ਅਵਧੀਰ੍ਯੇਤਿ ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਮੋਹਂ ਗਾਧਿਰ੍ ਨਿਨਾਯ ਸਃ । ਦਿਨਾਨਿ ਕਤਿਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਕ ਏਵਾਸ਼੍ਰਮੇ ਤਦਾ
ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ, ਗਾਧੀ ਕੁਝ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਹੀ ਝੋਨੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
ਏਕਦਾ ਗਾਧਿਮ੍ ਆਗਚ੍ਛਤ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਨਪ੍ਰਿਯੋ ऽਤਿਥਿਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮ੍ ਇਵ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ ਸ ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਰਾਮ ਸਸ਼੍ਰਮਃ
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਗਾਧੀ ਕੋਲ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਪਸੰਦ ਮਹਿਮਾਨ ਆਇਆ। ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।
ਪਰਮਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਮ੍ ਆਨੀਤਃ ਫਲਪੁष੍ਪਰਸਾਸ਼ਨੈਃ । ਸੋ ऽਤਿਥਿਰ੍ ਗਾਧਿਨਾ ਤੇਨ ਵਸਨ੍ਤੇਨੇਵ ਪਾਦਪਃ
ਉਹ ਮਹਿਮਾਨ, ਗਾਧੀ ਦੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਰਸਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਵਨ੍ਦਿਤਸਨ੍ਧ੍ਯੌ ਤੌ ਕृਤਜਪ੍ਯਾਵ੍ ਉਭਾਵ੍ ਅਪਿ । ਕ੍ਰਮਾਚ੍ ਛਯਨਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਤਸ੍ਥਤੁਰ੍ ਮृਦੁਪਲ੍ਲਵਮ੍
ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ, ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਵਿਛੋਣੇ ਵਲ ਗਏ ਤੇ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲੇਟ ਗਏ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਵृਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਤਯੋਸ੍ ਤਾਪਸਯੋਃ ਕਥਾ । ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰੋਚਿਤਾ ਪੁष੍ਪਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਇਵਰ੍ਤੁਸ੍ ਸ੍ਵਮਾਸਯੋਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹਨ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਾਥਾਤਿਥਿਂ ਗਾਧਿਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਪਤਿਤਂ ਵਚਃ । ਕਿਮ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸੁਕृਸ਼ਾਙ੍ਗਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰਮਵਾਨ੍ ਅਸਿ
ਫਿਰ ਗਾਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿਹਮਾਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੌਕੇ ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮਹਾਂਪੁਰਖ, ਤੇਰੇ ਹੱਡੀਆਂ ਕਿਉਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਤੇ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ?'
ਮਮਾਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਮਯੋਰ੍ ਭਗਵਞ੍ ਸ਼ृਣੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਵਯਂ ਨਾਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ
ਮਹਾਂਪੁਰਖ, ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁੱਕੜੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸੁਧਾਪੀਠੇ ਉਤ੍ਤਰਾਸ਼ਾਨਿਕੁਞ੍ਜਕੇ । ਕੀਰੋ ਨਾਮਾਤਿਵਿਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ ਜਨਪਦੋ ਮਹਾਨ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਕੀਰ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਹਮ੍ ਅਵਸਂ ਮਾਸਂ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਃ ਪੁਰੇ ਜਨੈਃ । ਅਨਨ੍ਤਾਸ੍ਵਾਦਲੋਲਾਤ੍ਮਚਿਤ੍ਤਵੇਤਾਲਮੋਹਿਤਃ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਰਿਹਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਨੰਤ ਸੁਆਦਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਏਕਦੈਕੇਨ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਥਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਤਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਇਹਾਭੂਚ੍ ਛ੍ਵਪਚੋ ਰਾਜਾ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯ੍ ਅष੍ਟੌ ਦ੍ਵਿਜੇਤਿ ਮੇ
ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, 'ਇਥੇ ਕਦੇ ਇਕ ਚੰਮਾਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ।'
ਤਤੋ ਗ੍ਰਾਮੇषੁ ਮਤ੍ਪृष੍ਟੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਕਲਜਨ੍ਤੁਭਿਃ । ਰਾਜਾ ਬਭੂਵ ਸ਼੍ਵਪਚੋ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯ੍ ਅष੍ਟਾਵ੍ ਇਹੇਤਿ ਤੈਃ
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਥੇ ਚੰਮਾਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਰਾਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।'
ਸ ਏਵਾਨ੍ਤੇ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਜ੍ਵਲਨਂ ਜਵਾਤ੍ । ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਤਾਨੀਹ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਨਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।
ਇਤਿ ਤੇषਾਂ ਮੁਖਾਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ । ਪ੍ਰਯਾਗੇ ऽਕਰਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਹਂ ਦ੍ਵਿਜ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਤृਤੀਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਪਾਰਣਮ੍ । ਇਹਾਹਮ੍ ਆਗਤਸ੍ ਤੇਨ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਤਿਕृਸ਼ੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚ
ਅੱਜ ਤੀਜੇ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਵਤਾ ਤੇਨ ਗਾਧਿਨਾ ਸ ਤਦਾ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਭੂਯਃ ਪृष੍ਟੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵ ਕਥਯਾਮ੍ ਆਸ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਾਧੀ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਓਹੀ ਗੱਲ ਦੋਹਰਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।
