ਚਿਤ੍ਤ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ ਚ ਵਿਦੇਹਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਿ । ਸਦ੍ ਅਸਦ੍ ਵਾ ਖਸਂਲੀਨਂ ਮਧ੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਤਵੋਗ੍ਰਤਾ
ਮਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਸਲ ਜਾਂ ਝੂਠਾ, ਜੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਰੀ ਤੀਬਰਤਾ ਕਿਉਂ?
ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਕਾਰੇषੁ ਯਥਾ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਦृष੍ਟਿषੁ । ਯਥਾ ਵਾ ਮਦਲੀਲਾਸੁ ਯਥਾ ਨੌਯਾਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ,
ਯਥਾ ਧਾਤੁਵਿਕਾਰੇषੁ ਯਥਾ ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਪ੍ਲਵੇ । ਯਥਾਤਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਨਨ੍ਦਦੋषਾਵੇਸ਼ਵਸ਼ੇषੁ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵਧੇਰੇ ਉਲਝਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਲਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ,
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਚੈਵ ਰੂਪਂ ਸਦਸਤੋਸ਼੍ ਚਲਮ੍ । ਤਥੈਵੇਦਮ੍ ਇਯਂ ਤ੍ਵ੍ ਏषਾ ਕਾਲੇ ਨ੍ਯੂਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਤਾ
ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਜੀਵਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਅਸਥਿਰ ਹੈ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਇਥੇ-ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਤੇ ਵਾਧਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਤ ਦੁਃਖਸੁਖੋਦਯੈਃ । ਯਥਾ ਵਿਯੋਗਸਂਯੋਗਯਾਮਿਨ੍ਯੋਰ੍ ਅਨੁਰਾਗਿਣਾਮ੍
ਇਹ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਮਨ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ; ਜਿਵੇਂ ਜੋੜ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਾਸਦਾਭਾਸਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਦ੍ ਇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ । ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਤੇਨੈਤਤ੍ ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤਂ ਸਤ੍ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਤੂੰ ਵੀ ਝੂਠ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ, ਤੇਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਆਭੋਗਿ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਯ ਮਨੋ ਯਾਹ੍ਯ੍ ਅਮਨਃਪਦਮ੍
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਝੂਠ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ।
ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਫਾਰੇ ਰੂਢੇ ਮਨਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਹੇਮਨ੍ਤ ਇਵ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਭੋਗਵਾਸਨਾਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੈ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ', ਤਾਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਤਾ ਦृष੍ਟਾਤ੍ਮਨਾ ਨੂਨਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਮਨਨੌਜਸਾ । ਮਨਸਾ ਵੀਤਰਾਗੇਣ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਨ ਭੂਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਲੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਵਯਵਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦਗ੍ਧਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਅਲਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਕੇ ਸਦੀਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹਮ੍ ਅਨ੍ਯਤਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿषਯਵਾਸਨਾਮ੍ । ਵਿਨਾਸ਼ਮ੍ ਉਰਰੀਕृਤ੍ਯ ਮਨੋ ਜਯਤਿ ਵੀਰਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਪਰਾਇਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵੀਰ ਵਾਂਗ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸ਼੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਨਸੋ ਰਿਪੁਃ । ਏਕਭਾਵੇਨ ਨਸ਼੍ਯੇਤੇ ਆਧਾਰਾਧੇਯਕਾਰ੍ਯਵਤ੍
ਮਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਮਨ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰੀ ਵਾਂਗ ਦੋਵੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਤੋਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਤਿਵਿਰੁਦ੍ਧਯੋਃ । ਏਤਯੋਰ੍ ਮੂਲਕਾषੇਣ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਪਰਮਂ ਸੁਖਮ੍
ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਸਦਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਤਯੋਰ੍ ਏਕਸਂਸ੍ਥਾਨੇ ਰਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯਾ ਕਥਾ । ਸਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਯਸ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਭੁਕ੍ਤਾ ਧਰੇਤਿ ਕਥਯਾ ਸਮਾ
ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਜੋ ਸੁਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਖਾਲੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਹ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਭੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ।
ਅਕृਤ੍ਰਿਮਵਿਰੋਧਸ੍ਥੌ ਯਤ੍ਰ ਸਙ੍ਘਟਿਤਾਵ੍ ਉਭੌ । ਧਾਰਾ ਇਵ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਤਤ੍ਰਾਨਰ੍ਥਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਬਿਨਾ ਬਣਾਵਟ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਰਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਿਥੋਵਿਰੁਦ੍ਧਸਂਸਰ੍ਗੇ ਰਤਿਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਅਧਮੋ ਹਿ ਯਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ ਸ ਪਤਦ੍ਵਾਰਾਵ੍ ਅਗ੍ਨਿਰਾਸ਼ਾਵ੍ ਅਪੇਲਵੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਟੀਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਨੇ ਥਾਂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਨ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਬਾਲਯਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਪਾਤ੍ਰਾਯੇਵ ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਦੁਃਖਾਨਿ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਭੂਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤੈਰ੍ ਦੁਃਖੈਸ੍ ਤਾਪਿਤੋ ਦੇਹੋ ਮਨੋ ਹਨ੍ਤੁਮ੍ ਅਥੇਚ੍ਛਤਿ । ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਪਿ ਹਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਮ੍ ਆਤਤਾਯਿਪਦਂ ਗਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੈਵ ਨ ਚ ਮਿਤ੍ਰਂ ਕਦਾਚਨ । ਸੁਖਦਂ ਮਿਤ੍ਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਦੁਃਖਦਾਸ਼੍ ਸ਼ਤ੍ਰਵਸ੍ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਦਾ ਦੋਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਸਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੋ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ ਸ੍ਵਮਨੋ ਹਨ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਦੇਹਂ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਵਦੁਃਖਾਨਾਂ ਸਤ੍ਕੋਸ਼ਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ ਮਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਮਿਥੋ ਦੁਃਖਦਯੋਸ਼੍ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਯੋਃ ਕਸ੍ ਸੁਖਾਗਮਃ । ਏਤਯੋਰ੍ ਦੇਹਮਨਸੋਰ੍ ਜਾਤ੍ਯੈਵਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਵਿਦ੍ਧਯੋਃ
ਜਦੋਂ ਦੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਬਾਂਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਨ ਦੇਹੋ ਦੁਃਖਭਾਜਨਮ੍ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੋਤ੍ਕਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਦੇਹੋ ऽਪਿ ਪਰਿਧਾਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਤਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮਨ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨष੍ਟਂ ਨष੍ਟਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਾਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਦਮ੍ ਆਪਦਾਮ੍ । ਅਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮਵਿਵੇਕੇਨ ਮਨਸਾਸ਼ੁ ਵਿਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ
ਸਰੀਰ ਜਦੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਬੇਸਕੂਨੀਆਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਰੀਰੇ ਹਿ ਮਿਥਃ ਪੀਵਰਤਾਂ ਗਤੇ । ਜਡਰੂਪੇ ਹਿ ਵਰ੍षਾਸੁ ਪਯੋਦਸਰਸੀ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਸੂਧ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਿਥੋ ਦੁਃਖਾਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਏਕਰੂਪੇ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਰੇ ਸਾਰ੍ਧਂ ਲੋਕੇ ਵਾਯ੍ਵਨਲਾਵ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਯਿਣਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਣੋ ਦੇਹ ਆ ਮੂਲਤੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਰ੍ਧਮਾਨੇ ਤਰੁਰ੍ ਇਵ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜੜ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਸੌਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਮਨਸਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੇਹਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਵਾਸਨਃ । ਮਨੋ ਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਦੇਹੇ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਪਯੇਨ੍ ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਰੀਰ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਸਰੀਰ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ ਤੇ ਮਨ ਬਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਂ ਤृष੍ਣਾਲਤਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੋਵਨਮ੍ । ਵਿਤਤਾਮ੍ ਭੁਵਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਵਿਹਰਾਮਿ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਮਮ ਮਨ੍ਯੇ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਦ੍ਵਾਸਨਾਜਾਲਂ ਪ੍ਰਾਵृਡਨ੍ਤ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਵੀ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।
ਧਾਤੂਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ऽਯਂ ਦੇਹਨਾਮਾ ਵਪੁਰ੍ ਮਮ । ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇ ਮਨਸਿ ਗਲਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਵਤਿष੍ਠਤੁ
ਇਹ ਜੋ ਧਾਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਆਪੇ ਹੀ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।