ਯਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮਨੋਰਾਜ੍ਯਧਾਤੁਸਂਸ੍ਥਿਤਿषੁ ਭ੍ਰਮਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਤਥੈਵਾਙ੍ਗ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਨਸਾ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ, ਮਨ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਭਟਕਾਵਾ ਮਨ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।
ਭਵਿष੍ਯਦ੍ਭੂਤਕਾਲਸ੍ਥਂ ਯਥਾ ਤ੍ਰੈਕਾਲ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਮ੍ ਏਤਿ ਤੇ ਗਾਧੇ ਕਟਞ੍ਜਚਰਿਤਂ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਗਾਧੀ, ਮਨ ਵੀ ਕਟੰਜ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਇਤਿ ਮਜ੍ਜਤਿ ਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਨਾਵਸੀਦਤਿ । ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪਦਾਰ੍ਥੇषੁ ਵਿਭਾਗਾਨਰ੍ਥਭਾਵਨਾਮ੍
ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ 'ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ' ਸਮਝ ਕੇ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇਪਣ ਜਾਂ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਤੇਨਾਸੌ ਭ੍ਰਮਮੋਹੇषੁ ਸੁਖਦੁਃਖਵਿਲਾਸਿषੁ । ਨ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ ਮਗ੍ਨੋ ऽਪਿ ਤੁਮ੍ਬੀਪਾਤ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਭਟਕਾਵਿਆਂ ਤੇ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ—even ਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਤੁੰਬੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ।
ਤ੍ਵਂ ਤਾਵਦ੍ ਵਾਸਨਾਜਾਲਗ੍ਰਸ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਵਿਚੇਤਨਃ । ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇषਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ ਇਵ ਨ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮ੍ ਆਗਤਃ
ਤੇਰਾ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਬੇਗਿਆਨ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਲੰਮੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਜੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਅਜੇ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।
ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯਾਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋषਿ ਮਨੋਭ੍ਰਮਮ੍ । ਵਿਨਿਵਾਰਯਿਤੁਂ ਮੇਘਮ੍ ਅਸਮ੍ਯਙ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਇਵ
ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣ ਉਹ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕਦਾ।
ਯਦ੍ ਏਵ ਤੇ ਮਨੋਮਾਤ੍ਰੇ ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤੇ । ਤਰੁਰ੍ ਓਘਜਵੇਨੇਵ ਤੇਨੈਵਾਕ੍ਰਮ੍ਯਸੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਗੱਲ ਅਚਾਨਕ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸੇ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਖ਼ਤ ਤੇਜ਼ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਨਾਭੇਃ ਕਲਾਸ੍ਯੇਹ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ
ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚੇਤੇ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਠਣ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਹਾਲਤਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਵੇਂ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਰਹੇਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਗਿਰੇਃ ਕੁਞ੍ਜੇ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣ੍ਯ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਧੀਃ । ਤਪਃ ਕੁਰੁ ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਭਾਵਮ੍ ਆਪ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਦਸ ਸਾਲ ਤੱਕ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ। ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ । ਵਾਤਾਭ੍ਰਵਦ੍ ਦੀਪਕਵਦ੍ ਯਮੁਨੋਤ੍ਪੀਡਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਮਲ-ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਓਥੇ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ, ਬੱਦਲ, ਦੀਵਾ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਯਮੁਨਾ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗਾਧਿਰ੍ ਵਿਵੇਕਵਸ਼ਜਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਪਰਮ੍ ਆਗਤਃ । ਸ਼ਰਤ੍ਸਮਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵੈਰਸ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਃ
ਗਾਧੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵੈਰਾਗ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਝੜ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਸ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਚੇष੍ਟਿਤਂ ਧਾਤੁਰ੍ ਅਸਮਞ੍ਜਸਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਬृਹਦ੍ਭ੍ਰਮਭਰੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਮਨ੍ਦਮ੍ ਅਗਰ੍ਹਯਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਖੇਡ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਗਾਮ ਕਰੁਣਾਰ੍ਦ੍ਰਾਤ੍ਮਾ ਨਿਯਮਾਯੋਤ੍ਤਮਸ਼੍ਰਿਯੇ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਵृष੍ਟਮੂਕਾਤ੍ਮਾ ਪਯੋਧਰ ਇਵਾਚਲਮ੍
ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਚਲ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਿਯਮ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਆਰਾਮ ਲੈਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਰਸ੍ਤਾਸ਼ੇषਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਤਪਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਚਕਾਰ ਹ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇਨਾਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਵਾਪ ਹ
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ-ਵਿਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦਸ ਸਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।
