ਯਾਵਤ੍ ਤਾਨਵਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਚਾਰਵਤ੍ । ਤਾਵਤ੍ ਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣਮ੍ ਏਵਾਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਰਦਮੇਘਵਤ੍
ਜਦ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨ ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਗਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍ ਏਤਦ੍ ਯਦ੍ ਅਸਤੋ ਨਸ਼੍ਯਤੋ ऽਥ ਵਾ । ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਨ੍ ਨਭੋਵਾਰਿਪਵਨਾਹਨਨੈਸ੍ ਸਮਮ੍
ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ, ਚਾਹੇ ਝੂਠੇ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਆਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਂ ਤ੍ਵਾਂ ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਪਰਮਮ੍ ਏਵਾਹੁਃ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚਿਦ੍ਦੀਪੋ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਵਾਸਨਃ । ਤ੍ਵਯਾਹਙ੍ਕਾਰਬੀਜੇਨ ਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯ
ਮੈਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਜੋਤ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਲਗਨ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਝੂਠੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਰ੍ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਅਵਲਮ੍ਬਿਤਾ । ਤ੍ਵਯਾ ਮੂਢ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸ਼ਙ੍ਕਾਵਿषਵਿषੂਚਿਕਾ
ਇਹ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਗਲਤ ਵਿਚਾਰ ਬੇਕਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਪਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ।
ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤਨ੍ਵੀ ਮਤਿਮਤੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਬਿਲ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਾਸਿਤਾ ਦਨ੍ਤਿਨੋ ਯਥਾ
ਅਨੰਤ ਆਤਮਕ ਸੱਚ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹਾਲਤ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਵਾਲੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧੀ ਹਾਥੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਮਹਾਸ੍ਖਦੇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਦੁਃਖਦਾ ਵਾਸਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਤ੍ਵਯੈषਾ ਤਦ੍ ਅਸਤ੍ਪਾਤਿਰ੍ ਨੈਨਾਮ੍ ਅਨੁਸਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਵਾਸਨਾ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ; ਇਹ ਝੂਠ ਦੀ ਮਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਕਃ ਕਿਲਾਯਂ ਮੁਧਾ ਮੋਹੋ ਬਾਲਸ੍ਯੇਵਾਵਿਚਾਰਿਣਃ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਸਨ੍ਦਰ੍ਭਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਭਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਭਟਕਣ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠਾਚ੍ ਛਿਰੋ ਯਾਵਤ੍ ਕਣਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਿਤਮ੍ । ਨ ਲਬ੍ਧੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਹਂ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ, ਜਦੋਂ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ' ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਫਿਰ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ?
ਭਰਿਤਾਸ਼ੇषਦਿਕ੍ਕੁਞ੍ਜਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਏਕਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਤਤਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਵੱਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੀ, ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨੇਯਤ੍ਤਾ ਨ ਨਾਮ ਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਨੈਕਤਾ ਨਾਨ੍ਯਤਾ ਚੈਵ ਨ ਮਹਤ੍ਤਾ ਨ ਚਾਣੁਤਾ
ਉਸ ਚੇਤਨਾ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਵੱਡਾਪਣ ਹੈ, ਨਾ ਛੋਟਾਪਣ ਹੈ।
ਵੇਦਨਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਮਯਿ ਚੇਦ੍ ਦੁਃਖਕਾਰਣਮ੍ । ਵਿਵੇਕਜੇਨ ਭੇਦੇਨ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਹਨ੍ਯਸੇ ਮਯਾ
ਜੇ ਤੂੰ, ਅਨੁਭਵ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬੇਸੂਧ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈਂ। ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੰਝ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਦਂ ਮਾਂਸਂ ਇਦਂ ਰਕ੍ਤਮ੍ ਇਮਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਥੀਨਿ ਦੇਹਕੇ । ਇਮੇ ਤੇ ਸ਼੍ਵਾਸਮਰੁਤਃ ਕੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਮਾਸ ਹੈ, ਇਹ ਲਹੂ ਹੈ, ਇਹ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਾਹ ਅਤੇ ਹਵਾ ਹਨ—ਫਿਰ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ?
ਮਾਂਸਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਸृਕ੍ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਸ੍ਥੀਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤ ਹੇ । ਬੋਧੋ ऽਨ੍ਯਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਕੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਮਾਸ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਲਹੂ ਹੋਰ ਹੈ, ਹੱਡੀਆਂ ਹੋਰ ਹਨ, ਏ ਮਨ; ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਹਿਲਚਲ ਹੋਰ ਹੈ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਇਦਂ ਘ੍ਰਾਣਮ੍ ਇਯਂ ਜਿਹ੍ਵਾ ਤ੍ਵਗ੍ ਇਯਂ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਇਮੇ । ਇਦਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਅਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਃ ਕੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਹਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਨੱਕ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਭ ਹੈ, ਇਹ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੰਨ ਹਨ; ਇਹ ਅੱਖ ਹੈ, ਇਹ ਹਿਲਣਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਥਾਭੂਤਤਯਾ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਤ੍ਵਂ ਨ ਵਾਸਨਾ । ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਦਾਭਾਸਃ ਕੇਵਲੋ ऽਯਂ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਤੂੰ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ; ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ, ਚੇਤਨਾ ਵਰਗਾ ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ.