ਅਥ ਵਿਸ੍ਮਯਵਾਨ੍ ਗਾਧਿਸ੍ ਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਮ੍ । ਜਗਦ੍ਗੇਹਮਹਾਦੀਪੇ ਰਵਾਵ੍ ਉਦਯਮ੍ ਆਗਤੇ
ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਗਾਧੀ ਉਥੇ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੀਵਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਿਆ,
ਕृਤੇ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਵਿਧਾਵ੍ ਆਪृਚ੍ਛ੍ਯਾਸ਼੍ਵ੍ ਅਤਿਥੌ ਗਤੇ । ਇਦਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਵਿਸ੍ਮਯੋਦ੍ਧੁਰਯਾ ਧਿਯਾ
ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਯਨ੍ ਮਯਾ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇ ਦृष੍ਟਂ ਸਤ੍ਯਂ ਭੂਤਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨ ਤਤ੍ । ਉਕ੍ਤਂ ਮਮੇਤਿ ਕਿਂ ਨਾਮ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਯਾਸ਼ਮ੍ਬਰੇ ਕ੍ਰਮਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ—ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿਚ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਖੇਡ ਦੀ ਲੜੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਬਨ੍ਧੁਮਧ੍ਯੇ ਮਰਣਂ ਮਯਾ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਸਾ ਮਾਯੈਵ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹਸ਼੍ ਸ਼ੇषੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਾਇਆ ਸੀ—ਬਾਕੀ ਸਬ ਕੁਝ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼੍ਵਪਚੋਦਨ੍ਤਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਾਵਦ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਧੀਃ । ਹੂਨਮਣ੍ਡਲਪਰ੍ਯਨ੍ਤਗ੍ਰਾਮਂ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸਤ੍ਵਰਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਥੱਕਣ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਅਛੂਤ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਹੂਣਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਗਨ੍ਤੁਂ ਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍ । ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਮੇਰੋਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਵੋਦ੍ਯਤਃ
ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹੋਰ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਠ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯਾਵਹਨ੍ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਾਵृਡੋਘਜਵੇਨ ਸਃ । ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਉਲ੍ਲਙ੍ਘਯਾਮ੍ ਆਸ ਬਹੂਨ੍ ਵਾਤਤਰਙ੍ਗਵਤ੍
ਉਹ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਤੁਚ੍ਛਦੇਸ਼ਜਨਾਚਾਰਂ ਹੂਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ ਆਸਦਤ੍ । ਕਰਭਃ ਕਣ੍ਟਕੌਘਾਰ੍ਥੀ ਕਾਰਞ੍ਜਮ੍ ਇਵ ਕਾਨਨਮ੍
ਉਹ ਇੱਕ ਐਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਲੋਕ ਸਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ, ਸੁੰਨ ਜਿਹਾ ਹੂਣਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਰੰਜ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਨੈਵ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਵੈ ਪੁਰਃ । ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਗ੍ਰਾਮਕਂ ਕਞ੍ਚਿਦ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ ਇਵ ਪਤ੍ਤਨਮ੍
ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਚੇਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਮ੍ ਏਵ ਸ਼੍ਵਪਚਾਲਯਮ੍ । ਅਧਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਸ੍ਯੇਵ ਪਾਤਾਲੇ ਨਰਕਵ੍ਰਜਮ੍
ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸਨੇ ਓਹੀ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਘਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਨਰਕ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਚਿਤ੍ਰਚਿਨ੍ਤਿਤਵਿਸ੍ਤਾਰਿਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਮਯਂ ਪੁਰਮ੍ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਦ੍ ਅਸਾਵ੍ ਆਤ੍ਮਸ਼੍ਵਪਚੇਸ਼ਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਫੈਲਾਵ ਉਸ ਚੰਡਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤੇਨੈਵ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼੍ਵਪਚਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਕਾਮ੍ ਅਪਿ ਵੈਰਾਗ੍ਯਪਦਵੀਮ੍ ਅਨਯਨ੍ ਮਨਃ
ਉਸੇ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਵੇਖਿਆ; ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਵੈਰਾਗੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਵृਡਾਸਾਰਲੁਠਿਤਂ ਭਿਤ੍ਤਿਜਾਤਯਵਾਙ੍ਕੁਰਮ੍ । ਪਰ੍ਯਸ੍ਤਚ੍ਛਾਦਨਾਰ੍ਧਾਙ੍ਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਦृष੍ਟਕਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਝੜਾਂ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਕੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਅੰਕੂਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੱਧੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਢਹਿ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਦਿਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਤਂ ਦृਢਮ੍ ਇਵ ਦੌਰ੍ਭਾਗ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਕੁਟ੍ਟਿਤਮ੍ । ਭ੍ਰष੍ਟਾਙ੍ਗਮ੍ ਇਵ ਦੌਰਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦੌਸ੍ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਖਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਨਾਸ਼ੀ ਹਾਲਤ ਜਿਵੇਂ ਥਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਗਾਧਿਦਨ੍ਤਾਵਦਲਿਤੈਰ੍ ਗਵਾਸ਼੍ਵਮਹਿषਾਸ੍ਥਿਭਿਃ । ਧਵਲੈਰ੍ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤੈਃ
ਉਸ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਧੀ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।