ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ । ਵਾਤਾਭ੍ਰਵਦ੍ ਦੀਪਕਵਦ੍ ਯਮੁਨੋਤ੍ਪੀਡਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਮਲ-ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਓਥੇ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ, ਬੱਦਲ, ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਯਮੁਨਾ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਾਧਿਰ੍ ਵਿਵੇਕਵਸ਼ਜਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਪਰਮ੍ ਆਗਤਃ । ਸ਼ਰਤ੍ਸਮਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵੈਰਸ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਃ
ਗਾਧੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਝੜ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਧਾਤੁਰ੍ ਅਸਮਞ੍ਜਸਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਬृਹਦ੍ਭ੍ਰਮਭਰੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਮਨ੍ਦਮ੍ ਅਗਰ੍ਹਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਗਾਮ ਕਰੁਣਾਰ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਨਿਯਮਾਯੋਤ੍ਤਮਸ਼੍ਰਿਯੇ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਵृष੍ਟਮੂਕਾਤ੍ਮਾ ਪਯੋਧਰ ਇਵਾਚਲਮ੍
ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਚਲ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਿਯਮ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਆਰਾਮ ਲੈਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਸ੍ਤਾਸ਼ੇषਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਤਪਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਚਕਾਰ ਹ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇਨਾਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਵਾਪ ਹ
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।
ਅਰਮਤ ਤਦਨੁ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਪਗਤਭਯਮੋਹੋ ਭੋਗਭੂਮਾਵ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਃ । ਸਤਤਮੁਦਿਤਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਰੂਪਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਕਲ ਇਵ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੋ ਘੂਰ੍ਣਿਤਾਪੂਰ੍ਣਚੇਤਾਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਡਰ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਦਾ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮ੍ ਏषਾਤਿਵਿਤਤਾ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਮਹਾਮੋਹਕਰੀ ਮਾਯਾ ਵਿषਮਾ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਇਹ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਬੜੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਦ੍ਵਯਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਲੋਕਦृष੍ਟਤਾ । ਕ੍ਵਾਨੇਕਵਰ੍षਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤਸ਼੍ਵਪਚਾਵਨਿਪਭ੍ਰਮਃ
ਦੋ ਪਲਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਭਟਕਣ ਦੀ ਝਲਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਕ੍ਵ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੋਪਲਬ੍ਧਤ੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਕ੍ਵਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਕ੍ਵ ਸਤ੍ਯਪਰਿਣਾਮਿਤਾ
ਭਟਕਣ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਣਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਝੂਠ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਬਦਲਾਅ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਅਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾਯੇਯਂ ਵਿਤਤੇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਸਾਵਧਾਨਮਨਸਂ ਯੋਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਸਙ੍ਕਟੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਮਾਇਆ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਬਸ! ਇਹ ਬੇਧਿਆਨ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਧਨਮ੍ । ਕੁਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਬਲਿਨੋ ਵੇਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕੀਏ, ਜੋ tortoise ਵਾਂਗੂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਰੂਪਸ੍ਯ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਨਾਭਿਂ ਭ੍ਰਮਤੋ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨਃ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਨਾਬੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੇ ਧਿਯਾ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨਤਃ । ਗृਹੀਤਨਾਭਿ ਵਹਨਾਨ੍ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਬੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾਬੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵष੍ਟਬ੍ਧਮਨੋਨਾਭਿ ਮੋਹਚਕ੍ਰਂ ਨ ਚੋਪਤਿ । ਯਥਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਕੀਲਕਂ ਰਜ੍ਜੁਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਨਾਬੀ ਪੱਕੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਦਾ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਚਕ੍ਰਯੁਦ੍ਧੈਕਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਕਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਾਨਾਸਿ ਨਾਨਘ । ਚਕ੍ਰਂ ਨਾਭਾਵ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧਂ ਵਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਕਲਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਾਬੀ ਪੱਕੀ ਫੜੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੱਕਰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ?
ਚਿਤ੍ਤਨਾਭਾਵ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਤ੍ਨੇਨ ਰਾਘਵ । ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਵਹਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਰਿਰੋਧਯ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਮਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਰੋਕੋ।
ਏਤਾਂ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਂ ਗਤਮ੍ ਏਵਾਵਲੋਕਯ
ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਬੇਅੰਤ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੇਖੋ ਕਿ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਾਕ੍ਰਮਣਮਾਤ੍ਰਾਖ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਾਦ੍ ਔषਧਾਦ੍ ऋਤੇ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਸਂਸਾਰਮਹਾਰੋਗੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਦਾਨਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪਰਮਾਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਵਸ਼ੀਕੁਰੁ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਤੀਰਥ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰ।
ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰਃ ਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਤਃ ਕੁਮ੍ਭਖਂ ਯਥਾ । ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ੇ ਨ ਸਂਸਾਰਃ ਕੁਮ੍ਭਨਾਸ਼ੇ ਨ ਕੁਮ੍ਭਖਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸਂਸਾਰਣਾਕਾਸ਼ਕੋਟਰੇ ਚਿਤ੍ਤਕੁਮ੍ਭਖਮ੍ । ਵਿਨਾਸ਼੍ਯਾਤੁਲਿਤਾਕਾਸ਼ਰੂਪਂ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਮ੍ ਆਵਿਸ਼
ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਜੋ ਅਣਮੁਕਤ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਕ੍ਰਮਾਯਾਤਂ ਭਜਦ੍ ਬਾਹ੍ਯਧਿਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਭੂਤਂ ਭਵਿष੍ਯਦ੍ ਅਭਜਦ੍ ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍
ਮਨ, ਬਾਹਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਅਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਂ ਸਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਵਰ੍ਜਨਂ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਰੋषਿ ਤਦ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਏਵਾਸਿ ਪਾਵਨਮ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਹਰ ਇਕ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਅਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
ਯਾਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਂ ਤਾਵਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭੂਤਯਃ । ਯਾਵਜ੍ ਜਲਦਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਖੇ ਜਲਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਮਨ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਬੱਦਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਚਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਨਂ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਜਗਦ੍ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਾਲੇਯਲੇਸ਼ਕਾਃ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਇਰਾਦਾ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਲੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚੇਤਨਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਭਾਵਿਤਸ੍ ਤਤ੍ ਕੁਸਂਸृਤੇਃ । ਆਮੂਲਮ੍ ਏਵ ਦਗ੍ਧਾਨਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੂਲਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਿਮਨ੍
ਜੇ ਚੇਤਨਾ ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਲੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਲਿਨਤਾ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਚੇਤਨਂ ਚਿਤ੍ਤਰਿਕ੍ਤਂ ਹਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੇਤਨਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਨਿਰ੍ਮਨਸ੍ਕਸ੍ਵਭਾਵਂ ਤਨ੍ ਨ ਤਤ੍ਰ ਕਲਨਾਮਲਃ
ਮਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੋਈ ਭਟਕਣ ਜਾਂ ਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਾ ਸਤ੍ਯਤਾ ਸਾ ਸ਼ਿਵਤਾ ਸਾ ਸਤ੍ਤਾ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤਾ ਸਾ ਸਾ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ ਨਨੁ ਯਤ੍ਰ ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਸੱਚਾਈ, ਚੰਗਿਆਈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮਨੋ ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦੁਃਖਸੁਖਾਨਿ ਚ । ਸਦਾ ਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨ ਇਵ ਵਾਯਸਾਃ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘੱਟੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਵਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਵਬੋਧੇਨ ਸਰ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਸਂਸृਤਿਵ੍ਰਤਤੇਰ੍ ਬੀਜਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਨੋਪਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।