ਏਵਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਧਨਮ੍ । ਕੁਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਬਲਿਨੋ ਵੇਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕੀਏ, ਜੋ tortoise ਵਾਂਗੂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਰੂਪਸ੍ਯ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਨਾਭਿਂ ਭ੍ਰਮਤੋ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨਃ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਨਾਬੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੇ ਧਿਯਾ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨਤਃ । ਗृਹੀਤਨਾਭਿ ਵਹਨਾਨ੍ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਬੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾਬੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵष੍ਟਬ੍ਧਮਨੋਨਾਭਿ ਮੋਹਚਕ੍ਰਂ ਨ ਚੋਪਤਿ । ਯਥਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਕੀਲਕਂ ਰਜ੍ਜੁਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਨਾਬੀ ਪੱਕੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਦਾ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਚਕ੍ਰਯੁਦ੍ਧੈਕਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਕਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਾਨਾਸਿ ਨਾਨਘ । ਚਕ੍ਰਂ ਨਾਭਾਵ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧਂ ਵਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਕਲਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਾਬੀ ਪੱਕੀ ਫੜੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੱਕਰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ?
ਚਿਤ੍ਤਨਾਭਾਵ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਤ੍ਨੇਨ ਰਾਘਵ । ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਵਹਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਰਿਰੋਧਯ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਮਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਰੋਕੋ।
ਏਤਾਂ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਂ ਗਤਮ੍ ਏਵਾਵਲੋਕਯ
ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਬੇਅੰਤ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੇਖੋ ਕਿ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਾਕ੍ਰਮਣਮਾਤ੍ਰਾਖ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਾਦ੍ ਔषਧਾਦ੍ ऋਤੇ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਸਂਸਾਰਮਹਾਰੋਗੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਦਾਨਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪਰਮਾਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਵਸ਼ੀਕੁਰੁ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਤੀਰਥ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰ।
ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰਃ ਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਤਃ ਕੁਮ੍ਭਖਂ ਯਥਾ । ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ੇ ਨ ਸਂਸਾਰਃ ਕੁਮ੍ਭਨਾਸ਼ੇ ਨ ਕੁਮ੍ਭਖਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਾਰਣਾਕਾਸ਼ਕੋਟਰੇ ਚਿਤ੍ਤਕੁਮ੍ਭਖਮ੍ । ਵਿਨਾਸ਼੍ਯਾਤੁਲਿਤਾਕਾਸ਼ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਮ੍ ਆਵਿਸ਼
ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਜੋ ਅਣਮੁਕਤ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਕ੍ਰਮਾਯਾਤਂ ਭਜਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਧਿਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਭੂਤਂ ਭਵਿष੍ਯਦ੍ ਅਭਜਦ੍ ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍
ਮਨ, ਬਾਹਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਅਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਵਰ੍ਜਨਂ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਰੋषਿ ਤਦ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਏਵਾਸਿ ਪਾਵਨਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਹਰ ਇਕ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਅਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
ਯਾਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਂ ਤਾਵਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭੂਤਯਃ । ਯਾਵਜ੍ ਜਲਦਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਖੇ ਜਲਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਚਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਨਂ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਜਗਦ੍ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਾਲੇਯਲੇਸ਼ਕਾਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਇਰਾਦਾ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਲੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚੇਤਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਭਾਵਿਤਸ੍ ਤਤ੍ ਕੁਸਂਸृਤੇਃ । ਆਮੂਲਮ੍ ਏਵ ਦਗ੍ਧਾਨਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੂਲਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਿਮਨ੍
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਲੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਲਿਨਤਾ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਚੇਤਨਂ ਚਿਤ੍ਤਰਿਕ੍ਤਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਨਿਰ੍ਮਨਸ੍ਕਸ੍ਵਭਾਵਂ ਤਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਰ ਕਲਨਾਮਲਃ
ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੋਈ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਾ ਸਤ੍ਯਤਾ ਸਾ ਸ਼ਿਵਤਾ ਸਾ ਸਤ੍ਤਾ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤਾ ਸਾ ਸਾ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ ਨਨੁ ਯਤ੍ਰ ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਸੱਚਾਈ, ਚੰਗਿਆਈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋ ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦੁਃਖਸੁਖਾਨਿ ਚ । ਸਦਾ ਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨ ਇਵ ਵਾਯਸਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘੱਟੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਵਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਵਬੋਧੇਨ ਸਰ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸਂਸृਤਿਵ੍ਰਤਤੇਰ੍ ਬੀਜਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਨੋਪਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਸਨ੍ਤਤਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗਤਃ । ਜਾਗਤਾਨਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਂ ਭਾਵਾਨਾਮ੍ ਅਧਿਗਮ੍ਯਤੇ
ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਵੇਕਾਦ੍ ਉਪਾਹृਤ੍ਯ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਵੈਰ੍ ਯਤ੍ਨਨਿਸ਼੍ਚਯੈਃ । ਬਲਾਤ੍ਕਾਰੇਣ ਸਂਯੋਜ੍ਯਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਤ੍ਪੁਰੁषਕ੍ਰਮੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੈ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮੁਖ੍ਯਂ ਕਾਰਣਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਵਲੋਕਨੇ । ਅਗਾਧੇ ਪਤਿਤਂ ਰਤ੍ਨਂ ਰਤ੍ਨੇਨੈਵਾਵਕृष੍ਯਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋਤੀ ਹੋਰ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਾਨਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮੈਵ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਤਿ । ਤੇਨਾਤ੍ਮੈਵਾਤ੍ਮਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਹੇਤੁਰ੍ ਏਕਃ ਪਰਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਲਪਨ੍ ਵਿਸृਜਨ੍ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਨ੍ ਉਨ੍ਮਿषਨ੍ ਨਿਮਿषਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਨਿਰਸ੍ਤਮਨਨਾਨਨ੍ਤਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰੋ ਭਵ
ਚਾਹੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਨੰਤ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹੋ।
ਮਮੇਦਂ ਤਦ੍ ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਾਸਨਾਃ । ਏਕਨਿष੍ਠਤਯਾਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਸਂਵਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਪਰੋ ਭਵ
‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ’, ‘ਉਹ ਉਸਦਾ ਹੈ’, ਜਾਂ ‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋਸ੍ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯੋਰ੍ ਆਦੇਹਮ੍ ਏਕਧੀਃ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਤ੍ ਸਮਾਧਾਨਪਰੋ ਭਵ
ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਰੱਖ। ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੇ, ਸਮਾਧਿ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।
ਪਲਾਯਨੇषੁ ਯੁਦ੍ਧੇषੁ ਦੁਃਖੇषੁ ਚ ਸੁਖੇषੁ ਚ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤੇषੁ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪਰੋ ਭਵ
ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਾਗਦੇ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ — ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।
ਮਲਂ ਸਂਵੇਦ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਨੋ ਨਿਰ੍ਮਥ੍ਯ ਮਨ੍ਥਰਮ੍ । ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਾਨ੍ ਅਲਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪਰੋ ਭਵ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅੰਦਰ ਮੈਲ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਆਲਸੀ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ। ਆਸ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ।
ਅਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਸਙ੍ਕੇਤਸ੍ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ਾਵਿषੂਚਿਕਃ । ਨष੍ਟੇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਦृष੍ਟਿਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸਂਵਿਤ੍ਸਾਰਪਰੋ ਭਵ
ਤੂੰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਾਹ ਦੀ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਮੰਦਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।