ਵਾਸਨਾਹੀਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਚ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸ੍ਵਤਃ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਬਹਿਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਅੱਖ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬਾਹਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਵਾਸਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾਰਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਨੁ ਚਿਤ੍ਤ ਹੇ । ਕੇਵਲਂ ਨਾਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਸੁਖਦੁਃਖਦृਸ਼ੋ ऽਤ੍ਰ ਤਾਃ
ਮਨ, ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਖਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਵਾਸਨਾਂ ਨਿਜਾਮ੍ । ਕੁਰੁਧ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਹੇ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਦੁਃਖਂ ਸਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਥ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੂਰਖ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰੋ; ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗਾ।
ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਏਵ ਦੁਃਖਾਯ ਵਾਸਨਾ ਵਾਸਿਤਾ ਮੁਧਾ । ਬਾਲੈਃ ਪਙ੍ਕਕ੍ਰੀਡਨਕਵਿਨਾਸ਼ੇਨੇਵ ਖਿਨ੍ਨਤਾ
ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਐਸੀਆਂ ਲਗਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖਿਲੌਣ ਗੁਆ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨਾਦ੍ਯਾ ਦृਸ਼ਸ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ ਤੁ ਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਜਲਾਦ੍ ਇਵ ਤਰਙ੍ਗਾਲ੍ਯੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯੈਵਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨਾਨਘ
ਸਾਰੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਲਗਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹਨ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਗੱਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਤृष੍ਣਯੈਵ ਵਿਨष੍ਟਾਸ੍ ਸ੍ਥ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਾਰਕਾਃ । ਕੋਸ਼ਕਾਰਾਃ ਕੁਕ੍ਰਿਮਯਸ੍ ਤਨ੍ਤੁਨੇਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ
ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਅਰਥ ਭਟਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕੋਕੂਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤृष੍ਣਯੈਵੇਹ ਲੁਠਥ ਜਰਾਮਰਣਸਙ੍ਕਟੇ । ਭ੍ਰਮਦृष੍ਟ੍ਯੇਵ ਸ਼ਿਖਰਿਪਥਿਕਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਭੂਮਿषੁ
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰੀ ਭਟਕਦੇ ਹੋ ਕੇ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨੈਵੇਹ ਭਵਤਾਂ ਹੇਤੁਰ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧਨੇ । ਰਜ੍ਜੁਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ਼ਯਪ੍ਰੋਤਾ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਆਤਤਾ ਯਥਾ
ਇਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲਈ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਕਤ ਲਈ ਉਹ ਮਾਨੋ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਕਲਿਤਾ ਨ ਸਤ੍ਯੈषਾ ਹਿ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦਾਤ੍ਰੇਣੇਵ ਵਿਲੂਯਤੇ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਲਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਹਿ ਭਵਤਾਮ੍ ਏਵ ਵਿਮੋਹਾਯ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਚ । ਵਾਤਲੇਖੇਵ ਦੀਪਾਨਾਂ ਸ੍ਫੁਰਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਤੇਜਸਾ
ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਭਟਕਣ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਚਮਕਦੇ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇ ਚਿਤ੍ਤ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕੋਸ਼ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਐਕ੍ਯਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਨੂਨਮ੍ । ਆਲੋਕ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਕਾਮਲਬੋਧਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਹੇ ਮਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ।
ਵਿषਯਵਿषਵਿषੂਚਿਕਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਂ ਨਿਪੁਣਮ੍ ਅਹਂਸ੍ਥਿਤਿਵਾਸਨਾਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ । ਅਭਿਮਤਪਰਿਹਾਰਕਾਰ੍ਯਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵ ਵਿਭਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਿਯਾਮ੍ ਅਭੂਮਿਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਬਾਰੀਕ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਡਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾ।
ਅਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਪੁਃ ਪਰਮਾਣ੍ਵਣੁਰ੍ ਏਵ ਵਾ । ਚਿਦ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਾ ਤਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਵਾਸਨਾਦਯਃ
ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਬੇਅੰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਕਾ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਆਦਿ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਮਨਸ਼੍ਸ਼ੇਮੁष੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੈਸ਼੍ ਸ਼ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । ਵਾਸਨੋਤ੍ਥਾਪਿਤਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਵੇਤਾਲੀ ਤ੍ਰਾਸਨੋਦ੍ਯਤਾ
ਮਨ, ਛੇ ਚਲਾਕ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਏ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਖਾਲੀ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕृਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਕਾਰੇਭ੍ਯੋ ਭੀਤਿਂ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਭੂਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਂ ਹਿ ਚਿਦ੍ ਅਲੇਪਿਕਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਰ ਲਿਆਉਣ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤੋ ਨ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਸਰ੍ਵਗਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤਃ ਕਿਲ । ਕਿਂ ਨਾਮ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਬ੍ਰੂਤ ਮਾਰ੍ਯਤੇ ਕੇਨ ਵਾਪਿ ਕਿਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਨਾ ਜਨਮ ਹੈ, ਨਾ ਮੌਤ। ਇਹ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਮਾਰਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤੋ ਨ ਜੀਵਿਤੇਨਾਰ੍ਥਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸੈਵ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਕਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਕਦਾਤ੍ਮੈष ਪ੍ਰਾਙ੍ਮृਤੋ ਯਦਿ ਜੀਵਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ। ਜੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ?
