ਜਗਨ੍ਮਾਯਾਪ੍ਰਪਞ੍ਚਸ੍ਯ ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ । ਇਤਿਹਾਸਮ੍ ਇਮਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਵਹਿਤੋ ऽਨਘ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਵੇਖਾਉਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸੁਧਾਪੀਠੇ ਕੋਸਲਾ ਨਾਮ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਵਨਂ ਮੇਰੋਰ੍ ਇਵ ਰਤ੍ਨਗਣਾਕਰਮ੍
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਕੋਸਲ ਹੈ। ਇਹ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮਾਣੋ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹੋਣ।
ਤਤ੍ਰਾਸੀਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਗੁਣੀ ਗਾਧਿਰ੍ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਪਰਮਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਵੇਦੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮ੍ ਇਵਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਗਾਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁਣੀ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਆਪ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਆ ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਰਕ੍ਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਸ ਵ੍ਯਰਾਜਤ । ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕਾਵਦਾਤੇਨ ਭੁਵਨਂ ਨਭਸਾ ਯਥਾ
ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲਤਾ ਐਸੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕਿਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਮਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਨਿਧਾਯ ਸ ਚੇਤਸਿ । ਬਨ੍ਧੁਵਰ੍ਗਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਪਸ੍ ਤਪ੍ਤੁਂ ਵਨਂ ਯਯੌ
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਮਨੋਰਥ ਟਿਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਮਲਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰਃ ਪ੍ਰਾਪ ਸ ਵਿਪ੍ਰਰਾਟ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਿਮਲਂ ਤਾਰਾਸ਼ਾਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਉਥੇ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਐਸੇ ਸਰੋਵਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਸੀ।
ਆਸ਼ੌਰਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਪੋऽਰ੍ਥਂ ਸਰਸਿ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਆਕਣ੍ਠਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਨਿਰ੍ਮਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਪਦ੍ਮ ਇਵਾਵਸਤ੍
ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਲ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਵਧੀਆ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ।
ਯਯੌ ਮਾਸਾष੍ਟਕਂ ਤਸ੍ਯ ਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸਰਸੋ ऽਮ੍ਭਸਿ । ਮਾਂਸਪਙ੍ਕਜਸ਼ਙ੍ਕੋਤ੍ਕਭृਙ੍ਗਭਗ੍ਨਮੁਖਚ੍ਛਵੇਃ
ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੈਲ ਤੇ ਮਾਸ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰੇ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥੈਨਂ ਤਪਸਾ ਤਪ੍ਤਮ੍ ਅਜਗਮੈਕਦਾ ਹਰਿਃ । ਨਿਦਾਘਾਰ੍ਤਂ ਘਨਸ਼੍ ਸ਼੍ਯਾਮਃ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਧਰਾਤਲਮ੍
ਫਿਰ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹਰਿ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸਾਵਣ ਦੀ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਪਯੋਮਧ੍ਯਾਦ੍ ਗृਹਾਣਾਭਿਮਤਮ੍ ਵਰਮ੍ । ਅਭੀਪ੍ਸਿਤਫਲੋਪੇਤੋ ਜਾਤਸ੍ ਤੇ ਨਿਯਮਦ੍ਰੁਮਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ। ਤੇਰੀ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਚਾਹੇ ਫਲ ਨਾਲ ਭਰ ਆਇਆ ਹੈ।
ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਜਗਦ੍ਭੂਤਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਕੁਹਰਾਲਿਨੇ । ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੈਕਨਲਿਨੀਸਰਸੇ ਵਿष੍ਣਵੇ ਨਮਃ
ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਕੰਵਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਕੰਵਰ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
ਮਾਯਾਮ੍ ਇਮਾਂ ਤ੍ਵਦੁਦਿਤਾਂ ਭਗਵਨ੍ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕੀਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਸਂਸਾਰਨਾਮ੍ਨੀਮ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇਮਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਮਾਯਾਂ ਤ੍ਵਂ ਤਤਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਜਃ । ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯਾਵ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਪਤ੍ਤਨਮ੍
ਤੂੰ ਇਹ ਮਾਇਆ ਵੇਖ ਲਵੇਂਗਾ, ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗਾ—ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਜਲਾਤ੍ ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ਼ੀਤਲਾਮਲਮੂਰ੍ਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਇਨ੍ਦੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਕਾਦ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਵਿਣੁ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਠੰਢੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਕਸ਼ੀਰ ਸਾਗਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਭੂਵ ਪਰਿਤੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੈਰ੍ ਇਨ੍ਦੋਰ੍ ਉਤ੍ਫੁਲ੍ਲਮ੍ ਇਵ ਕੈਰਵਮ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਕਵਲ ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਸ੍ਯ ਕਤਿਚਿਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਵਸਾਨਿ ਯਯੁਰ੍ ਵਨੇ । ਹਰਿਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਨ੍ਦਵਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਰ੍ਮਣਾ
