ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਜਗਦ੍ਭੂਤਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕੁਹਰਾਲਿਨੇ । ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੈਕਨਲਿਨੀਸਰਸੇ ਵਿष੍ਣਵੇ ਨਮਃ
ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਕੰਵਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਕੰਵਰ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
ਮਾਯਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਤ੍ਵਦੁਦਿਤਾਂ ਭਗਵਨ੍ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਸਂਸਾਰਨਾਮ੍ਨੀਮ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਮਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਮਾਯਾਂ ਤ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਜਃ । ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯਾਵ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਪਤ੍ਤਨਮ੍
ਤੂੰ ਇਹ ਮਾਇਆ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗਾ—ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਜਲਾਤ੍ ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ਼ੀਤਲਾਮਲਮੂਰ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਨ੍ਦੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕਾਦ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਵਿਣੁ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਠੰਢੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਕਸ਼ੀਰ ਸਾਗਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਭੂਵ ਪਰਿਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੈਰ੍ ਇਨ੍ਦੋਰ੍ ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਮ੍ ਇਵ ਕੈਰਵਮ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਕਵਲ ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਸ੍ਯ ਕਤਿਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਵਸਾਨਿ ਯਯੁਰ੍ ਵਨੇ । ਹਰਿਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਨ੍ਦਵਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਰ੍ਮਣਾ
ਫਿਰ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਏਕਦਾਰਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਰਸ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਪਙ੍ਕਜੇ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਵੈष੍ਣਵਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਹਰ੍षਿਰ੍ ਇਵ ਮਾਨਸੇ
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਕਵਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਵਿਣੁ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਸ੍ਨਾਨਵਿਧਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਮ੍ ਏष ਚਕਾਰ ਹ । ਸਕਲਾਘਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਫਿਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਲਾਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕੇ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਵਿਧੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਸ੍ਮृਤਧ੍ਯਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਧੀਃ । ਪਰ੍ਯਸ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਸ੍ ਸੋ ऽਪਸ਼੍ਯਜ੍ ਜਲਮਧ੍ਯਗਃ
ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਤੇ ਮੰਤਰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵਿਖਰ ਗਈ, ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ।
ਮृਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯੇ ਸਦਨੇ ऽਸੋਮ੍ਯਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਪਤਿਤਂ ਵਾਤਵੇਗੇਨ ਕਨ੍ਦਰਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਦਰਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਉਹ ਜਾਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵਯਵਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਨਿਰ੍ਵਾਤ ਇਵ षਣ੍ਡਕਮ੍
ਜਦ ਸਾਹ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜਿੰਦ ਛੁੱਟ ਗਈ, ਉਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਨਲ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ।
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਨਨਮ੍ ਆਮ੍ਲਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਣਮ੍ ਇਵਾਰਸਮ੍ । ਸ਼ਵੀਭੂਤਮ੍ ਅਨਾਹ੍ਲਾਦਂ ਛਿਨ੍ਨਨਾਲਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿਕਾ ਤੇ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਪੱਤਾ ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਸੁਨੱਸ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਡਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ।
ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਮਜ੍ਜਤ੍ਤਾਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ । ਸਾਵਗ੍ਰਹਮ੍ ਇਵ ਗ੍ਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਂਸੁਧੂਸਰਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਹਨੇਰੇ ਵੱਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਬਾष੍ਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮੁਖੈਰ੍ ਦੀਨੈਃ ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਨ੍ਦਕਾਰਿਭਿਃ । ਆਵृਤਂ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ ਖਿਨ੍ਨੈਃ ਕੁਰਰੈਰ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਸਦੇ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਰੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰਖ਼ਤ ਦੁਖੀ ਕਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸੇਤੁਭਙ੍ਗਗਲਦ੍ਵਾਰਿਮ੍ਲਾਯਮਾਨਮੁਖਾਬ੍ਜਯਾ । ਨਲਿਨ੍ਯਾ ਸਮਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਪਾਦਯੋਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸੇ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ-ਪੁਲ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨੀਲੋਫਰ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਰਾਕ੍ਰਨ੍ਦਰਣਦ੍ਰੂਢਪ੍ਰਲਾਪਾਲਾਪਮੁਗ੍ਧਯਾ । ਮਾਤ੍ਰਾ ਗृਹੀਤਂ ਚਿਬੁਕੇ ਨਵਵ੍ਯਞ੍ਜਨਲਾਞ੍ਛਿਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿਚ ਪਰੀਸ਼ਾਨ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਨ੍ਯੈਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤੈਰ੍ ਦੀਨੈਸ੍ ਸ੍ਰਵਦਸ੍ਰੁਮੁਖੈਰ੍ ਜਨੈਃ । ਸ਼੍ਰਿਤਂ ਗਲਦਵਸ਼੍ਯਾਯੈਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣੈਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੰਸੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਬੇਬਸੀ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਬੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਯੋਗਭੀਤ੍ਯਾ ਸਂਯੋਗਪਰਿਹਾਰਪਰੈਰ੍ ਇਵ । ਦੂਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸृਤੈਰ੍ ਅਙ੍ਗੈਰ੍ ਅਨਾਤ੍ਮੀਯੈਰ੍ ਇਵਾਵृਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਲਗ੍ਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਓष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਸਵਿਰਾਗਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਲਾਨੈਰ੍ ਹਸਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜੀਵਿਤਮ੍
ਉਸਦੇ ਹੋਠ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਮੌਨਂ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਇਵਾਪਨ੍ਨਂ ਪਙ੍ਕਾਦ੍ ਇਵ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਅਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਸਂਸੁਪ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਇਵੋਚ੍ਚਕੈਃ
ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਚਿਕੜ ਵਿਚੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬਿਨਾ ਜਗਾਏ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਬਾਨ੍ਧਵਾਕ੍ਰਨ੍ਦਸਂਰਮ੍ਭਕੋਲਾਹਲਗਤਾ ਗਿਰਃ । ਸ੍ਨੇਹਭਾਵਵਿਚਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਯਤ੍ਨਤਃ
ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਹ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਅਥ ਤਤ੍ਕਾਲਕਲ੍ਲੋਲਪ੍ਰਲਾਪਾਕੁਲਚੇष੍ਟਿਤੈਃ । ਸੋਰਸ੍ਤਾਡਨਮ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਨੇਤ੍ਰਵਾਰਿਭਿਰ੍ ਆਪ੍ਲੁਤੈਃ
ਫਿਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਉਲਝਣ ਭਰੀਆਂ ਹਿਲਚਲਾਂ ਤੇ ਬੇਸੁਧ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਸੁੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਵਜਨੈਃ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੈਸ੍ ਤਾਰਾਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਘਰ੍ਘਰੈਃ । ਨਿष੍ਕਾਲਿਤਮ੍ ਅਮਙ੍ਗਲ੍ਯਮ੍ ਅਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਤੈਃ
ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਰੋਣੀਆਂ ਤੇ ਘੱਟੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਮੰਨ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਣ ਲਈ।
ਨੀਤਂ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਮ੍ ਆਸ਼੍ਯਾਨਵਸਾਪਙ੍ਕਕਲਙ੍ਕਿਤਮ੍ । ਸ਼ੁष੍ਕਾਸ਼ੁष੍ਕਜਰਤ੍ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਙ੍ਕਾਲਸ਼ਤਸਙ੍ਕੁਲਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਚਰਬੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਸੀ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ, ਸੜੀਆਂ ਤੇ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।
ਗृਧ੍ਰਾਭ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁ ਚਿਤਾਜ੍ਵਲਨਨਿਸ੍ਤਮਃ । ਸ਼ਿਵਾਸ਼ਤਮੁਖਜ੍ਵਾਲਾਜਾਲਪਲ੍ਲਵਿਤਾਵਨਿ
ਉੱਥੇ ਗਿੱਧਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਚਿਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਹਦ੍ਰਕ੍ਤਸਰਿਤ੍ਸ੍ਨਾਤਮਦ੍ਗੁਕਙ੍ਕੋਗ੍ਰਵਾਯਸਮ੍ । ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਦ੍ਰਤਨ੍ਤ੍ਰੀਪ੍ਰਸਰਜਾਲਬਦ੍ਧਜਰਤ੍ਖਗਮ੍
ਉਹ ਉਮਰਦਰਾ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਲਹੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧਾਰ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਨਸਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਗਿੱਧਾਂ, ਕਾਂਵਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨੋਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਜ੍ਵਲਨੇ ਦੀਪ੍ਤੇ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ ਤਂ ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ ਛਵਮ੍ । ਬਾਨ੍ਧਵਾਸ੍ ਸਲਿਲਾਪੂਰਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਇਵ ਵਾਡਵੇ
ਉਥੇ, ਉਸ ਸੜਦੀ ਚਿਤਾ ਵਿਚ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤਿਸ਼੍ ਚਟਚਟਾਸ੍ਫੋਟੈਸ਼੍ ਸ਼ਵਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਦਦਾਹ ਤਮ੍ । ਸ਼ੁष੍ਕੇਨ੍ਧਨਵਦ੍ ਉਚ੍ਛੂਨਜ੍ਵਾਲਾਜਾਲਜਟਾਵਤੀ
ਚਿਤਾ ਨੇ ਚਟਚਟ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਅਤ੍ਯੁਲ੍ਲਸਚ੍ਚਟਚਟਾਰਵਮੁਕ੍ਤਗਨ੍ਧਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਮ੍ਬੁਵਾਹਪਟਲੋ ऽਸ੍ਥਿਚਯਂ ਹੁਤਾਸ਼ਃ । ਦਨ੍ਤੀ ਵਿਰਨ੍ਧ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਵੇਣੁਵਨਂ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਉਦ੍ਵਾਨ੍ਤਮੇਦੁਰਰਸਂ ਦਲਯਾਂ ਚਕਾਰ
ਉੱਚੀ ਧੂੰਆਂ ਕਰਦੀ ਅੱਗ, ਸੁਗੰਧ ਛੱਡਦੀ ਹੋਈ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੱਦੀ ਤੇ ਰਸ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਅਸੌ ਗਾਧਿਸ੍ ਸ੍ਵਾਧਿਪੀਵਰਯਾ ਧਿਯਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਸ੍ਥ ਏਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਨਿਰ੍ਮਲੇ
ਫਿਰ ਗਾਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਨ ਵਾਲੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਲਾ ਸੀ।