ਨਾਹਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਂ ਹੀਦਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਯਾਮਿ ਵਾ । ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇਨਾਹਮ੍ ਅਨਹਙ੍ਕਾਰਤਾਂ ਗਤਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਬਣ ਗਿਆ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਖੜਾ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ'। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਯ ਏਵੈਤੇ ਮਤ੍ਤੋ ऽਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦਯਃ । ਯਾਨ੍ਤੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਵਾ ਦੇਹੇ ਮਮੈਤੇ ਤੁ ਨ ਕੇਚਨ
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿਕ ਇੰਦ੍ਰੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਜਾਂ ਰਹਿਣ, ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਕष੍ਟਂ ਕੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕਥਂ ਕੇਨੋਪਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਜਗਦ੍ਬਾਲਕਵੇਤਾਲਸ੍ ਤਾਲੋਤ੍ਤਾਲਾਤੁਲਾਕृਤਿਃ
ਹਾਏ, ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਬਣੀ ਪਰਛਾਂਈ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਂ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਆਲੁਠਿਤੋ ऽਵਟੇ । ਅਹਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਤृਣੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਦੁਰਦ੍ਰੌ ਹਰਿਣੋ ਯਥਾ
ਇੰਨਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਣ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਤੇ ਘਾਹ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਾ ਮਾਰਾ ਫਿਰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੈਕਾਲੋਕਨੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਯਦਿ ਤੂਨ੍ਮੁਖਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕੋ ऽਸੌ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯੋ ऽਸ੍ਮਿ ਦੁਃਖੇਨ ਮੋਹਿਤਃ
ਜੇ ਅੱਖ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ਨਿ ਨਿਜੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਯਦਿ ਜਾਤਾ ਤ੍ਵਗ੍ ਉਨ੍ਮੁਖੀ । ਤਤ੍ ਕੋ ऽਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕੁਪਿਸ਼ਾਚ ਇਵੋਦਿਤਃ
ਜੇ ਚਮੜੀ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸਪਰਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਚਲਾਕ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਰਸੇष੍ਵ੍ ਅਭਿਨਿषਣ੍ਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵੇ ਕ੍ਰਮੇ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ । ਅਹਂ ਮृष੍ਟਭੁਗ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏष ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਯਃ ਕੁਤ੍ਸਿਤੋ ਭ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਰਸਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਰਸਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਝੂਠਾ ਤੇ ਨਫਰਤਯੋਗ ਭਰਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਰਾਕੇ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਪਣ੍ਡਿਤੇ । ਤਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਦੁਃਖਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਬੀਜਸ੍ਯ ਕ ਆਗਮਃ
ਜਦੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੰਨ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੀ ਮਾਹਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਦੁੱਖ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਮ੍ਭਰਿਤ੍ਵਭਰਿਤੇ ਘ੍ਰਾਣੇ ਸ੍ਵਂ ਗਨ੍ਧਮ੍ ਆਗਤੇ । ਅਹਂ ਘ੍ਰਾਤੇਤਿ ਯੋ ਮਨ੍ਤਾ ਤਂ ਚੌਰਂ ਨੈਵ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜਦੋਂ ਨੱਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਚੋਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਕ੍ਰਮੇਣੈषਾ ਭਾਵਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਭਾਵਨੀ । ਭਾਵਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਯਾਂ ਯਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਪਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਇਹ ਧਾਰਨਾ, ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਜੋ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਹੀਨਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਚ੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸ੍ਵਤਃ । ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਬਹਿਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਅੱਖ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਬਾਹਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਵਾਸਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
ਵਾਸਨਾਰਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਨੁ ਚਿਤ੍ਤ ਹੇ । ਕੇਵਲਂ ਨਾਨੁਭੂਯਨ੍ਤੇ ਸੁਖਦੁਃਖਦृਸ਼ੋ ऽਤ੍ਰ ਤਾਃ
ਮਨ, ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਖਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਵਾਸਨਾਂ ਨਿਜਾਮ੍ । ਕੁਰੁਧ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਹੇ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਦੁਃਖਂ ਸਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਥ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੂਰਖ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰੋ; ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗਾ।
ਭਵਦ੍ਭਿਰ੍ ਏਵ ਦੁਃਖਾਯ ਵਾਸਨਾ ਵਾਸਿਤਾ ਮੁਧਾ । ਬਾਲੈਃ ਪਙ੍ਕਕ੍ਰੀਡਨਕਵਿਨਾਸ਼ੇਨੇਵ ਖਿਨ੍ਨਤਾ
ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਐਸੀਆਂ ਲਗਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖਿਲੌਣ ਗੁਆ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨਾਦ੍ਯਾ ਦृਸ਼ਸ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ ਤੁ ਨਾਤ੍ਮਨਃ । ਜਲਾਦ੍ ਇਵ ਤਰਙ੍ਗਾਲ੍ਯੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯੈਵਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਨਾਨਘ
ਸਾਰੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ, ਲਗਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹਨ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਗੱਲ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਤृष੍ਣਯੈਵ ਵਿਨष੍ਟਾਸ੍ ਸ੍ਥ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਾਰਕਾਃ । ਕੋਸ਼ਕਾਰਾਃ ਕੁਕ੍ਰਿਮਯਸ੍ ਤਨ੍ਤੁਨੇਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ
ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਅਰਥ ਭਟਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕੋਕੂਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤृष੍ਣਯੈਵੇਹ ਲੁਠਥ ਜਰਾਮਰਣਸਙ੍ਕਟੇ । ਭ੍ਰਮਦृष੍ਟ੍ਯੇਵ ਸ਼ਿਖਰਿਪਥਿਕਾਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਭੂਮਿषੁ
ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰੀ ਭਟਕਦੇ ਹੋ ਕੇ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨੈਵੇਹ ਭਵਤਾਂ ਹੇਤੁਰ੍ ਏਕਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧਨੇ । ਰਜ੍ਜੁਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ਼ਯਪ੍ਰੋਤਾ ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਆਤਤਾ ਯਥਾ
ਇਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲਈ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਕਤ ਲਈ ਉਹ ਮਾਨੋ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਕਲਿਤਾ ਨ ਸਤ੍ਯੈषਾ ਹਿ ਵਸ੍ਤੁਤਃ । ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦਾਤ੍ਰੇਣੇਵ ਵਿਲੂਯਤੇ
ਇਹ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਿਰਫ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਲਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏषਾ ਹਿ ਭਵਤਾਮ੍ ਏਵ ਵਿਮੋਹਾਯ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਚ । ਵਾਤਲੇਖੇਵ ਦੀਪਾਨਾਂ ਸ੍ਫੁਰਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਤੇਜਸਾ
ਇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਭਟਕਣ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਚਮਕਦੇ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹੇ ਚਿਤ੍ਤ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕੋਸ਼ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਐਕ੍ਯਮ੍ ਉਪੇਤ੍ਯ ਨੂਨਮ੍ । ਆਲੋਕ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਏਕਾਮਲਬੋਧਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਹੇ ਮਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਝੂਠੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ, ਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ।
ਵਿषਯਵਿषਵਿषੂਚਿਕਾਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਂ ਨਿਪੁਣਮ੍ ਅਹਂਸ੍ਥਿਤਿਵਾਸਨਾਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ । ਅਭਿਮਤਪਰਿਹਾਰਕਾਰ੍ਯਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵ ਵਿਭਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਿਯਾਮ੍ ਅਭੂਮਿਃ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਬਾਰੀਕ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਡਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾ।
ਅਪਾਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਵਪੁਃ ਪਰਮਾਣ੍ਵਣੁਰ੍ ਏਵ ਵਾ । ਚਿਦ੍ ਅਚੇਤ੍ਯਾ ਤਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਵਾਸਨਾਦਯਃ
ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਬੇਅੰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਕਾ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਤਾਂ ਵਾਸਨਾ ਆਦਿ ਦੀ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।
ਮਨਸ਼੍ਸ਼ੇਮੁष੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੈਸ਼੍ ਸ਼ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ । ਵਾਸਨੋਤ੍ਥਾਪਿਤਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਵੇਤਾਲੀ ਤ੍ਰਾਸਨੋਦ੍ਯਤਾ
ਮਨ, ਛੇ ਚਲਾਕ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਏ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਖਾਲੀ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਕृਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਕਾਰੇਭ੍ਯੋ ਭੀਤਿਂ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਭੂਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਂ ਹਿ ਚਿਦ੍ ਅਲੇਪਿਕਾ
ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਰ ਲਿਆਉਣ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਗਦਾ ਨਹੀਂ।
ਚਿਤੋ ਨ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇ ਸਰ੍ਵਗਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤਃ ਕਿਲ । ਕਿਂ ਨਾਮ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਬ੍ਰੂਤ ਮਾਰ੍ਯਤੇ ਕੇਨ ਵਾਪਿ ਕਿਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਨਾ ਜਨਮ ਹੈ, ਨਾ ਮੌਤ। ਇਹ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਮਾਰਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤੋ ਨ ਜੀਵਿਤੇਨਾਰ੍ਥਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸੈਵ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਕਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਕਦਾਤ੍ਮੈष ਪ੍ਰਾਙ੍ਮृਤੋ ਯਦਿ ਜੀਵਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ। ਜੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਗਾ?
ਜੀਵ੍ਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਚੇਤਿ ਕੁਵਿਕਲ੍ਪਕਲਾਪਿਨਾਮ੍ । ਕਲਨਾ ਮਨਸਾਮ੍ ਏਵ ਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਿਤਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜੀਉਣ ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਾਵਾਭਾਵੈਸ੍ ਸ ਗृਹ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਨੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਭਾਵਾਭਾਵਾਃ ਕੁਤੋ ऽਸ੍ਯ ਤੇ
ਜੋ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਜੂਦ ਤੇ ਅਵਜੂਦ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਜੂਦ ਤੇ ਅਵਜੂਦ ਉਸ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਅਹਮ੍ਭਾਵੋ ਮੁਧਾ ਮੋਹੋ ਮਨਸ਼੍ ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ । ਜਡਃ ਪਦਾਰ੍ਥਸਮ੍ਭਾਰਃ ਕਸ੍ਯਾਹਮ੍ਭਾਵਭਾਵਨਾ
ਮੈਂ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਮਨ ਇਕ ਝੂਠੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਕਿਸ ਦਾ 'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ ਜਾਗਦਾ ਹੈ?