ਫਿਰ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਏਕਦਾਰਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਰਸ੍ਯ੍ ਉਦਿਤਪਙ੍ਕਜੇ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਵੈष੍ਣਵਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਹਰ੍षਿਰ੍ ਇਵ ਮਾਨਸੇ
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਕਵਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਵਿਣੁ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਸ੍ਨਾਨਵਿਧਾਵ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਮ੍ ਏष ਚਕਾਰ ਹ । ਸਕਲਾਘਵਿਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਫਿਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਲਾਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕੇ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਵਿਧੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਸ੍ਮृਤਧ੍ਯਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਧੀਃ । ਪਰ੍ਯਸ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਪ੍ਰਸਰਸ੍ ਸੋ ऽਪਸ਼੍ਯਜ੍ ਜਲਮਧ੍ਯਗਃ
ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਧਿਆਨ ਤੇ ਮੰਤਰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵਿਖਰ ਗਈ, ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਖਿਆ।
ਮृਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੀਯੇ ਸਦਨੇ ऽਸੋਮ੍ਯਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਪਤਿਤਂ ਵਾਤਵੇਗੇਨ ਕਨ੍ਦਰਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਦਰਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਉਹ ਜਾਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਪ੍ਰਵਾਹੇਣ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍ । ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵਯਵਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਨਿਰ੍ਵਾਤ ਇਵ षਣ੍ਡਕਮ੍
ਜਦ ਸਾਹ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜਿੰਦ ਛੁੱਟ ਗਈ, ਉਹ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਨਲ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ।
ਪਾਣ੍ਡੁਰਾਨਨਮ੍ ਆਮ੍ਲਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਣਮ੍ ਇਵਾਰਸਮ੍ । ਸ਼ਵੀਭੂਤਮ੍ ਅਨਾਹ੍ਲਾਦਂ ਛਿਨ੍ਨਨਾਲਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿਕਾ ਤੇ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਪੱਤਾ ਰਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਸੁਨੱਸ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਡਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ।
ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਮਜ੍ਜਤ੍ਤਾਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍ । ਸਾਵਗ੍ਰਹਮ੍ ਇਵ ਗ੍ਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਾਂਸੁਧੂਸਰਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਹਨੇਰੇ ਵੱਲ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਬਾष੍ਪਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮੁਖੈਰ੍ ਦੀਨੈਃ ਕਰੁਣਾਕ੍ਰਨ੍ਦਕਾਰਿਭਿਃ । ਆਵृਤਂ ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ ਖਿਨ੍ਨੈਃ ਕੁਰਰੈਰ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਸਦੇ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਰੋਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰਖ਼ਤ ਦੁਖੀ ਕਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸੇਤੁਭਙ੍ਗਗਲਦ੍ਵਾਰਿਮ੍ਲਾਯਮਾਨਮੁਖਾਬ੍ਜਯਾ । ਨਲਿਨ੍ਯਾ ਸਮਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਪਾਦਯੋਸ਼੍ ਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸੇ ਦੀ ਤਕਦੀਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਲ-ਪੁਲ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨੀਲੋਫਰ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਰਾਕ੍ਰਨ੍ਦਰਣਦ੍ਰੂਢਪ੍ਰਲਾਪਾਲਾਪਮੁਗ੍ਧਯਾ । ਮਾਤ੍ਰਾ ਗृਹੀਤਂ ਚਿਬੁਕੇ ਨਵਵ੍ਯਞ੍ਜਨਲਾਞ੍ਛਿਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿਚ ਪਰੀਸ਼ਾਨ ਹੋਈ, ਉਸਦੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਨ੍ਯੈਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤੈਰ੍ ਦੀਨੈਸ੍ ਸ੍ਰਵਦਸ੍ਰੁਮੁਖੈਰ੍ ਜਨੈਃ । ਸ਼੍ਰਿਤਂ ਗਲਦਵਸ਼੍ਯਾਯੈਸ਼੍ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣੈਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍
ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੰਸੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਬੇਬਸੀ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਬੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਯੋਗਭੀਤ੍ਯਾ ਸਂਯੋਗਪਰਿਹਾਰਪਰੈਰ੍ ਇਵ । ਦੂਰਂ ਪ੍ਰਵਿਸृਤੈਰ੍ ਅਙ੍ਗੈਰ੍ ਅਨਾਤ੍ਮੀਯੈਰ੍ ਇਵਾਵृਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਅਲਗ੍ਨਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਓष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਃ । ਸਵਿਰਾਗਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਲਾਨੈਰ੍ ਹਸਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜੀਵਿਤਮ੍
ਉਸਦੇ ਹੋਠ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਾ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਮੌਨਂ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਇਵਾਪਨ੍ਨਂ ਪਙ੍ਕਾਦ੍ ਇਵ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਅਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਸਂਸੁਪ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਇਵੋਚ੍ਚਕੈਃ
ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਚਿਕੜ ਵਿਚੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬਿਨਾ ਜਗਾਏ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।