ਏਵਂ ਮਿਥੋ ਦੁਃਖਦਯੋਸ਼੍ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਃ ਕਸ੍ ਸੁਖਾਗਮਃ । ਏਤਯੋਰ੍ ਦੇਹਮਨਸੋਰ੍ ਜਾਤ੍ਯੈਵਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਵਿਦ੍ਧਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਦੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਬਾਂਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਦੇਹੋ ਦੁਃਖਭਾਜਨਮ੍ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੋਤ੍ਕਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੇਹੋ ऽਪਿ ਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਤਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮਨ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨष੍ਟਂ ਨष੍ਟਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਦਮ੍ ਆਪਦਾਮ੍ । ਅਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮਵਿਵੇਕੇਨ ਮਨਸਾਸ਼ੁ ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ
ਸਰੀਰ ਜਦੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਬੇਸਕੂਨੀਆਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰੇ ਹਿ ਮਿਥਃ ਪੀਵਰਤਾਂ ਗਤੇ । ਜਡਰੂਪੇ ਹਿ ਵਰ੍षਾਸੁ ਪਯੋਦਸਰਸੀ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਸੂਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਿਥੋ ਦੁਃਖਾਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਏਕਰੂਪੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੇ ਸਾਰ੍ਧਂ ਲੋਕੇ ਵਾਯ੍ਵਨਲਾਵ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਿਣਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਣੋ ਦੇਹ ਆ ਮੂਲਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਤਰੁਰ੍ ਇਵ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜੜ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਸੌਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਮਨਸਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੇਹਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਸਨਃ । ਮਨੋ ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੇਹੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਪਯੇਨ੍ ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਸਰੀਰ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ ਤੇ ਮਨ ਬਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਂ ਤृष੍ਣਾਲਤਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੋਵਨਮ੍ । ਵਿਤਤਾਮ੍ ਭੁਵਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਵਿਹਰਾਮਿ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਮਮ ਮਨ੍ਯੇ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਦ੍ਵਾਸਨਾਜਾਲਂ ਪ੍ਰਾਵृਡਨ੍ਤ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਵੀ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਧਾਤੂਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ऽਯਂ ਦੇਹਨਾਮਾ ਵਪੁਰ੍ ਮਮ । ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇ ਮਨਸਿ ਗਲਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੁ
ਇਹ ਜੋ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਆਪੇ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਯਦਰ੍ਥਂ ਕਿਲ ਭੋਗਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਵਾਞ੍ਛ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਕਲੇਵਰਮ੍ । ਨ ਮੇ ਨਾਪਿ ਚ ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਕੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸੁਖਲਵੇਨ ਮੇ
ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸੁਖ-ਮੌਜ ਲਈ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਵੀ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਨਾਹਂ ਦੇਹ ਇਤਿ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਆਕਰ੍ਣਯ ਕ੍ਰਮੇ । ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਸਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਏਵ ਸ਼ਵਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਵਲ੍ਗਤਿ
ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਇਹ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੁਰਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ?
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਹਾਦ੍ ਅਤੀਤੋ ऽਹਂ ਨਿਤ੍ਯੋ ऽਨਸ੍ਤਮਿਤਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਯਸ੍ ਸਙ੍ਗਂ ਭਾਸ੍ਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੇਦ੍ਮਿ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
ਜ੍ਞੋ ऽਹਂ ਮੇ ਨ ਸੁਖੇਨਾਰ੍ਥੋ ਨਾਨਰ੍ਥੇਨ ਚ ਦੁਃਖਿਤਾ । ਸ਼ਰੀਰਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਵਾ ਮਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ
ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਹੇ ਜਾਂ ਨਾ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਤਤ੍ਰ ਨ ਮਨੋ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਨ ਵਾਸਨਾਃ । ਪਾਮਰਾਃ ਪਰਿਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਿਕਟੇ ਨ ਮਹੀਭृਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਮਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ। ਮੂਰਖ ਤਾਂ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਪਦਂ ਤਦ੍ ਅਨੁਯਾਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਕੇਵਲੋ ऽਸ੍ਮਿ ਜਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪृਹੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨਿਰਂਸ਼ੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨਿਰੀਹੋ ऽਸ੍ਮਿ ਨਿਰੀਪ੍ਸਿਤਃ
ਉਹ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮੈਂ ਪਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ।