ਅਹਮ੍ ਏਵੇਹ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਾਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪੀਹ ਵਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸਨ੍ਮਯੀ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਨੇਤਰੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਮਃ
ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਸੱਚੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ.
ਚਿਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਧੂਰ੍ਤੇਨ ਪੋਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਯਾ । ਵृਕੇਣ ਦृਪ੍ਤੇਨਾਟਵ੍ਯਾਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵੇਵ ਪਸ਼ੁਪੋਤਕਃ
ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਠੱਗ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਪੀੜਿਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਰੂਰ ਵਾਲੇ ਭੇੜ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦਿष੍ਟ੍ਯੇਦਾਨੀਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤੋ ਮਯੈषੋ ऽਜ੍ਞਾਨਤਸ੍ਕਰਃ । ਪੁਨਰ੍ ਨ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਮ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਸ੍ਵਰੂਪਾਰ੍ਥਾਪਹਾਰਿਣਮ੍
ਹੁਣ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਚੋਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਵਲ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਨਿਰ੍ਦੁਃਖੋ ਦੁਃਖਯੋਗ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਚੈष ਮੇ । ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਭਵਤਿ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਥ ਏਵ ਯਥਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ; ਨਾ ਮੈਂ ਉਸ ਦੁੱਖ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹਾਂ, ਨਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਖ ਹੀ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਂ ਹੀਦਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਯਾਮਿ ਵਾ । ਆਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇਨਾਹਮ੍ ਅਨਹਙ੍ਕਾਰਤਾਂ ਗਤਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਬਣ ਗਿਆ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਖੜਾ ਹਾਂ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ'। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।
ਨੂਨਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਯ ਏਵੈਤੇ ਮਤ੍ਤੋ ऽਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦਯਃ । ਯਾਨ੍ਤੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਵਾ ਦੇਹੇ ਮਮੈਤੇ ਤੁ ਨ ਕੇਚਨ
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿਕ ਇੰਦ੍ਰੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਜਾਂ ਰਹਿਣ, ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਕष੍ਟਂ ਕੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕਥਂ ਕੇਨੋਪਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਜਗਦ੍ਬਾਲਕਵੇਤਾਲਸ੍ ਤਾਲੋਤ੍ਤਾਲਾਤੁਲਾਕृਤਿਃ
ਹਾਏ, ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ? ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਬਣੀ ਪਰਛਾਂਈ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਂ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਆਲੁਠਿਤੋ ऽਵਟੇ । ਅਹਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਤृਣੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਦੁਰਦ੍ਰੌ ਹਰਿਣੋ ਯਥਾ
ਇੰਨਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਿਰਣ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਤੇ ਘਾਹ ਦੀ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਾ ਮਾਰਾ ਫਿਰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੈਕਾਲੋਕਨੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਯਦਿ ਤੂਨ੍ਮੁਖਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕੋ ऽਸੌ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯੋ ऽਸ੍ਮਿ ਦੁਃਖੇਨ ਮੋਹਿਤਃ
ਜੇ ਅੱਖ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਹੀ ਵੇਖਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਮ੍ਨਿ ਨਿਜੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਯਦਿ ਜਾਤਾ ਤ੍ਵਗ੍ ਉਨ੍ਮੁਖੀ । ਤਤ੍ ਕੋ ऽਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਹਂ ਨਾਮ ਕੁਪਿਸ਼ਾਚ ਇਵੋਦਿਤਃ
ਜੇ ਚਮੜੀ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸਪਰਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਚਲਾਕ ਭੂਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਰਸੇष੍ਵ੍ ਅਭਿਨਿषਣ੍ਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵੇ ਕ੍ਰਮੇ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ । ਅਹਂ ਮृष੍ਟਭੁਗ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏष ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਯਃ ਕੁਤ੍ਸਿਤੋ ਭ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਰਸਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਰਸਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਝੂਠਾ ਤੇ ਨਫਰਤਯੋਗ ਭਰਮ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਰਾਕੇ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਪਣ੍ਡਿਤੇ । ਤਦ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰਦੁਃਖਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਬੀਜਸ੍ਯ ਕ ਆਗਮਃ
ਜਦੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕੰਨ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਹੀ ਮਾਹਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਦੁੱਖ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਮ੍ਭਰਿਤ੍ਵਭਰਿਤੇ ਘ੍ਰਾਣੇ ਸ੍ਵਂ ਗਨ੍ਧਮ੍ ਆਗਤੇ । ਅਹਂ ਘ੍ਰਾਤੇਤਿ ਯੋ ਮਨ੍ਤਾ ਤਂ ਚੌਰਂ ਨੈਵ ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜਦੋਂ ਨੱਕ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ 'ਮੈਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ' ਇਹ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਚੋਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਕ੍ਰਮੇਣੈषਾ ਭਾਵਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਭਾਵਨੀ । ਭਾਵਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਯਾਂ ਯਸ੍ਯਾਸਾਵ੍ ਅਪਿ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ
ਇਹ ਧਾਰਨਾ, ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਜੋ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।