ਤਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਅਸੌ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿषਣ੍ਣਵਦਨਂ ਜਨਮ੍ । ਜਾਲਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਪੁष੍ਪਾਣਾਂ ਭੁਕ੍ਤਮੂਲਮ੍ ਇਵਾਖੁਨਾ
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਉਦਾਸੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਐਸੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕੇਸਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚੂਹੇ ਨੇ ਖਾ ਲਈ ਹੋਵੇ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣੋ ਨਾਗਰਾ ਨਾਰ੍ਯਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤੇ ਤਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ । ਨਾਸ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਅਪਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਗृਹ ਏਵ ਸ਼ਵਂ ਯਥਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੰਤਰੀ, ਨਗਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਮੁਰਦਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਭृਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਾਕृਤਸਤ੍ਕਾਰਂ ਦੂਰ ਏਵ ਤਮ੍ ਅਤ੍ਯਜਨ੍ । ਦੁਃਖਯੁਕ੍ਤਾ ਘਨਸ੍ਨੇਹਾ ਅਪਿ ਬਾਲਸ਼ਵਂ ਯਥਾ
ਉਸ ਦੇ ਨੌਕਰ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਦੂਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੁਰਦੇ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅਨਾਨਨ੍ਦਮੁਖਂ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼੍ਰੀਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਥਲਮ੍ ਇਵੈਨਂ ਤੇ ਬਹ੍ਵ੍ ਅਮਨ੍ਯਨ੍ਤ ਨਾਕੁਲਾਃ
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਕਾਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਚਮਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਐਸੇ ਵੇਖਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਕਾ ਪਿਆ ਖੇਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਧੂਮਾਯਮਾਨਦੇਹਸ੍ਯ ਪਰਿਤਾਪਦਸ਼ਾਵਤੀ । ਨਾਢੌਕਤਾਸ੍ਯ ਜਨਤਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਗਿਰੇਰ੍ ਇਵ
ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਧੂੰਆਂ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਐਸੇ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਮਨ੍ਦੋਤ੍ਸਾਹਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ ਤਨ੍ਵ੍ਯਸ੍ ਸਙ੍ਘਾਤਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਏਤਦਾਜ੍ਞਾਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ ਭਸ੍ਮਨੀਵਾਮ੍ਬੁਵਿਪ੍ਰੁषਃ
ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਵੀ, ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੇ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਪੈ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ।
ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਕਰਾਕਾਰਾਤ੍ ਸਙ੍ਗਤੋ ऽਸ਼ੁਭਦਾਯਿਨਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਜਨਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਦ੍ ਇਵ ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਃ
ਉਸਦੇ ਕਠੋਰ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ ਉਸਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਐਸੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਏਕ ਏਵ ਬਭੂਵਾਸੌ ਜਨਮਧ੍ਯਗਤੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਅਰ੍ਥਾਦਿਗੁਣਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਪਰਦੇਸ਼ ਇਵਾਧ੍ਵਗਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਭृਸ਼ਮ੍ ਆਰਟਤੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮੈ ਨਾਲਾਪਂ ਨਾਗਰਾ ਦਦੁਃ । ਮੁਕ੍ਤਾਜਾਲਯੁਤਾਯਾਪਿ ਕੀਚਕਾਯਾਧ੍ਵਗਾ ਇਵ
ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੁਲਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ ਬਾਂਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਯਾਤਰੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਥ ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਂ ਦੀਰ੍ਘਂ ਕਾਲਂ ਸ਼੍ਵਪਚਦੂषਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੈਰ੍ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਸ੍ਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਮੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍
ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਮੈਲੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੋਈ ਭੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਆਓ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕਰੀਏ।
ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਨਗਰੇ ਨਾਗਰਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ ਤਥਾ । ਅਭਿਤੋ ਜ੍ਵਲਯਾਮ੍ ਆਸੁਸ਼੍ ਚਿਤਾਸ਼੍ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਿਤਾਵਾਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਜ੍ਵਲਿਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਭਿਤਸ੍ ਤਾਸੁ ਤਾਰਕਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਖੇ ਤਦਾ । ਬਭੂਵ ਨਗਰਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਕ੍ਰਨ੍ਦਪਰਮਾਨਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਿਤਾਵਾਂ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਹੀ ਤਾਰੇ ਹੋਣ।
ਕਰੁਣਾਰਾਵਮੁਖਰੈਃ ਕਲਤ੍ਰੈਰ੍ ਬਾष੍ਪਵਰ੍षਿਭਿਃ । ਅਵष੍ਟਬ੍ਧਜ੍ਵਲਤ੍ਕੁਣ੍ਡਪਾਤਸਜ੍ਜਜਨਵ੍ਰਜਮ੍
ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਕੇ ਕਰੂਣ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸੜਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
ਅਗ੍ਨਿਕੁਣ੍ਡਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਨਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਭृਤ੍ਯਰੋਦਨੈਃ । ਕ੍ਰਨ੍ਦਦ੍ਰਥ੍ਯਂ ਧ੍ਵਨਦ੍ਗਰ੍ਤਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਮਾਰੁਤੈਃ
ਜਦੋਂ ਮੰਤਰੀ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਗਲੀਆਂ ਚੀਕਾਂ-ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਵੇ।
ਚਿਤਿਦੀਪਿਤਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਮਾਂਸਮਾਂਸਲਗਨ੍ਧਯਾ । ਜਾਤਨੀਹਾਰਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਤਵਾਤ੍ਯਯਾਵਕਰੈਰ੍ ਧੁਤੈਃ
ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਸ ਦੀ ਵਾਸ਼ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਈ, ਤੇ ਵਿਪਤਾ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖ ਉੱਡ ਰਹੀ ਸੀ।
ਵਾਤਦੀਰ੍ਘਵਸਾਗਨ੍ਧਧੂਤਾਨੀਤਖਗੋਮ੍ਭਿਤੈਃ । ਅਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਵ੍ਯੋਮਗਤੈਸ਼੍ ਛਨ੍ਨਂ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਜਲਦੈਰ੍ ਇਵ
ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸੜੇ ਹੋਏ ਚਰਬੀ ਦੀ ਬਦਬੂ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਅੰਤਰੜੀਆਂ ਵਲ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇੰਝ ਢੱਕ ਲਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਵਾਤੋਦ੍ਧੂਤਚਿਤਾਵਹ੍ਨਿਪ੍ਰਜ੍ਵਲਤ੍ਪੁਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਉਡ੍ਡੀਨਾਗ੍ਨਿਕਣਵ੍ਰਾਤਤਾਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਦਿਗਨ੍ਤਰਮ੍
ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਲਪਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੋਲ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਤਸ੍ਕਰਂ ਕ੍ਰਨ੍ਦਦ੍ਬਾਲਕਾਨ੍ਤਕੁਮਾਰਕਮ੍ । ਸਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਨਾਗਰਾਪਾਸ੍ਤਜੀਵਿਤਾਸ੍ਥਮ੍ ਅਸਂਸ੍ਥਿਤਿ
ਉਥੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਚੋਰ ਸਨ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੋਈ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਅਰਕ੍ਸ਼ਿਤਗृਹਂ ਚੌਰਲੁਣ੍ਠਿਤਾਖਿਲਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਪੁਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰਂ ਚ ਮਰਣਵ੍ਯਗ੍ਰਨਾਗਰਮ੍
ਘਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੌਤ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ ਸਨ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਕष੍ਟੇ ਵਿਧਿਵਿਪਰ੍ਯਯੇ । ਅਸ਼ੇषਜਨਤਾਨਾਸ਼ੇ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸਦृਸ਼ਸ੍ਥਿਤੌ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਸਮਤ ਪੂਰੀ ਉਲਟ ਗਈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਰਾਜ੍ਯਸਜ੍ਜਨਸਮ੍ਪਰ੍ਕਪਵਿਤ੍ਰੀਕृਤਧੀਰਧੀਃ । ਗਵਲਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ਼ੋਕਵ੍ਯਾਕੁਲਚੇਤਨਃ
ਉਸ ਰਾਜ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਗਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮਦਰ੍ਥਮ੍ ਅਤ੍ਯਨਰ੍ਥੋ ऽਯਂ ਦੇਸ਼ੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਗਤਃ । ਅਕਾਲਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸਮਸ੍ ਸਰ੍ਵਨਾਯਕਨਾਸ਼ਨਃ
ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਤਾਂ ਅਕਾਲੀ ਕਲਿਅੰਤ ਵਾਂਗ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਕਿਂ ਮੇ ਦੁਃਖਿਤਜੀਵੇਨ ਮਰਣਂ ਮੇ ਮਹੋਤ੍ਸਵਃ । ਲੋਕਨਿਨ੍ਦ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਜਨ੍ਤੋਰ੍ ਜੀਵਿਤਾਨ੍ ਮਰਣਂ ਵਰਮ੍
ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਮੌਤ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਤੇ ਮਾੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਗਵਲੋ ਜ੍ਵਲਿਤੇ ਜ੍ਵਲਨੇ ਪੁਰਃ । ਪਤਙ੍ਗਵਦ੍ ਅਨੁਦ੍ਵੇਗਮ੍ ਅਕਰੋਦ੍ ਆਹੁਤਿਂ ਵਪੁਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਗਵਾਲਾ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੜਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਨੇ ਵਾਂਗ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਲਾਦ੍ ਗਵਲਨਾਮ੍ਨਿ ਹੁਤਾਸ਼ਰਾਸ਼ੌ ਦੇਹੇ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਵਯਵਾਕੁਲਤਾਂ ਪ੍ਰਯਾਤੇ । ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਾਵਦਾਹਦਹਨਸ੍ਫੁਰਣਾਨੁਰੋਧਾਦ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲੇ ਝਗਿਤਿ ਬੋਧਮ੍ ਅਵਾਪ ਗਾਧਿਃ
ਜਦੋਂ ਗਵਾਲਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਵਾਲਾ ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿਖਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਸੜਨ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ, ਗਾਧੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਦ੍ਵਿਤਯੇਨਾਥ ਗਾਧੇਰ੍ ਆਧਿਭਰਭ੍ਰਮਾਤ੍ । ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਮਾਕੁਲੀਭਾਵੋ ਵੇਲਾਵਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੇਃ
ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਧੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਭਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਯੋਨਿਰ੍ਮਾਣਸਮ੍ਮੋਹਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਵਿਰਰਾਮ ਹ । ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਸਮਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਜਗਦ੍ਵਿਰਚਨਾਦ੍ ਇਵ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧਮ੍ ਆਪ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵੋਨ੍ਨਿਦ੍ਰਧੀਰਧੀਃ । ਕ੍ਸ਼ੀਵਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯਾਂ ਯਥਾ ਪਰਿਣਤਾਸਵਃ
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੇਰ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੱਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਗ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਦਿਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਖਮੀਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਮ੍ ਇਦਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ । ਨਿਸ਼ਾਵ੍ਯਪਗਮੇ ਲੋਕੋ ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਤਮਃਪਟੇ
ਉਸ ਨੇ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਵੇਖ ਲਿਆ: 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ,' ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਹਟਣ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।