ਅਰਮਤ ਤਦਨੁ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਪਗਤਭਯਮੋਹੋ ਭੋਗਭੂਮਾਵ੍ ਅਨਿਚ੍ਛਃ । ਸਤਤਮੁਦਿਤਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਰੂਪਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਕਲ ਇਵ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੋ ਘੂਰ੍ਣਿਤਾਪੂਰ੍ਣਚੇਤਾਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਡਰ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਦਾ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੀਉਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਮੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਮ੍ ਏषਾਤਿਵਿਤਤਾ ਦੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਮਹਾਮੋਹਕਰੀ ਮਾਯਾ ਵਿषਮਾ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਇਹ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਬੜੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ, ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਮੁਹੂਰ੍ਤਦ੍ਵਯਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਲੋਕਦृष੍ਟਤਾ । ਕ੍ਵਾਨੇਕਵਰ੍षਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤਸ਼੍ਵਪਚਾਵਨਿਪਭ੍ਰਮਃ
ਦੋ ਪਲਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਈ ਭਟਕਣ ਦੀ ਝਲਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਕ੍ਵ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੋਪਲਬ੍ਧਤ੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਕ੍ਵਾਸਤ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਕ੍ਵ ਸਤ੍ਯਪਰਿਣਾਮਿਤਾ
ਭਟਕਣ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਣਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਝੂਠ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਬਦਲਾਅ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਅਤੋ ਵਚ੍ਮਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾਯੇਯਂ ਵਿਤਤੇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਅਸਾਵਧਾਨਮਨਸਂ ਯੋਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਤਿਸਙ੍ਕਟੇ
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਮਾਇਆ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਬਸ! ਇਹ ਬੇਧਿਆਨ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਰੋਧਨਮ੍ । ਕੁਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਬਲਿਨੋ ਵੇਗਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਚ੍ਛੇਦਕਾਰਿਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕੀਏ, ਜੋ tortoise ਵਾਂਗੂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?
ਅਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਰੂਪਸ੍ਯ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਨਾਭਿਂ ਭ੍ਰਮਤੋ ਭ੍ਰਮਦਾਯਿਨਃ
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰ ਨਾਬੀ ਮਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨੂਨਮ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧੇ ਧਿਯਾ ਪੁਰੁषਯਤ੍ਨਤਃ । ਗृਹੀਤਨਾਭਿ ਵਹਨਾਨ੍ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਂ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਬੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾਬੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਚੱਕਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵष੍ਟਬ੍ਧਮਨੋਨਾਭਿ ਮੋਹਚਕ੍ਰਂ ਨ ਚੋਪਤਿ । ਯਥਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਕੀਲਕਂ ਰਜ੍ਜੁਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਨਾਬੀ ਪੱਕੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਦਾ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕੀਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਚਕ੍ਰਯੁਦ੍ਧੈਕਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਕਸ੍ਮਾਜ੍ ਜਾਨਾਸਿ ਨਾਨਘ । ਚਕ੍ਰਂ ਨਾਭਾਵ੍ ਅਵष੍ਟਬ੍ਧਂ ਵਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਕਲਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਾਬੀ ਪੱਕੀ ਫੜੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੱਕਰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ?
ਚਿਤ੍ਤਨਾਭਾਵ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਯਤ੍ਨੇਨ ਰਾਘਵ । ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਂ ਵਹਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਰਿਰੋਧਯ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਮਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੱਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਰੋਕੋ।
ਏਤਾਂ ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਂ ਗਤਮ੍ ਏਵਾਵਲੋਕਯ
ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਬੇਅੰਤ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵੇਖੋ ਕਿ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਾਕ੍ਰਮਣਮਾਤ੍ਰਾਖ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਾਦ੍ ਔषਧਾਦ੍ ऋਤੇ । ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨਾਪਿ ਸਂਸਾਰਮਹਾਰੋਗੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਘਵ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਦਾਨਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਪਰਮਾਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਵਸ਼ੀਕੁਰੁ
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਘਵ, ਤੀਰਥ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰ।
ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰਃ ਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਤਃ ਕੁਮ੍ਭਖਂ ਯਥਾ । ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ੇ ਨ ਸਂਸਾਰਃ ਕੁਮ੍ਭਨਾਸ਼ੇ ਨ ਕੁਮ੍ਭਖਮ੍
ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਘੜਾ-ਅਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।