ਜੀਵ੍ਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਚੇਤਿ ਕੁਵਿਕਲ੍ਪਕਲਾਪਿਨਾਮ੍ । ਕਲਨਾ ਮਨਸਾਮ੍ ਏਵ ਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਿਤਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੀਉਣ ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਾਵਾਭਾਵੈਸ੍ ਸ ਗृਹ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਭਾਵਾਭਾਵਾਃ ਕੁਤੋ ऽਸ੍ਯ ਤੇ
ਜੋ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਜੂਦ ਤੇ ਅਵਜੂਦ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਜੂਦ ਤੇ ਅਵਜੂਦ ਉਸ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਮੁਧਾ ਮੋਹੋ ਮਨਸ਼੍ ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ । ਜਡਃ ਪਦਾਰ੍ਥਸਮ੍ਭਾਰਃ ਕਸ੍ਯਾਹਮ੍ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਮੈਂ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਮਨ ਇਕ ਝੂਠੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਕਿਸ ਦਾ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਗਦਾ ਹੈ?
ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮਯੋ ਦੇਹੋ ਮਨੋ ਨष੍ਟਂ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਜਡਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਦਯਸ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਤੋ ऽਹਮ੍ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਿੱਤ ਆਦਿ ਜੜ ਹਨ—'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਉੱਠ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਮ੍ਭਰਿਤਯਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ ਚ ਪਦਾਰ੍ਥਤ੍ਵੇ ਕੁਤੋ ऽਹਮ੍ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਦਾਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਹਨ—'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਗੁਣਾ ਗੁਣੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਸਦ੍ ਏਵ ਸਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਕੁਤੋ ऽਹਮ੍ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਗੁਣ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਗਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਸ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਕਾਲਮਯਂ ਮਹਤ੍ । ਕੇਵਲਂ ਪਰਮਾਭਾਨਂ ਚਿਦਾਤ੍ਮੈਵ ਹਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੈ—ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚੀ ਚਮਕ—ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ-ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕਿਮਾਕृਤਿਃ ਕੋ ਵਾ ਕਿਮਾਦੇਯਸ਼੍ ਚ ਕਿਙ੍ਕृਤਃ । ਕਿਂਰੂਪਃ ਕਿਮ੍ਮਯਃ ਕੋ ऽਹਂ ਕਿਂ ਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਕਿਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਹੈ? ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਕੀ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਕੀ ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਕੀ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ?
ਤੇਨਾਹਂ ਨਾਮ ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਭਾਵਾਭਾਵੋਪਪਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਅਨਹਙ੍ਕਾਰਰੂਪਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕੇਨ ਮੇ ਕਥਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ 'ਮੈਂ' ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਲਕੜੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਕਿਸ ਨਾਲ, ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕੇਨ ਕਸ੍ਯ ਕਃ । ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਸਂਸਿਦ੍ਧੌ ਵਿਲੀਨਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਕਲ੍ਪਨਾ
ਜਦੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਨਾਲ, ਕਿਸ ਵਲੋਂ, ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਚਾਈ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਇਦਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਮਿ ਪਰਿਸ਼ੋਚਾਮਿ ਕਿਂ ਮੁਧਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਵਾਂ?
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਵਿਮਲੇ ਪਦੇ ਸਰ੍ਵਗਤੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਕਲਙ੍ਕਸ੍ਯ ਕਥਂ ਨਾਮੋਦਯਃ ਕੁਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮਲ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ?
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਪਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਆਤ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵਗਃ । ਪਦਾਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚਮਕ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।