ਤਦ੍ ਏਵ ਯੁਕ੍ਤਿਮਜ੍ ਜ੍ਞੇਯਂ ਰਾਮਾਯਾਨ੍ਤੇਨਿਵਾਸਿਨੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਉਪਦਿਸ਼ਾਸ਼ੁ ਤ੍ਵਂ ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ
ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਢੰਗ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਿਖਾਈ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਿੱਖਾ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਵੇ।
ਕਦਰ੍ਥਨਾ ਚ ਨੈਵੈषਾ ਰਾਮੋ ਹਿ ਗਤਕਿਲ੍ਬਿषਃ । ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਮਕੁਰੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਯਤ੍ਨੇਨੈਵ ਬਿਮ੍ਬਤਿ
ਕੋਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਆਇਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰਾ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ੍ ਤਦ੍ ਵੈਦਗ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਸਚ੍ਛਿष੍ਯਾਯ ਵਿਰਕ੍ਤਾਯ ਸਾਧੋ ਯਦ੍ ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਹ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁਨਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਰਕਤ ਹੈ।
ਅਸ਼ਿष੍ਯਾਯਾਵਿਰਕ੍ਤਾਯ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਉਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਗੋਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਸ਼੍ਵਦृਤਾਵ੍ ਇਵ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਿਰਕਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਥੂਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ।
ਵੀਤਰਾਗਭਯਕ੍ਰੋਧਾ ਨਿਰ੍ਮਮਾ ਗਲਿਤੈਨਸਃ । ਵਦਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਾਦृਸ਼ਾ ਯਤ੍ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤੀਹ ਧੀਃ
ਜੋ ਰਾਗ, ਡਰ, ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਤੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮਨ ਆਰਾਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੇ ਗਾਧਿਪੁਤ੍ਰੇਣ ਵ੍ਯਾਸਨਾਰਦਪੂਰ੍ਵਕਾਃ । ਮੁਨਯਸ੍ ਤੇ ਤਮ੍ ਏਵਾਰ੍ਥਂ ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪੂਜਯਨ੍
ਜਦੋਂ ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸੀ ਗੱਲ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ, 'ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ, ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ'।
ਅਥੋਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਸਿष੍ਠੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਮੁਨਿਃ
ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੇ ਸਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਮੁਨੇ ਯਦ੍ ਆਦਿਸ਼ਸਿ ਮੇ ਤਦ੍ ਅਵਿਘ੍ਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਕਸ੍ ਸਮਰ੍ਥਸ੍ ਸਮਰ੍ਥੋ ऽਪਿ ਸਤਾਂ ਲਙ੍ਘਯਿਤੁਂ ਵਚਃ
ਮੁਨਿ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੌਣ, ਭਾਵੇਂ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਸਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਟਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਹਂ ਹਿ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਰਾਮਾਦੀਨਾਂ ਮਨਸ੍ਤਮਃ । ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਪਨਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਦੀਪੇਨੇਵ ਨਿਸ਼ਾਤਮਃ
ਮੈਂ ਅੱਜ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਮਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਂਸਾਰਭ੍ਰਮਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ । ਨਿषਧਾਦ੍ਰੌ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਦ੍ਮਜਨ੍ਮਨਾ
ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਬਿਨਾ ਵਿਘਨ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਿਸ਼ਧ ਪਹਾੜ ਤੇ ਕਮਲ-ਜਨਮਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿ ਨਿਗਦਿਤਵਾਨ੍ ਅਸੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪਰਿਕਰਬਨ੍ਧਗृਹੀਤਵਨ੍ਦ੍ਯਤੇਜਾਃ । ਅਕਥਯਦ੍ ਇਦਮ੍ ਅਜ੍ਞਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਪਰਮਪਦੈਕਵਿਬੋਧਨਂ ਵਸਿष੍ਠਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਸੀ, ਨੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ।
ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ ਯਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਦ੍ਮਜਨ੍ਮਨਾ । ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਲੋਕਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਕਥਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਕਮਲ-ਜਨਮਾ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਕਥਯਿष੍ਯਸਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਭਗਵਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸਂਹਿਤਾਂ । ਇਮਂ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਜਾਤਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਮੇ ਨਿਵਾਰਯ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸੋਗੇ; ਪਰ ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ।
ਪਿਤਾ ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਗੁਰੁਰ੍ ਵ੍ਯਾਸੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤੋ ਨ ਕਥਂ ਕਥਂ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਸੁਤੋ ऽਸ੍ਯ ਸਃ
ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਵਿਅਾਸ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਹ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਗਈ?
