ਤਤੋ ਗ੍ਰਾਮੇषੁ ਮਤ੍ਪृष੍ਟੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਕਲਜਨ੍ਤੁਭਿਃ । ਰਾਜਾ ਬਭੂਵ ਸ਼੍ਵਪਚੋ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯ੍ ਅष੍ਟਾਵ੍ ਇਹੇਤਿ ਤੈਃ
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਥੇ ਚੰਮਾਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।'
ਸ ਏਵਾਨ੍ਤੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਜ੍ਵਲਨਂ ਜਵਾਤ੍ । ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਤਾਨੀਹ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਨਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।
ਇਤਿ ਤੇषਾਂ ਮੁਖਾਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । ਪ੍ਰਯਾਗੇ ऽਕਰਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਹਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਤृਤੀਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਪਾਰਣਮ੍ । ਇਹਾਹਮ੍ ਆਗਤਸ੍ ਤੇਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਤਿਕृਸ਼ੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚ
ਅੱਜ ਤੀਜੇ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਵਤਾ ਤੇਨ ਗਾਧਿਨਾ ਸ ਤਦਾ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਭੂਯਃ ਪृष੍ਟੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵ ਕਥਯਾਮ੍ ਆਸ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਧੀ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਓਹੀ ਗੱਲ ਦੋਹਰਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਅਥ ਵਿਸ੍ਮਯਵਾਨ੍ ਗਾਧਿਸ੍ ਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮ੍ । ਜਗਦ੍ਗੇਹਮਹਾਦੀਪੇ ਰਵਾਵ੍ ਉਦਯਮ੍ ਆਗਤੇ
ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਗਾਧੀ ਉਥੇ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ,
ਕृਤੇ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਵਿਧਾਵ੍ ਆਪृਚ੍ਛ੍ਯਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਤਿਥੌ ਗਤੇ । ਇਦਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਵਿਸ੍ਮਯੋਦ੍ਧੁਰਯਾ ਧਿਯਾ
ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਯਨ੍ ਮਯਾ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਦृष੍ਟਂ ਸਤ੍ਯਂ ਭੂਤਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨ ਤਤ੍ । ਉਕ੍ਤਂ ਮਮੇਤਿ ਕਿਂ ਨਾਮ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਯਾਸ਼ਮ੍ਬਰੇ ਕ੍ਰਮਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ—ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿਚ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਖੇਡ ਦੀ ਲੜੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਬਨ੍ਧੁਮਧ੍ਯੇ ਮਰਣਂ ਮਯਾ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸਾ ਮਾਯੈਵ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਸ਼੍ ਸ਼ੇषੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਇਆ ਸੀ—ਬਾਕੀ ਸਬ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼੍ਵਪਚੋਦਨ੍ਤਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਾਵਦ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਧੀਃ । ਹੂਨਮਣ੍ਡਲਪਰ੍ਯਨ੍ਤਗ੍ਰਾਮਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਥੱਕਣ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਅਛੂਤ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਹੂਣਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਗਨ੍ਤੁਂ ਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍ । ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਮੇਰੋਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹੋਰ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਠ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯਾਵਹਨ੍ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਾਵृਡੋਘਜਵੇਨ ਸਃ । ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਯਾਮ੍ ਆਸ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਤਤਰਙ੍ਗਵਤ੍
ਉਹ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਤੁਚ੍ਛਦੇਸ਼ਜਨਾਚਾਰਂ ਹੂਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ਆਸਦਤ੍ । ਕਰਭਃ ਕਣ੍ਟਕੌਘਾਰ੍ਥੀ ਕਾਰਞ੍ਜਮ੍ ਇਵ ਕਾਨਨਮ੍
ਉਹ ਇੱਕ ਐਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਲੋਕ ਸਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ, ਸੁੰਨ ਜਿਹਾ ਹੂਣਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਰੰਜ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਨੈਵ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਵੈ ਪੁਰਃ । ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਗ੍ਰਾਮਕਂ ਕਞ੍ਚਿਦ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ ਇਵ ਪਤ੍ਤਨਮ੍
ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਚੇਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਮ੍ ਏਵ ਸ਼੍ਵਪਚਾਲਯਮ੍ । ਅਧਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਸ੍ਯੇਵ ਪਾਤਾਲੇ ਨਰਕਵ੍ਰਜਮ੍
ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸਨੇ ਓਹੀ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਘਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਨਰਕ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਚਿਨ੍ਤਿਤਵਿਸ੍ਤਾਰਿਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਮਯਂ ਪੁਰਮ੍ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਦ੍ ਅਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼੍ਵਪਚੇਸ਼ਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਫੈਲਾਵ ਉਸ ਚੰਡਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤੇਨੈਵ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼੍ਵਪਚਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਕਾਮ੍ ਅਪਿ ਵੈਰਾਗ੍ਯਪਦਵੀਮ੍ ਅਨਯਨ੍ ਮਨਃ
ਉਸੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਵੇਖਿਆ; ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਵੈਰਾਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਵृਡਾਸਾਰਲੁਠਿਤਂ ਭਿਤ੍ਤਿਜਾਤਯਵਾਙ੍ਕੁਰਮ੍ । ਪਰ੍ਯਸ੍ਤਚ੍ਛਾਦਨਾਰ੍ਧਾਙ੍ਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਦृष੍ਟਕਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਝੜਾਂ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਅੰਕੂਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੱਧੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਢਹਿ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਤਂ ਦृਢਮ੍ ਇਵ ਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਕੁਟ੍ਟਿਤਮ੍ । ਭ੍ਰष੍ਟਾਙ੍ਗਮ੍ ਇਵ ਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦੌਸ੍ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਨਾਸ਼ੀ ਹਾਲਤ ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਗਾਧਿਦਨ੍ਤਾਵਦਲਿਤੈਰ੍ ਗਵਾਸ਼੍ਵਮਹਿषਾਸ੍ਥਿਭਿਃ । ਧਵਲੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤੈਃ
ਉਸ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਧੀ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਭੁਕ੍ਤਂ ਪੀਤਂ ਪੁਰਾ ਤੇਨ ਯੇषੁ ਕਰ੍ਪਰਕੇषੁ ਚ । ਤੈਰ੍ ਅਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਲਿਨੈਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੈਰ੍ ਇਵਾਵृਤਮ੍
ਉਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਂ ਪੀ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਓਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਮਾਨੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ।
ਤਾਭਿਰ੍ ਏਵਾਨ੍ਤ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰੀਭਿਸ੍ ਸਂਸ਼ੁष੍ਕਾਭਿਰ੍ ऋਤਾਵ੍ ऋਤੌ । ਤृष੍ਣਾਭਿਰ੍ ਇਵ ਦੀਰ੍ਘਾਭਿਃ ਪਰਿਤਃ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਸੁੱਕੀਆਂ ਆਂਤਾਂ ਨਾਲ, ਜੋੜ ਕੇ, ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਘਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲੰਮੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਚਿਰਮ੍ ਆਲੋਕਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਗृਹਂ ਸ੍ਮਯਾਤ੍ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਸ਼ੁष੍ਕਸ਼ਵਤਾਂ ਯਾਤਂ ਦੇਹਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਮੁਰਝਾਏ ਸਰੀਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਥ ਵਿਸ੍ਮਯਵਾਨ੍ ਏष ਗ੍ਰਾਮਕਂ ਸਮੁਪਾਯਯੌ । ਉਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਨਗਰਮ੍ ਆਰ੍ਯਦੇਸ਼ਮ੍ ਇਵਾਧ੍ਵਗਃ
ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪृਚ੍ਛਜ੍ ਜਨਂ ਸਾਧੋ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਮਰਤਿ ਭੋ ਭਵਾਨ੍ । ਪ੍ਰਾਗ੍ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਪਚਕ੍ਰਮਮ੍
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਭਲੇ ਮਨੁੱਖੋ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ?'
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਹਿ ਧੀਮਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਰਵृਤ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਕਰਸ੍ਥਮ੍ ਇਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਯੇਤਿ ਸੁਜਨਾਚ੍ ਛ੍ਰੁਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੀ ਸਾਫ਼ਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੋਣ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਪਚਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਵਾਸਿਨਂ ਵृਦ੍ਧਮ੍ ਉਨ੍ਨਤਮ੍ । ਸ੍ਮਰਸ੍ਯ੍ ਏਕਂ ਕਿਲ ਤਮੋਦੁਃਖਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਦੇਹਕਮ੍
ਇੱਥੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਚੰਡਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ? ਉਹ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ।
ਯਦਿ ਜਾਨਾਸਿ ਭੋਸ੍ ਸਾਧੋ ਤਨ੍ ਮੇ ਕਥਯ ਤਂ ਜਨਮ੍ । ਪਾਨ੍ਥਸਂਸ਼ਯਵਿਚ੍ਛੇਦੇ ਮਹਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਫਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬੰਦਾ ਦੱਸ। ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਯੋ ਭੂਯ ਇਤਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਃ ਪृष੍ਟਾ ਗਾਧਿਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਾ । ਅਨਲ੍ਪਸ੍ਮਯਸਂਰਮ੍ਭਾ ਆਰ੍ਤੇਨੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਾਃ
ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕਥਯਸਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਨ ਤਦ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ । ਕਟਞ੍ਜਨਾਮਾ ਸ਼੍ਵਪਚ ਇਹਾਭੂਦ੍ ਦਾਰੁਣਾਕृਤਿਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਓਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਕਟੰਜਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ।