ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਵਸਾਯਮ੍ ਉਪਾਦਦੇ । ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਸ੍ਵਚ੍ਛਤਾਂ ਨੇਤੁਂ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲ ਇਵਾਮਲਃ
ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਸਮਾਧੀ ਲਈ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਾਫ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਨ੍ਤਵਾਤਹਰਿਣਮ੍ ਆਸ਼ਾਦਿਗ੍ਗਣਗਾਮਿਨਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਾ ਹृਦਯਂ ਨਿਨ੍ਯੇ ਦੂਰਾਦ੍ ਰਜ੍ਜ੍ਵੇਵ ਕੀਲਕਮ੍
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸਾ ਦੂਰੋਂ ਕੀਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਾਵਮਾਨਮ੍ ਅਧੋ ਮਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਆਬਿਲਮ੍ ਆਕੁਲਮ੍ । ਬਲਾਤ੍ ਸਂਰੋਧਯਾਮ੍ ਆਸ ਸੇਤੁਰ੍ ਜਲਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੱਤ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਵਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਪੱਲਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਮੀਮਿਲਦ੍ ਦृਸ਼ਾਵ੍ ਅਰ੍ਧਂ ਪਰਿਪਕ੍ਸ਼੍ਮਲਪਕ੍ਸ਼੍ਮਕੇ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਰਾਮਧੁਪੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜੇ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਧ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ, ਪਲਕਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬਿਨਾ ਹਿਲੇ-ਡੁਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਮਲ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਹੋਣ।
ਸੋਮ੍ਯਤਾਮ੍ ਅਨਯਨ੍ ਮੌਨੀ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਜਵਂ ਮੁਖੇ । ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ ਸਮਯੋ ਯਥਾ
ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ 'ਚ ਨਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਤਿਲੇਭ੍ਯ ਇਵ ਤੈਲਾਨਿ ਪृਥਕ੍ ਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਃ ਕੂਰ੍ਮੋ ऽਙ੍ਗਾਨੀਵ ਗੋਪਯਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਅ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਟਾ ਲਿਆ, ਕਛੂਆ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਜਹੌ ਦੂਰੇ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਅਰੀਨ੍ । ਸਹਸਾ ਕੁਣ੍ਡਕਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਮਣਿਰ੍ ਦੂਰਂ ਤ੍ਵਿषੋ ਯਥਾ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਣਕਾ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਲੀਨਾਨ੍ ਆਨ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ ਚਕ੍ਰੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਉਜ੍ਝਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ । ਰਸਾਨ੍ ਵਿਟਪਕੋਸ਼ਸ੍ਥਾਨ੍ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍ष ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਬਾਹਰਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਰਸ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਰੋਧ ਗੁਦਸਙ੍ਕੋਚਾਨ੍ ਨਵਦ੍ਵਾਰਾਨਿਲਾਨ੍ ਅਥ । ਮੁਖਸਂਸ੍ਥਗਨਾਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਰਨ੍ਧ੍ਰਕੋਸ਼ਾਨ੍ ਇਵੇਤਰਾਨ੍
ਫਿਰ, ਪਿਛਲੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸਿਕੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਟਕੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰੰਦਰੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਰਤ੍ਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਢ੍ਯਾਂ ਸ੍ਪष੍ਟਾਂ ਕੁਸੁਮਲਾਞ੍ਛਿਤਾਮ੍ । ਦਧਾਰ ਕਨ੍ਧਰਾਂ ਧੀਰਾਂ ਮੇਰੁਸ਼੍ ਸ਼ृਙ੍ਗਸ਼ਿਖਾਮ੍ ਇਵ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਆਤਮ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਸੀ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ।
ਦਧਾਰ ਹृਦਯਾਕਾਸ਼ੇ ਮਨਸ੍ ਸਂਯਮਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਖਾਤ ਇਵੋਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਗਜਂ ਯੁਕ੍ਤਿਵਸ਼ੀਕृਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰ ਕੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ।
ਸ਼ਰਨ੍ਨਭੋਵਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲਾਮ੍ ਅਤਿਸੋਮ੍ਯਤਾਮ੍ । ਜਹਾਰ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਬ੍ਧੇਰ੍ ਮੇਰੋਸ਼੍ ਚਾਤਰਲਾਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਨਰਮ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲਈ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੰਚਲ ਚਮਕ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ।
ਦੁਧਾਵਾਥ ਵਿਕਲ੍ਪੌਘਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਮ੍ ਉਪੇਯੁषਃ । ਪੁਰਃਪਰਿਸ੍ਫੁਰਦ੍ਰੂਪਾਨ੍ ਮषਕਾਨ੍ ਇਵ ਮਾਰੁਤਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਗਚ੍ਛਤੋ ਯਥਾਕਾਮਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਨ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਚ੍ਛਿਨਨ੍ ਮਨਸਾ ਸ਼ੂਰਃ ਖਡ੍ਗੇਨੇਵ ਰਣੇ ਸ਼ਰਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅਟੁੱਟ ਮਨ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧਣ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਕਲ੍ਪੌਘੇ ਪਰਾਲੂਨੇ ਸੋ ऽਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਧृਦਯਾਮ੍ਬਰੇ । ਤਮਸ਼੍ ਛਨ੍ਨਵਿਵੇਕਾਰ੍ਕਂ ਲੋਲਕਜ੍ਜਲਮੇਚਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਦਿਲ ਦੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅੰਧਕਾਰ ਨੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਦੀਵੇ ਦੀ ਕਾਲੀ ਰਾਖ।
ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਸਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਵਿਵਸ੍ਵਤਾ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨੋਦਿਤੇਨਾਸ਼ੁ ਪਵਨੇਨੇਵ ਕਜ੍ਜਲਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਮਸ੍ਯ੍ ਉਪਰਤੇ ਕਾਨ੍ਤਂ ਤੇਜਃਪੁਞ੍ਜਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ । ਸ਼ਾਰ੍ਵਰੇ ਤਿਮਿਰੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ ਸਾਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਚਮਕ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਝੰਡਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਤਂ ਲੁਲਾਵ ਸ੍ਥਲਾਬ੍ਜਾਨਾਂ ਵਨਂ ਬਾਲ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਃ । ਅਪਿਬਚ੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਸृਕ੍ਪੂਰਂ ਵੇਤਾਲ ਇਵ ਵੇਗਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਹੂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਪੀ ਲਈ।
ਤੇਜਸ੍ਯ੍ ਉਪਰਤੇ ਤਸ੍ਯ ਘੂਰ੍ਣਮਾਨਂ ਮਨੋ ਮੁਨੇਃ । ਨਿਸ਼ਾਬ੍ਜਵਦ੍ ਅਗਾਨ੍ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਲੋਲਂ ਕ੍ਸ਼ੀਵਵਦ੍ ਏਵ ਵਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਮਕ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਮਨ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਤ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਥਿਰ-ਥਿਰਾਉਂਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ, ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਮੇਘਮਾਲਾਂ ਇਵ ਮਰੁਦ੍ ਬਾਲੋ ਨੀਲਾਬ੍ਜਿਨੀਮ੍ ਇਵ । ਯਾਮਿਨੀਮ੍ ਇਵ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਂਸ਼ੁਸ੍ ਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਲੁਲਾਵ ਸਃ
ਉਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਿੱਖੀ ਧੁੱਪ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਦ੍ਰਾਵ੍ਯੁਪਸ਼ਮੇ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਨ੍ ਮਨਃ । ਵ੍ਯੋਮ ਸ਼੍ਯਾਮਲਦृਗ੍ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਨਭਸੀਵ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਦ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਰ।
ਪਯੋਦ ਇਵ ਤਾਪਿਞ੍ਛਂ ਨੀਹਾਰਮ੍ ਇਵ ਮਾਰੁਤਃ । ਤਮੋ ਦੀਪ ਇਵਾਚ੍ਛਾਤ੍ਮਾ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਮਮਾਰ੍ਜ ਸਃ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੀਵਾ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਤੀ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵ੍ਯੋਮਸਂਵਿਦਿ ਭਗ੍ਨਾਯਾਂ ਮੂਢਂ ਤਸ੍ਯਾਭਵਨ੍ ਮਨਃ । ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਲੀਨਾਯਾਂ ਮੈਰੇਯਮਦਵਾਨ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਮੁੱਕਣ 'ਤੇ ਮਨ ਮੈਰਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੋਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏष ਮਨਸਸ੍ ਤਂ ਮਮਾਰ੍ਜ ਮਹਾਸ਼ਯਃ । ਯਾਮਿਨੀਜਨਿਤਂ ਜਾਡ੍ਯਂ ਭੁਵਨਾਦ੍ ਇਵ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦੀ ਸੁਸਤਤਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤੇਜਸ੍ਤਮੋਨਿਦ੍ਰਾਮੋਹਾਦਿਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਰਾਮ ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਫਿਰ, ਚਮਕ, ਹਨੇਰਾ, ਨੀਂਦ ਤੇ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਕ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਆਰਾਮ ਕਰ ਗਿਆ।
ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਪਾਤਾਙ੍ਗਸਂਵਿਦਂ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀਮ੍ । ਸੇਤੁਰੁਦ੍ਧਂ ਸਰੋਵਾਰਿ ਪ੍ਰਤੀਪਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਪਦਮ੍
ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰੂਪ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਪਾਣੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਜਲ-ਸਰੋਤ 'ਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਰਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਵਸ਼ਾਤ੍ ਸ੍ਵਦਨਾਚ੍ ਚ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਃ । ਤਤਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਯਤਾਮ੍ ਆਗਾਦ੍ ਧੇਮ ਨੂਪੁਰਤਾਮ੍ ਇਵ
ਲੰਮੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਨੂਪੁਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮ੍ ਅਥ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤਂ ਗਤਂ । ਅਨ੍ਯਦ੍ ਏਵ ਬਭੂਵਾਸ਼ੁ ਪਙ੍ਕਃ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਥਿਤਾਵ੍ ਇਵ
ਫਿਰ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਸੁੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਟਕਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਦੋ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚਿਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਾ ਚਿਤ੍ਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਅਥਾਯਯੌ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਵੀਚ੍ਯਾਦਿਭੇਦੇ ऽਬ੍ਧੌ ਵਾਰ੍ਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਇਵੈਕਧੀਃ
ਜਦੋਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਸੁੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਸਰਵਜਨ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ; ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖਰੇਪਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਇਕਸਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਕ੍ਤਭੂਤੌਘਮਨਨਂ ਤਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਂ ਬृਹਤ੍ । ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਤਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸੋ ऽਭਵਦ੍ ਬੋਧਿਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੁੱਚੀ ਚੇਤਨਾ-ਅਕਾਸ਼ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।