕੁਕ੍ਸ਼ੀਣਾਂ ਨ੍ਯਵਸਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਲੀਲਯਾ
ਉਦਾਲਕ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਅਹ੍ਨਾ ਮਾਸੇਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵਤ੍ਸਰੇਣ ਚ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵਤ੍ਸਰੌਘੇਨ ਧ੍ਯਾਨਾਸਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਬੁਧ੍ਯਤ
ਕਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਕਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਸੀ।
ਉਦ੍ਦਾਲਕਸ੍ ਤਦ੍ ਆਰਭ੍ਯ ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਸੁਸਮਾਹਿਤ ਏਵਾਸੀਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਕਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਃ
ਉਦਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਰੱਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਸਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਕਘਨਾਭ੍ਯਾਸਾਨ੍ ਮਹਾਚਿਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਸਃ । ਦृਸ਼੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਰਵਿਵਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਆਯਾਨ੍ ਨ ਚੋਦਯਮ੍
ਚਿੱਤ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ; ਇਸ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਨਾ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਨਾ ਉੱਗਿਆ।
ਸਮਪਰਪਦਲਾਭਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਚੇਤਾ ਦਲਿਤਜਨਨਪਾਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸਨ੍ਦੇਹਦੋਲਃ । ਸ਼ਰਦਿ ਖਮ੍ ਇਵ ਕਾਨ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਤਤਂ ਚੋਰ੍ਜਿਤਂ ਚ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ ਅਮਲਮ੍ ਅਲੇਖਂ ਤਤ੍ ਵਪੁਸ੍ ਸ੍ਵਂ ਬਭਾਰ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਉੱਚੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੀ ਡੋਲਣ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ—ਵਿਆਪਕ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸਾਫ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ—ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਦਿਨੈਕਾਰ੍ਕ ਮਤ੍ਸਂਸ਼ਯਤृਣਾਨਲ । ਅਜ੍ਞਾਨਦਾਹਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੋ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਈਸ਼ ਕਿਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਵਜੂਦ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਾਰ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਨ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅੱਗ ਮੇਰੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਦੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਚੰਦ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਜਲਨ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਯਦਾ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਭਾਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਭਾਵਨਾਤ੍ । ਚਿਤ੍ਸਾਮਾਨ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਤਾ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੱਤ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਰੂਪ ਹੀ ਵਜੂਦ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੂਨਂ ਚੇਤ੍ਯਾਂਸ਼ਰਹਿਤਾ ਚਿਦ੍ ਯਦਾਤ੍ਮਨਿ ਲੀਯਤੇ । ਅਸਦ੍ਰੂਪਵਦ੍ ਅਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਤਾ ਤਦਾ
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਵਜੂਦ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਅਸੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦृਸ਼੍ਯਾਨਿ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਵੇਦਨਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਰੂਪਾਭਂ ਭਾਵ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਮਤਾ ਤਦਾ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ-ਪਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਰਤ-ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹੀ ਹੈ ਸਮਤਾ।
ਕੂਰ੍ਮਾਙ੍ਗਾਨੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਾਨਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਭਾਵਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਦਾ ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਤਾ ਤਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਕਛੂਆ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹਸਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਏषਾ ਹਿ ਪਰਮਾ ਸਦੇਹਾਦੇਹਯੋਸ੍ ਸਦਾ । ਮੁਕ੍ਤਯੋਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਪਦੋਪਮਾ
ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਥੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।