ਦ੍ਰੁਮੇ ऽਕ੍ਸ਼ਿਨਾਸਾਕੁਸੁਮੇ ਭੁਜਾਦਿਸ਼ਾਖੇ ਵਿਲੋਲਾਙ੍ਗੁਲਿਜਾਲਪਤ੍ਤ੍ਰੇ । ਸਮੁਲ੍ਲਸਨ੍ਤਂ ਪਰਿਮਾਰਯੈਨਂ ਮਨੋਮਹਾਮਰ੍ਕਟਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਹਨ, ਤੇ ਪੱਤੇ ਚੰਚਲ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਮਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਾਂਦਰ ਉੱਡ-ਉੱਡ ਕੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਇਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇ।
ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਂ ਸਤ੍ਫਲਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਲਸਤ੍ਸੁਖਾਸਙ੍ਗਤਡਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ । ਵਰ੍षਨ੍ਤਮ੍ ਆਸਾਰਮ੍ ਅਨਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਮ੍ ਆਨ੍ਦੋਲਿਤਂ ਵਾਸਨਵਾਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦਾ ਬੱਦਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਚੇ ਫਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਖ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅਰਥਹੀਣ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਵਗਾ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਇੱਛਾ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਵਰ੍ਜਨੋਗ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ ਧृਦਯਾਮ੍ਬਰਾਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ । ਸੋਤ੍ਸਾਹਮ੍ ਉਤ੍ਸਾਦਯ ਚਿਤ੍ਤਮੇਘਂ ਮਹਤ੍ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਵਾਲਮ੍ ਆਢ੍ਯਃ
ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਮੰਤਰ ਦੀ ਕੂਵਤ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਮਨ ਦੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ। ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾ।
ਗ੍ਰਨ੍ਥੀਕृਤਂ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਸृष੍ਟੈਸ਼੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਅਭੇਦ੍ਯਂ ਜ੍ਵਲਨੈਰ੍ ਅਦਗ੍ਧਮ੍ । ਪੀਡਾਂ ਪਰਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਂ ਸਮਸ੍ਤਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਦੀਰ੍ਘਦਾਮ
ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਕੱਟੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਤਨਿਸ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਸ਼ਰੀਰਮਾਲਂ ਬਲਾਦ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮਾਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਃ । ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਰਾਘਵ ਚਿਤ੍ਤਪਾਸ਼ਂ ਯਥਾਸੁਖਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਹਰਾਸ੍ਤਸ਼ਙ੍ਕਃ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਫਾਹੀ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ, ਸੁਚਿੱਤ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਸਰੀਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇ। ਫਿਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ।
ਫੂਤ੍ਕਾਰਦਗ੍ਧਾਖਿਲਮਾਰ੍ਗਲੋਕਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪਪਰਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ । ਆਸ਼ਾਵਿषਾਸ਼ੋषਿਤਲੋਕषਣ੍ਡਂ ਵਾਤਾਮਿषੋਚ੍ਛੂਨਸ਼ਰੀਰਦਣ੍ਡਮ੍
ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲਾਟੀ ਫੁਲਾਈ।
ਆਮਨ੍ਥਰਂ ਦੇਹਗੁਹਾਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਘੋਰਾਜਗਰਂ ਜਵੇਨ । ਅਕਾਮਨਾਨਾਮਮਹਾਨਲੇਨ ਬਲੇਨ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਵਿਭਯੋ ਭਵ ਤ੍ਵਮ੍
ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਪ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇ, ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਜਾ।
ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ਮਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਨੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਘੋਰਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ । ਚਿਰਾਯ ਸਾਧੋ ਤ੍ਯਜ ਚਞ੍ਚਲਤ੍ਵਂ ਵਿਮਰ੍ਕਟੋ ਵृਕ੍ਸ਼ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ਤਸ਼੍ਰੀਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਚੰਚਲਤਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਬਾਂਦਰ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲਮ੍ ਅਲਮ੍ ਇਤਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਚੇਤਸਾ ਵੀਤਸ਼ਙ੍ਕਂ ਵ੍ਯੁਪਸ਼ਮਿਤਮਲੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਦੇਹਮ੍ ਏਵ । ਤृਣਲਵਲਘੁ ਪਸ਼੍ਯਂਲ੍ ਲੀਲਯਾਹੇਯਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਿਬ ਵਿਹਰ ਰਮਸ੍ਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸਂਸਾਰਪਾਰਃ
ਮਨ ਵਿੱਚ 'ਹੋ ਗਿਆ, ਹੋ ਗਿਆ' ਆਖ ਕੇ, ਜਦ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੀ ਮੈਲ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਜਾਂ ਤਿਲ ਵਰਗਾ ਹਲਕਾ ਸਮਝ। ਬੇਪਰਵਾਹ ਤਿਆਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪੀ, ਖੇਡ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਅ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈਂ।
ਪਰਿਦੀਰ੍ਘਾਸੁ ਤਨ੍ਵੀषੁ ਕਚਨ੍ਤੀष੍ਵ੍ ਅਸਿਤਾਸੁ ਚ । ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਰੋਪਮਾਨਾਸੁ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿषੁ ਤਿष੍ਠ ਮਾ
ਮਨ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਪਤਲੀਆਂ, ਕਾਲੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਤੇਜ਼ ਕਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸਿਆ ਰਹਿ, ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਲੇਨ ਚ ਮਹਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਜਾਤੇਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿਵਲ੍ਲਰੀ । ਵृਦ੍ਧਿਂ ਵਿਵੇਕਸੇਕੇਨ ਨਯੈਨਾਂ ਨਯਕੋਵਿਦ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਸਮਝ ਦੀ ਬੇਲ ਉੱਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਜ, ਹੇ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ।
ਯਾਵਨ੍ ਮ੍ਲਾਯਤਿ ਨੋ ਕਾਯਕਲਿਕਾ ਕਲਿਭਸ੍ਮਨਾ । ਭੂਤਲੇ ਪਤਿਤਾਂ ਤਾਵਦ੍ ਏਨਾਮ੍ ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਧਾਰਯ
ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਲੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਤੱਕ ਇਸ ਬੇਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ।
ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥੈਕਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥੈਕਭਾਵਨਾਤ੍ । ਸੁਖਮ੍ ਆਪ੍ਨੋषਿ ਸਰ੍ਪਾਰਿਰ੍ ਯਥਾਭ੍ਰਰਵਭਾਵਨਾਤ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਅਸਲ ਭੇਦ ਜਾਣ ਲਏ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੀ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਗਰੁੜ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਦਾਲਕਵਦ੍ ਆਲੂਨਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਧਿਯਾ ਧੀਰ ਧੀਰਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਚਾਰਯ
ਉੱਦਾਲਕ ਵਾਂਗ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਿਆ, ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੋਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰ।
ਕੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭਗਵਨ੍ ਮੁਨਿਨੋਦ੍ਦਾਲਕੇਨ ਤਤ੍ । ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਮ੍ ਆਲੂਨਂ ਕृਤ੍ਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਿਤਮ੍
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਉੱਦਾਲਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ?
