ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਸਨ੍ਤਤਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਜਾਗਤਾਨਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਂ ਭਾਵਾਨਾਮ੍ ਅਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਵੇਕਾਦ੍ ਉਪਾਹृਤ੍ਯ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਵੈਰ੍ ਯਤ੍ਨਨਿਸ਼੍ਚਯੈਃ । ਬਲਾਤ੍ਕਾਰੇਣ ਸਂਯੋਜ੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਪੁਰੁषਕ੍ਰਮੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮੁਖ੍ਯਂ ਕਾਰਣਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇ । ਅਗਾਧੇ ਪਤਿਤਂ ਰਤ੍ਨਂ ਰਤ੍ਨੇਨੈਵਾਵਕृष੍ਯਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋਤੀ ਹੋਰ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ । ਤੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਹੇਤੁਰ੍ ਏਕਃ ਪਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਪਨ੍ ਵਿਸृਜਨ੍ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਨ੍ ਉਨ੍ਮਿषਨ੍ ਨਿਮਿषਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਨਿਰਸ੍ਤਮਨਨਾਨਨ੍ਤਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰੋ ਭਵ
ਚਾਹੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਨੰਤ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹੋ।
ਮਮੇਦਂ ਤਦ੍ ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਾਸਨਾਃ । ਏਕਨਿष੍ਠਤਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰੋ ਭਵ
‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ’, ‘ਉਹ ਉਸਦਾ ਹੈ’, ਜਾਂ ‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯੋਰ੍ ਆਦੇਹਮ੍ ਏਕਧੀਃ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਤ੍ ਸਮਾਧਾਨਪਰੋ ਭਵ
ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਰੱਖ। ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਮਾਧਿ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਪਲਾਯਨੇषੁ ਯੁਦ੍ਧੇषੁ ਦੁਃਖੇषੁ ਚ ਸੁਖੇषੁ ਚ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪਰੋ ਭਵ
ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਾਗਦੇ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ — ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।
ਮਲਂ ਸਂਵੇਦ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਮਨ੍ਥਰਮ੍ । ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਾਨ੍ ਅਲਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪਰੋ ਭਵ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅੰਦਰ ਮੈਲ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਆਲਸੀ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ। ਆਸ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।
ਅਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਸਙ੍ਕੇਤਸ੍ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ਾਵਿषੂਚਿਕਃ । ਨष੍ਟੇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਦृष੍ਟਿਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸਂਵਿਤ੍ਸਾਰਪਰੋ ਭਵ
ਤੂੰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਾਹ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਮੰਦਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਸਕਰ੍ਤृਕਰ੍ਮਕਰਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਨਿਰਾਲਮ੍ਬਸ੍ ਸ੍ਵਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰੋ ਭਵ
ਕਰਤਾ, ਕਰਮ ਤੇ ਸਾਧਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਿਕਲਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਹਿ ਸੌषੁਪ੍ਤੀਂ ਭਾਵਯਨ੍ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਤ੍ਤੈਕਾਤ੍ਮਵਪੁਰ੍ ਭਵ
ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਿਰਫ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਇਕਤਾ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾ।
ਨਾਨਾਨਾਨਾਦਸ਼ਾਮੁਕ੍ਤੋ ਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤਤਯਾਸ਼ਯੇ । ਸਮਗ੍ਰਕਲਨਾਦੀਪਸ੍ ਸ੍ਵਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰੋ ਭਵ
ਅਨੇਕਤਾ ਤੇ ਏਕਤਾ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਗਿਣਤਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ ਬਣ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿ।
ਆਤ੍ਮਤਾਪਰਤੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਿਭਾਗੋ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਵਜ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਵਦ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਦੂਜਾ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਹੀਰੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਸਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖ, ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿ।
ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਾਨਸਾਨ੍ ਪਾਸ਼ਾਨ੍ ਆਸ਼ਾਰੂਪਾਨ੍ ਉਦਾਰਯਾ । ਧਿਯਾ ਧੈਰ੍ਯੈਕਧਾਰਿਣ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਤਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਬੰਧਨ ਉੱਚੀ ਤੇ ਡਿੱਠੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦੇ, ਤੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ।
ਸਮਾਸਾਦਯਤਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਵਿषਂ ਹਾਲਾਹਲਮ੍ ਅਪਿ ਯਾਸ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਮृਤਤਾਂ ਤਵ
ਜਦ ਤੂੰ ਅਸਲ ਸੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤਦੋਦੇਤਿ ਮਹਾਮੋਹਸ੍ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਨਿਰ੍ਮਲਾਯਾ ਨਿਰਂਸ਼ਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤੇਸ਼੍ ਚ੍ਯੁਤਿਰ੍ ਯਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਖੰਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੂਝ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਭੁੱਲਾਵਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਮੋਹਸ੍ ਸਂਸृਤਿਭ੍ਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਨਿਰ੍ਮਲਾਯਾਂ ਨਿਰਂਸ਼ਾਯਾਂ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤੌ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਯਦਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਅਖੰਡ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਮੋਹ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਨੁਯਾਤਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਣਸ੍ਯਾਸ਼ਾਮਹਾਰ੍ਣਵਮ੍ । ਪ੍ਰਸਰਿष੍ਯਤਿ ਤੇ ਸਂਵਿਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਰ੍ ਇਵ ਸਰ੍ਵਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਮ੍ ਆਲੋਕਯਤ ਆਨਨ੍ਦਮਯਸਂਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਰਸਾਯਨਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਾਦੁ ਰਾਮ ਪ੍ਰਤਿਵਿषਾਯਤੇ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਵਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਤੈਰ੍ ਨ ਲਜ੍ਜਾਮਹੇ ਪੁਮ੍ਭਿਰ੍ ਯੇ ਸ੍ਵਭਾਵਮ੍ ਉਪਾਗਤਾਃ । ਸ਼ੇषਾਃ ਪੁਰੁषਨਾਮਾਨੋ ਗਰ੍ਦਭਾ ਦੀਰ੍ਘਬਾਹਵਃ
ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਲੰਮੇ ਹੋਣ, ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਹ ਖਚਰ ਹਨ।
ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਖਰ੍ਵਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪੁਰੋ ऽਦ੍ਰੇਰ੍ ਇਵ ਦਨ੍ਤਿਨਃ । ਪਰਾਂ ਕੋਟਿਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਾੜੀ ਛੋਟੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਅਪਾਰ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਨਿਕੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਦृਸ਼੍ਯਦ੍ਰष੍ਟृਸੀਮ੍ਨੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਨ ਤੇਜਾਂਸ੍ਯ੍ ਉਪਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦ੍ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ
ਜਿਸਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅੱਖ ਅੱਗੇ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਵਧਾ ਸਕਦੇ।
ਅਵਸ੍ਤੁਤਾਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨ ਇਵ ਦੀਪਕਾਃ । ਅਰ੍ਕਾਦਯੋ ਮਹਾਲੋਕਵਿਧਾਵ੍ ਅਧਿਗਤਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਸੂਰਜ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇਜੋऽਂਸ਼ੁषੁ ਪ੍ਰਭਾਵੇषੁ ਬਲੇष੍ਵ੍ ਅਤਿਮਹਤ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਪਿ । ਸਰ੍ਵੇषੂਨ੍ਨਤਿਯੁਕ੍ਤੇषੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਪਰਮੋਨ੍ਨਤਃ
ਚਾਹੇ ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਹੋਣ, ਚਮਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਕਤਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗੁਣ, ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਨ੍ਤਿ ਭਾਸਾ ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਵਹ੍ਨੀਨ੍ਦੁਮਣਿਤਾਰਕਾਃ । ਤਥਾ ਜਗਤਿ ਰਾਜਨ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਤਜ੍ਞੇਯਾ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਚੰਦ, ਨਗ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਧਰਾਵਿਵਰਕੀਟੇਭ੍ਯੋ ਗਰ੍ਦਭੇਭ੍ਯੋ ऽਪਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾ ਰਾਮ ਤੁਚ੍ਛਤਰਾਸ੍ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਗਧਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਾਵਤ੍ ਸਮ੍ਮੋਹਵੇਤਾਲੋ ਦੇਹੋ ਯਾਵਦ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞ ਏਵ ਸਂਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤਨੇਨੇਤਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਰੀਰ ਭਟਕਣ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦਾ ਪੂਤਲਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞੋ ਹਿ ਦੁਰ੍ਦੇਹਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਭੂਤਲੇ । ਸ਼ਵ ਏਵ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ ਤੁ ਸਚੇਤਨਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੁਰਦਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਚੇਤਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਦੂਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਤਾ ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤੇ ਪੀਵਰਤਾਂ ਗਤੇ । ਆਲੋਕਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ ਅਮਲਾ ਮਹਾਮੇਘ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੂਝ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਬੱਦਲ ਚੜ੍ਹ ਆਉਣ ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਸੁੱਧ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।