ਪਰਮਾਰ੍ਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਤ੍ਤ੍ਰਸਰੇਣਵਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਲੀਨਾ ਯੇ ਨ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮ੍ ਉਪਯਾਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਉੱਚੀ ਚਮਕ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਉੱਠਦੇ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਚ ਯਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਗਣਕੋਟਯਃ । ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨੈਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਤਾਸ਼੍ ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਅੱਜ ਵੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੂਹ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੀ ਗਿਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਾਮ੍ਭੋਧੌ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਤਰਙ੍ਗਕਾਃ । ਯੇ ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੁਂ ਸਙ੍ਕਥੈਵ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ, ਪਰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠਣਗੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਣ ਲਈ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਯਾ ਭੂਤਾ ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਤਾਸਾਂ ਵਿਚਾਰਣਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਸੁ ਕਾ ਕਥਾ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਜੋ ਅਜੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਗਤ ਰਚਨਾ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ?
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪੁਰੁषਦੇਵਾਦੇਰ੍ ਯੋ ਯੋ ਰਾਮ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ऽਸੌ ਤਦੈਵੇਦਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਆਤਿਵਾਹਿਕਨਾਮ੍ਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਹृਦ੍ਯ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਰੀਰੇਣ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਜਃ
ਸੁਖਮ ਵਾਹਨ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ, ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਮृਤਾ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਕੋਟਯਃ । ਭੂਤਾਨਾਂ ਯਾ ਜਗਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਸਾਮ੍ ਉਦਿਤਾਨਿ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਣਗਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਗਤ ਮਰੇ ਹਨ, ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਰਨਗੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰ੍ਵਾਤਭੂਕਮ੍ਪ ਇਵ ਪਿਸ਼ਾਚਤ੍ਰਸ੍ਤਬਾਲਵਤ੍ । ਮੁਕ੍ਤਾਲੀਵਾਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਨੌਸ੍ਪਨ੍ਦਤਰੁਯਾਨਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਾਹ ਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਾਂ ਕੰਪਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਨਾਵਾਂ ਤਰਦੀਆਂ ਹਨ—
ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਂਵਿਤ੍ਤਿਪੁਰਵਤ੍ ਸ੍ਮृਤਿਜਾਤਖਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍ । ਜਗਤ੍ਸਂਸਰਣਂ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮृਤੋ ऽਨੁਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸੂਝ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ, ਇੰਝ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਗਤ ਦੀ ਚਲਚਲ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਤਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਤਦ੍ ਏਵ ਘਨਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਇਹ ਲੋਕੋ ऽਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਜੀਵਾਕਾਸ਼ੇ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ
ਉਥੇ, ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ, ਉਹੀ ਅਨੁਭਵ ਗਾੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ 'ਇਹੀ ਜਗਤ ਹੈ' ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਸ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਨ੍ਮੇਹਾਮਰਣਾਦ੍ਯਨੁਭੂਤਿਮਾਨ੍ । ਪਰਲੋਕਂ ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਮृਤਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਥਾ ਪੁਨਃ
ਫਿਰ, ਉਸੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਆਦਿ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦਨ੍ਤਰ੍ ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤੇषਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਥਾ ਪਰੇ । ਸਂਸਾਰਾ ਇਤਿ ਭਾਨ੍ਤੀਮੇ ਕਦਲੀਦਲਪੀਠਵਤ੍
ਉਸ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੋਰ ਹਨ; ਇਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਢੇ ਦੀ ਪਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਨ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਮਹਾਭੂਤਗਣਾ ਨ ਚ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਮਾਃ । ਮृਤਾਨਾਂ ਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਏषਾਂ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਾਃ
ਉਥੇ ਨਾਂ ਧਰਤੀ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਹਨ, ਨਾਂ ਹੀ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਗਤ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜਗਤ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯੈਵਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੇਯਂ ਨਾਨਾਪ੍ਰਸਵਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਜਡਾਨਾਂ ਸਰਿਦ੍ ਆਦੀਰ੍ਘਾ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਤਰਙ੍ਗਿਣੀ
ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਲੰਮੀ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰਮਾਰ੍ਥਾਮ੍ਬੁਧੌ ਸ੍ਫਾਰੇ ਰਾਮ ਸਰ੍ਗਤਰਙ੍ਗਕਾਃ । ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤ ਏਵਾਨ੍ਯੇ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਪਰਮ ਸਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਠਦੀਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹੀ ਲਹਿਰਾਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਬੇਅੰਤ ਵੀ।
ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸਦृਸ਼ਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਲਕ੍ਰਮਮਨੋਗੁਣੈਃ । ਕੇਚਿਦ੍ ਅਰ੍ਧੇਨ ਸਦृਸ਼ਾਃ ਕੇਚਿਚ੍ ਚਾਤਿਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਕੁਝ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਅੱਧੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।