ਨੇਦਾਨੀਂ ਮਮ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਮਨੋਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਭਿਃ । ਪृਥਕ੍ਕृਤਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਤਿਲੈਰ੍ ਵਿਦਲਿਤੈਰ੍ ਯਥਾ
ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਕੁੱਟੇ ਹੋਏ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਦਵਰਾਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਲ੍ ਲੀਲਯਾ ਚਲਿਤਸ੍ਯ ਮੇ । ਅਧ ਆਕ੍ਰਮਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪਰਿਵਾਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਸ਼ੁਭਃ
ਇਸ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਚੰਗੀ ਸੰਗਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ੍ਥਤੋਰ੍ਜਿਤਤਾ ਸਤ੍ਤਾ ਹृਦ੍ਯਤਾ ਸਤ੍ਯਤਾ ਜ੍ਞਤਾ । ਆਨਨ੍ਦਿਤੋਪਸ਼ਮਿਤਾ ਮਤਾ ਚ ਮੁਦਿਤੋਦਿਤਾ
ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਤਾਕਤ, ਮੌਜੂਦਗੀ, ਚੰਗੀ ਲਗਣ, ਸਚਾਈ, ਗਿਆਨ, ਖੁਸ਼ੀ, ਠੰਢ-ਚੈਨ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣੂ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਣਤੋਦਾਰਤਾ ਸਤ੍ਯਾ ਕਾਨ੍ਤਿਮਤ੍ਤੈਕਤਾਨਤਾ । ਸਰ੍ਵੈਕਤਾ ਨਿਰ੍ਭਯਤਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਦ੍ਵਿਤ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਤਾ
ਪੂਰਨਤਾ, ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾਪਣ, ਸਚਾਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਇਕਤਾ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ, ਨਿਡਰਤਾ, ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਮੁਕ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਗੁਣ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਤਾ ਨਿਤ੍ਯੋਦਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਸ੍ ਸੁਨ੍ਦਰ੍ਯਸ੍ ਸੁਭਗੋਦਯਾਃ । ਮਮੈਕਾਤ੍ਮਰਤੇਃ ਕਾਨ੍ਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹृਦਯਵਲ੍ਲਭਾਃ
ਇਹ ਸਦਾ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੰਦਰੁਸਤ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇਕਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਮ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਵਾਞ੍ਛਾਵਾਞ੍ਛੇ ਸੁਖਾਸੁਖਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਵੇਲੇ, ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਲਈ—ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਗਤਮੋਹਤਯਾ ਵਿਮਨਸ੍ਤਯਾ ਗਤਵਿਕਲ੍ਪਨਚਿਤ੍ਤਤਯਾ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਉਪਰਮਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ੀਤਲੇ ਘਨਲਵਸ਼੍ ਸ਼ਰਦੀਵ ਨਭਸ੍ਤਲੇ
ਜਦੋਂ ਮੋਹ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਮਨ ਠੰਢਾ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਦੀ ਠੰਢੀ ਬੂੰਦ ਹੋਵੇ।
ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਤਤਯਾ ਧਿਯਾ ਧਵਲਯਾ ਮੁਨਿਃ । ਬਦ੍ਧਪਦ੍ਮਾਸਨਸ੍ ਤਸ੍ਥਾਵ੍ ਅਰ੍ਧੋਨ੍ਮੀਲਿਤਲੋਚਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਚ ਨਾਲ ਨਿਸਚੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪਦਮ ਆਸਨ ਲਾ ਕੇ, ਅੱਧੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਓਙ੍ਕਾਰਮ੍ ਅਕਰੋਤ੍ ਤਾਰਸ੍ਵਰਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਤਧ੍ਵਨਿਮ੍ । ਸਮ੍ਯਗਾਹਤਲਾਙ੍ਗੂਲਂ ਘਣ੍ਟਾਕੁਮ੍ਭਮ੍ ਇਵਾਰਵਮ੍
ਉਸ ਨੇ 'ਓਂ' ਦਾ ਉੱਚਾ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸੁਰ ਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉੱਤੇ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਘੰਟੀ ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੀ।
ਓਮੁਚ੍ਚਾਰਯਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਦੁਨ੍ਮੁਖੇ । ਯਾਵਦੋਙ੍ਕਾਰਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥੇ ਵਿਤਤੇ ਵਿਮਲਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਓਂਕਾਰ ਉਚਾਰਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ ਚੇਤਨਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਓਂਕਾਰ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਿਰਲੇਪ ਮਨ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ।
ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰ੍ਯਂਸ਼ਾਤ੍ਮਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮੇ ऽਂਸ਼ੇ ਸ੍ਫੁਟਾਰਵੇ । ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯ ਮਨਾਕ੍ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਪ੍ਰਾਣਾਰਣਿਤਦੇਹਕੇ
ਜਦੋਂ ਓਂਕਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਮਾਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਾਫ ਧੁਨੀ ਉੱਚੀ, ਮਨ ਹਿਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੀ।
ਰੇਚਕਾਖ੍ਯੋ ऽਖਿਲਂ ਕਾਯਂ ਪ੍ਰਾਣਨਿष੍ਕ੍ਰਮਣਕ੍ਰਮਃ । ਰਿਕ੍ਤੀਚਕਾਰ ਪੀਤਾਮ੍ਬੁਰ੍ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਇਵ ਸਾਗਰਮ੍
ਜਿਸਨੂੰ ਰੇਚਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਸਤ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲਿਆ ਸੀ।
ਅਤਿष੍ਠਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਪਵਨਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਰਸਾਪੂਰਿਤੇ ऽਮ੍ਬਰੇ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਦੇਹਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਨੀਡਃ ਖਗ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਘੋਸਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਹृਦਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ ਜ੍ਵਲਞ੍ ਜ੍ਵਾਲੀ ਦਦਾਹ ਮਲਿਨਂ ਵਪੁਃ । ਉਤ੍ਪਾਤਪਵਨੋਚ੍ਛੂਨੋ ਦਾਵਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕ ਉਠੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।