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਮ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੂਤਵृਨ੍ਦਵਿਚਾਰਣਾਤ੍ । ਉਦ੍ਦਾਲਕੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪਰਮਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਤਾ
ਰਾਮਾ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਜਗਜ੍ਜੀਰ੍ਣਗृਹਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕੋਣੇ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਆਤਤੇ । ਭੂਮੇਰ੍ ਅਨਿਲਦਿਙ੍ਨਾਮ੍ਨਿ ਭੂਭृਦ੍ਭਾਣ੍ਡਭਰਾਕੁਲੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਇਕ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨਿਲਾ ਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹਨ—
ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਨਾਮ੍ਨੀ ਕਾਚਿਤ੍ ਕਿਲ ਸ੍ਥਲੀ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕੀਰ੍ਣਕੁਸੁਮਾ ਕਰ੍ਪੂਰਦ੍ਰੁਮਧੂਸਰਾ
ਉਥੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣਵਿਹਗਾ ਨਾਨਾਵਨਵਿਲਾਸਿਨੀ । ਵਨੇਚਰਵ੍ਯਾਪ੍ਤਤਟੀ ਪੁष੍ਪਕੇਸਰਹਾਸਿਨੀ
ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੈ, ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਸਕੁਰਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮਹਾਰਤ੍ਨਾ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨੀਲਾਮ੍ਬੁਦੋਤ੍ਪਲਾ । ਕ੍ਵਚਿਨ੍ ਨੀਹਾਰਕਵਰੀ ਸਰਸੀਦਰ੍ਪਣਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਕਿਤੇ ਵੱਡੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਕੰਵਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਝੀਣੀ ਧੁੰਦ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਕੱਚ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਦਿਤੇ ਸਾਨੌ ਸਫਲਪਾਦਪੇ । ਆਗੁਲ੍ਫਕੀਰ੍ਣਕੁਸੁਮੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਚ੍ਛਾਯਾਮਹਾਦ੍ਰੁਮੇ
ਉਥੇ ਇਕ ਥਾਂ ਉੱਚੀ ਢਲਾਣ ਤੇ ਇਕ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਟਖਣੀਆਂ ਤੱਕ ਫੁੱਲ ਵਿਛੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਮੋਟਾ ਤੇ ਘਣੀ ਛਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਉਦ੍ਦਾਲਕੋ ਨਾਮ ਮੁਨਿਰ੍ ਮੌਨੀ ਮਾਨੀ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯੌਵਨਃ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਉਵਾਸੋਦ੍ਦਾਮਤਾਪਸਃ
ਉਥੇ ਉੱਦਾਲਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਮਾਣੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਕਲਮੰਦ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਤੁ ਬਭੂਵਾਸਾਵ੍ ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਚਾਰਵਾਨ੍ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਦਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ਼ੁਭਾਸ਼ਯਃ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹਾਲੇ ਆਤਮਕ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਚੰਗੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਗਿਆ ਸੀ।
ਤਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤਪਸਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਨਿਯਮੈਰ੍ ਯਮੈਃ । ਵਿਵੇਕ ਆਜਗਾਮੈਨਂ ਨਵਰ੍ਤੁਰ੍ ਇਵ ਭੂਤਲਮ੍
ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਝੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥੇਦਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਂਸਾਰਭਯਭੀਤਧੀਃ । ਏਕਾਨ੍ਤ ਏਵ ਨਿਵਸਨ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ
ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਡਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕਿਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ । ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਾ ਭੂਯਸ੍ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨੋਪਜਾਯਤੇ
ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ — ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ?
ਕਦਾਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਮਨਨਃ ਪਦੇ ਪਰਮਪਾਵਨੇ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਚਿਰਮ੍ ਏष੍ਯਾਮਿ ਮੇਰੁਸ਼ृਙ੍ਗ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਆਰਾਮ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕਦਾ ਸ਼ਮਮ੍ ਉਪੇष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਮਾਨ੍ਤਰ੍ ਭੋਗਵਾਸਨਾਃ । ਆਲੋਲਕਲ੍ਲੋਲਰਵਾ ਊਰ੍ਮਯੋ ऽਮ੍ਬੁਨਿਧਾਵ੍ ਇਵ
ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਭੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਦੋਂ ਠੰਢੀਆਂ ਪੈ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਇਦਂ ਕृਤ੍ਵੇਦਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ ਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ । ਕਦਾਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਹਸਿष੍ਯਾਮਿ ਪਦਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਯਾ ਧਿਯਾ
ਇਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਦੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਆਰਾਮ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ?
ਕਦਾ ਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲਂ ਮੇ ਨ ਲਗਿष੍ਯਤਿ ਚੇਤਸਿ । ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਜ੍ਝਿਤਾਸਙ੍ਗਂ ਪਯਃ ਪਦ੍ਮਦਲੇ ਯਥਾ
ਕਦੋਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਕੜੇਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹੋਣ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਟਿਕਦਾ ਨਹੀਂ?